ΟΙ ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ
ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΑΠΤΙΣΗ

Εγκυμοσύνη
Η στείρα γυναίκα κάνει παιδί αν φάει μια μικρή πίτα από φούρνο καινούριο που ανάβει για πρώτη φορά. Σ’ αυτή την πρόληψη ο φούρνος αντιστοιχεί στη μητέρα, το γλύκισμα στο βρέφος, η φωτιά στην εγκυμοσύνη και το πρώτο άναμμα στη γυναίκα που θα κυοφορήσει πρώτη φορά. Επίσης κάνει παιδί αν πάρει ένα κέρμα από καθεμιά από εφτά γυναίκες που παντρεύτηκαν έναν μόνο άντρα, κυρίως λόγω της ιερότητας του αριθμού εφτά.
Οι γυναίκες που γεννούν συνέχεια κορίτσια, βαφτίζουν αγόρια, για να αποκτήσουν κι αυτές αγόρι, συνδυάζοντας το γεγονός ότι κρατούν συχνά ξένα αγόρια με την απόκτηση δικού τους. Στην απόκτηση αγοριού θεωρείται ότι συντελεί και το να δίνουν τα ονόματα Σταμάτα και Αγόρω στο τελευταίο κορίτσι που γεννήθηκε, από τα οποία ονόματα το πρώτο περιέχει την ευχή των γονέων να σταματήσουν τα κορίτσια και το άλλο την ευχή να είναι αγόρι το επόμενο παιδί.
Οι γυναίκες που κυοφορούν για πρώτη φορά κρύβουν την εγκυμοσύνη τους, γιατί έτσι πιστεύεται ότι το παιδί που θα γεννηθεί θα είναι όμορφο. Η πρόληψη εξηγείται από την ευνόητη ντροπή που αισθάνονται οι έγκυοι σε συνδυασμό με τις προλήψεις για τη βασκανία. Αν η γυναίκα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της γίνεται ομορφότερη, πιστεύεται, συνδυάζοντας την έννοια της ομορφιάς με το ωραίο φύλο, ότι θα φέρει στον κόσμο κορίτσι. Αν η έγκυος θέλει να τρώει γλυκά, θα γεννήσει αγόρι, ενώ αν θέλει ξινά, θα γεννήσει κορίτσι. Η πρόληψη πιθανόν προέκυψε από το ευχάριστο ή δυσάρεστο συναίσθημα που θα φέρει το φύλο του νεογέννητου, αφού είναι γνωστό ότι σε ορισμένους ιδίως τόπους τα αγόρια είναι πιο επιθυμητά από τα κορίτσια. Για τον ίδιο λόγο, αν η έγκυος επιθυμεί να τρώει κρέας, θα αποκτήσει αγόρι, ενώ αν θέλει ψάρι, θα κάνει κορίτσι.
Αν το προηγούμενο παιδί της εγκύου μοιάζει με κορίτσι (κοπελλοφέρνει), θεωρείται, κατά μεταφορά, ότι το επόμενο παιδί θα είναι κορίτσι, αν όμως μοιάζει με αγόρι (παιδοφέρνει), η γυναίκα θα κάνει αγόρι. Αν η έγκυος ακούσει φωνή κουκουβάγιας, θεωρείται, συνδυάζοντας το γένος της λέξης κουκουβάγια με το φύλο του παιδιού που θα γεννηθεί, ότι θ’ αποκτήσει κορίτσι, αν όμως ακούσει μπούφο, σύμφωνα με την ίδια μεταφορά, θα γεννήσει αγόρι. Αν καεί κάπου το πρόσφατα ραμμένο ρούχο της εγκύου, θεωρείται σημάδι ότι θα γεννήσει κορίτσι, σύμφωνα με ευνόητη μεταφορά. Αν της ζητήσουν ξαφνικά να δείξει το χέρι της κι αυτή δείξει την παλάμη, αυτό προμηνύει ότι κυοφορεί κορίτσι σύμφωνα πάλι με ευνόητη μεταφορά, όπως, αντίθετα, αν δείξει το πάνω μέρος του χεριού της, είναι προμήνυμα ότι θα κάνει αγόρι. Σαν οιωνοί για το φύλο του παιδιού που θα γεννηθεί χρησιμεύουν τα σχήματα που παίρνουν κομμάτια στύψης όταν τα ρίξουν στη φωτιά.
Η έγκυος γυναίκα δεν τρώει καρπούς που φυτρώνουν από τον ίδιο μίσχο, γιατί, κατά μεταφορά, πιστεύεται ότι θα γεννήσει δίδυμα. Επίσης δεν πρέπει να ρίχνει στον χώρο της φωτιάς το ξύλο ανάποδα, δηλαδή με το χοντρό μέρος προς τα κάτω και το λεπτό προς τα πάνω, γιατί, πάλι κατά μεταφορά, πιστεύεται ότι ανάποδα θα γεννήσει και το μωρό.
Δεν της επιτρέπεται επίσης η έγκυος να βαφτίσει παιδί, κυρίως για να αποφύγει να κρατήσει τόσο βάρος πάνω από την κοιλιά της. Επιπλέον αν πρέπει να δει νεκρό, γιατί το νεογέννητο, όπως πιστεύουν, θα έχει κίτρινο χρώμα. Η πρόληψη πάντως δημιουργήθηκε για να προστατέψει την υγεία της εγκύου με την αποφυγή των συγκινήσεων.
Οι έγκυοι θεωρείται ότι προστατεύονται από τον Άγιο Ελευθέριο, του οποίου τη γιορτή τιμούν αυστηρά, λόγω του ομόηχου του ονόματός του προς τη λέξη που δηλώνει τη γέννηση (ελευθερώνομαι). Για τον ίδιο λόγο τιμούν και τη γιορτή του Αγίου Ευσταθίου, ο οποίος συντελεί ώστε να ζήσει (να σταθεί) το παιδί, του Αγίου Συμεών, που βοηθά να μην υπάρξει κάποιο ελάττωμα (σημαδεμένο), και του Αγίου Σπυρίδωνα, για να μην έχει το παιδί εξανθήματα (σπυριά).
Για τη στήριξη των συνηθειών αυτών μάλιστα υπάρχει η γενικότερη πρόληψη ότι την κατσαρόλα ή γενικά τα οικιακά αντικείμενα, που συνήθως είναι μαυρισμένα, αν πρέπει τη μέρα εκείνη να τ’ αγγίξει η έγκυος, για να μη μεταδοθεί η μαυρίλα στο βρέφος . Αν όμως από απροσεξία κάνει κάτι τέτοιο, τότε τρίβει τα χέρια τη στους γλουτούς της, ώστε
το άσχημο σημάδι να πάει τουλάχιστον στο σημείο εκείνο.

Τοκετός
Χάρη στην ιδιότητα του Αγίου Ελευθερίου ως προστάτη των εγκύων, πιστεύεται ότι η επίτοκος γεννάει ταχύτερα αν φορέσει ζώνη ιερέα, πάνω στην οποία διαβάστηκε ευχή του εν λόγω αγίου. Επίσης έχει ευκολότερο τοκετό, αν φορέσει ζώνη ανθρώπου ο οποίος ελευθέρωσε βάτραχο από στόμα φιδιού, παρομοιάζοντας έτσι την πράξη της ελευθέρωσης με τη λευτεριά της γυναίκας, και τον βάτραχο που τον κρατάει το φίδι με το παιδί που το κρατούν τα γεννητικά όργανα.
Η μαμή πρέπει να προσκληθεί από κάποιο συγγενή της επιτόκου που είναι οξύθυμος (αψύς), γιατί έτσι ‚και ο τοκετός θα είναι γρήγορος(αψύς). Η γυναίκα που καλεί τη μαμή πρέπει να έχει εν ζωή και τους δυο γονείς της, για να έχει, όπως πιστεύεται, και το παιδί, κατ’ αναλογίαν, εν ζωή και τους δυο γονείς του.
Η μαμή, αμέσως μόλις φθάσει, χύνει νερό, συμβολίζοντας με το νερό που χύνεται την ευκολία του τοκετού. Κατά τη διάρκεια του τοκετού, κλείνουν καλά την πόρτα του δωματίου και δεν επιτρέπουν σε κανέναν να μπει. Παρευρίσκονται μόνο δύο ή τρία πρόσωπα πεπειραμένα, που μπορούν να προσφέρουν βοήθεια στη μαμή. Η προέλευση της συνήθειας είναι ευνόητη. Επίσης γυναίκα έγκυος απαγορεύεται να παρευρίσκεται, γιατί δίνει ή παίρνει πόνους. Η πρόληψη αυτή στηρίζεται στην προστασία της εγκύου από συγκινήσεις και στη σκέψη ότι κι αυτή θα βρεθεί σε παρόμοια θέση αργότερα. Απαγορεύεται επίσης να παρευρίσκεται παρθένα γυναίκα, γιατί θα μείνει, λένε, ανύπαντρη. Ο λόγος της ύπαρξης της πρόληψης αυτής είναι ευνόητος.
Ο επικείμενος τοκετός πρέπει να είναι μυστικός για την αποφυγή βασκανίας. Πριν από τον τοκετό βάζουν στο μαξιλάρι της γυναίκας σαπούνι, για να την προφυλάξει από επιλόχεια ασθένεια, συνδυάζοντας τις καθαρτικές ιδιότητες του σαπουνιού με την καθαρότητα της λεχώνας. Επίσης βάζουν στο μαξιλάρι της ψαλίδι, για να προφυλάξουν το νεογέννητο από τις φωνές και την ανησυχία, τις οποίες, κατά κάποιο τρόπο, θα κόψει το ψαλίδι.
Μετά τον τοκετό συνηθίζεται να κοιμούνται στο σπίτι της λεχώνας τις τρεις πρώτες νύχτες τρεις γυναίκες διαδοχικά που έχουν το όνομα Μαρία, ώστε με τη χάρη του ονόματος της Παναγίας να αποτραπεί η επήρεια των κακών πνευμάτων.

Λεχώνα
Οι προλήψεις για τη λεχώνα προήλθαν κυρίως από συστάσεις που αφορούσαν την προφύλαξη της υγείας της μετά τον τοκετό. Πρώτη τέτοια πρόληψη είναι η σχετική με τη βασκανία, στην οποία η λεχώνα είναι επιρρεπής μέχρι να περάσουν σαράντα μέρες από τον τοκετό, μέχρι δηλαδή να της επιτραπεί να κυκλοφορεί ελευθέρα, γιατί δήθεν η ευτυχίας της την κάνει να προκαλεί τον φθόνο των άλλων. Έτσι, βάζουν σκόρδα στο μαξιλάρι της λεχώνας για προφύλαξη. Δεν επιτρέπεται επίσης να μιλούν άσχημα ή βλάσφημα μπροστά σε λεχώνα, γιατί την πιάνει, ουσιαστικά όμως για να αποφύγουν τη διατάραξη της ψυχικής της γαλήνης. Για τον ίδιο λόγο απαγορεύεται να μιλούν μπροστά της και για αρρώστιες.
Η λεχώνα πιστεύεται ότι είναι επιρρεπής στα κακά πνεύματα, γι’ αυτό δεν επιτρέπεται να μένει ποτέ μόνη, ιδίως τη νύχτα. Ακόμη κι αν είναι αναπόφευκτο να μείνει μόνη, βάζουν δίπλα της ή πίσω από την πόρτα, σαν αντιπροσώπους, θα λέγαμε, αυτών που τη φυλάνε, μια σκούπα ή ένα ψωμί ακέραιο. Η πρόληψη προήλθε από την ανάγκη περιποιηθούν τη λεχώνα, για να μη σηκώνεται και κουράζεται. Ιδιαίτερα πιστεύεται ότι, αν μείνει μόνη της τη νύχτα, υπάρχει κίνδυνος να έρθουν οι Νεράιδες και να της κλέψουν το παιδί. Γι’ αυτό και οι νυχτερινές επισκέψεις απαγορεύονται στο σπίτι της, καθώς και η είσοδος στο δωμάτιό της σε όποιον έρχεται από δάσος η χαράδρα, όπου πιστεύεται ότι ζουν οι Νύμφες. Για να αποτρέψουν την επήρειά τους, χύνουν μέλι ανακατεμένο με νερό έξω από το παράθυρο της λεχώνας για να πιούν αυτές, να γλυκαθούν κι έτσι να εξευμενιστούν. Η απαγόρευση της εισόδου στο σπίτι λεχώνας κατά τη διάρκεια της νύχτας ενισχύεται και από την πρόληψη ότι το βρέφος θα βγάλει εξανθήματα, παρομοιάζοντας τα αστέρια της νύχτας με αυτά. Κι αν τύχει η νύχτα να βρει τον άντρα της λεχώνας στα χωράφια, αυτός πρέπει να φιλοξενηθεί εφτά μέρες από τους γείτονες κι έπειτα να γυρίσει, αφού αφήσει ένα ρούχο του έξω από το σπίτι, ώστε να μείνει έξω το αερικό μαζί μ’ αυτό. Έπειτα να μπήξει μαχαίρι μαυρομάνικο μέσα από την πόρτα του σπιτιού, σύμβολο της καθήλωσης του κακού πνεύματος με το μαχαίρι.
Λόγω της ευαίσθητης υγείας της λεχώνας μέχρι την τεσσαρακοστή ημέρα από τον τοκετό, Πρέπει η ίδια να φυλάγεται και όσο το δυνατόν να μένει στο σπίτι. Έτσι εξηγούνται και οι εξής προλήψεις:
Δεν επιτρέπεται σ’ αυτή να μπαίνει σε εκκλησία, σε κήπο, σε αγρό ή σε γειτονικό σπίτι, δηλαδή σχεδόν πουθενά. Αν τυχόν μπει σε ξένο σπίτι, στο εξής οι κανάτες του σπιτιού αυτού θα σπάνε. Γι’ αυτό, αν συμβεί κάτι τέτοιο, αντίθετα με την απαγόρευση, οφείλει η ίδια κατά την ημέρα του αγιασμού της στην εκκλησία να κρατάει στάμνα γεμάτη νερό, που θα το χύσει, γυρίζοντας από την εκκλησία, στην αυλή του σπιτιού που είχε μπει.
Η τεσσαρακοστή ημέρα από τον τοκετό γιορτάζεται με τη μετάβαση της λεχώνας στην εκκλησία για να αγιαστεί (σαραντίσει) και να λάβει έτσι, κατά κάποιο τρόπο, άδεια για να κυκλοφορεί ελεύθερα. Αν στην εκκλησία συναντηθεί με άλλη γυναίκα παρόμοιας κατάστασης, τη φιλάει και, για να μη ματιαστούν μεταξύ τους, θηλάζει η μία το παιδί της άλλης. Προτού ξεκινήσει για την εκκλησία, αφήνει στο σπίτι ένα κομμάτι ύφασμα, που το καίνε μετά την αναχώρησή της, σύμβολο της απαλλαγής της από τη μέχρι την ημέρα εκείνη κατάστασή της.
Σπουδαίο θεωρείται να διατηρήσει η λεχώνα το γάλα της, και από αυτό προέκυψαν ποικίλες προλήψεις. Όσο η λεχώνα μένει στο κρεβάτι, προσφέρουν καφέ και γλυκό σε όλους όσοι μπαίνουν στο σπίτι, για να ευχηθούν να μη στερέψει το γάλα της. Όλες οι γυναίκες που την επισκέπτονται, της φέρνουν ένα μπουκαλάκι κρασί, κυρίως λόγω της τονωτικής ιδιότητας του κρασιού. Γι’ αυτό προσφέρουν στη γυναίκα που θηλάζει όποιο φαγώσιμο έτυχε να δει να τρώνε ή να ετοιμάζουν σε ξένο σπίτι. Δεν επιτρέπεται επίσης να δίνεται από το σπίτι λεχώνας οτιδήποτε σε γυναίκα που θηλάζει, γιατί κατ’ αναλογία πιστεύεται ότι μεταβιβάζεται σ’ αυτή και το γάλα της λεχώνας. Αν όμως συμβεί κάτι τέτοιο, για να εξουδετερωθεί η επήρεια, αυτή που δανείζεται το αντικείμενο δίνει στη λεχώνα νερό, πρέπει όμως να πει και τη φράση κάθε μια το δικό της, γιατί αλλιώς κινδυνεύει να δώσει και το δικό της γάλα.
Στην περίπτωση που το γάλα στερέψει, συνηθίζεται η εξής συμβολική πράξη: Δίνουν το πρωί σε βοσκό ψωμί άζυμο, αυτός το παίρνει μαζί του όσο βόσκει το κοπάδι του και το φέρνει πίσω το βράδυ. Αν φάει το μισό από το ψωμί αυτό η γυναίκα που θηλάζει, ξαναβρίσκει το γάλα της, αφού είναι σαν να το παίρνει από το κοπάδι.
Άλλες προλήψεις για τη λεχώνα οφείλονται σε ποικίλες μεταφορές και αναλογίες. Δεν επιτρέπεται να βγάζουν κοπριά από το σπίτι της λεχώνας για τη λίπανση των αγρών, για να μη χάσει την ευεξία της. Επίσης απαγορεύεται να αγγίξει νεκρό, γιατί θα αρρωστήσει, ουσιαστικά όμως για ν’ αποφύγει τη συγκίνηση. Για τον ίδιο λόγο δεν πρέπει να ετοιμάσει κόλλυβα μνημοσύνου, ούτε να περάσει πομπή κηδείας πάνω από σπίτι λεχώνας, γιατί πιστεύεται αναλογικά ότι αυτή πατιέται από τον νεκρό. Έτσι η πομπή πρέπει να περάσει κάτω από το σπίτι της.
Όσοι επισκέπτονται λεχώνα πρέπει να της αφήνουν κάποιο αντικείμενο, για να χαρίσουν αναλογικά ύπνο στο βρέφος. Αν κάποιος μπει στο σπίτι της λεχώνας κρατώντας κρέας η ψάρι η ζεστό ψωμί, μετακινούν το βρέφος από τη θέση του για να μη μοιάσει με τα αντικείμενα αυτά. Το κομμένο κρέας συμβολίζει το άψυχο, το ψάρι την αλαλία και το ζεστό ψωμί, τον πυρετό., Για τον ίδιο λόγο δεν βάζουν στο σπίτι της ζεστό το ψωμί που βγάζουν από τον φούρνο.
Αν κάποιο παιδί γεννηθεί την ώρα που γεννήθηκε και το στοιχειό (θεριό) του σπιτιού (θεριογεννημένο), η μητέρα του μένει άτεκνη για εφτά χρόνια εξαιτίας της επήρειας του δαιμόνιου, που λύνεται χάρη στον ευοίωνο αριθμό Εφτά.
Η λεχώνα βρίσκεται υπό την προστασία της Παναγίας της Ελεούσας, η οποία από παρετυμολογία ονομάστηκε Αγία Λεχούσα.

Βρέφος
Πιστεύεται ότι κάθε βρέφος που συμπληρώνει την όγδοη μέρα από τη γέννησή του παίρνει από τις Μοίρες την τύχη του (μοιράζεται). Η τύχη αυτή θα είναι είτε καλή (καλορίζικο, καλόμοιρο) είτε κακή (κακορίζικο, κακόμοιρο). Ο αγιασμός, μαζί με την παράθεση στο τραπέζι του δωματίου αντικειμένων που συμβολίζουν την προκοπή του βρέφους, επηρεάζουν την απόφαση των Μοιρών.
Σε μερικούς τόπους η προετοιμασία για την υποδοχή των Μοιρών έπαιρνε μορφή ολόκληρης τελετής που ονομαζόταν τα εφτά, επειδή γινόταν την έβδομη μέρα από τη γέννηση του παιδιού.
Γύρω από τον λαιμό του παιδιού τυλίγουν ένα ρούχο του πατέρα αν είναι αγόρι, ή της μητέρας αν είναι κορίτσι, ώστε, κατά μεταφορά, να ζήσει τουλάχιστον όσο και οι γονείς του. Έπειτα βάζουν στο τραπέζι του δωματίου τα δώρα των συγγενών. Στη μέση του τραπεζιού βάζουν μια λεκάνη γεμάτη μελί για να γλυκαθούν οι Μοίρες, και γύρω από αυτή εφτά κεριά, που το καθένα το αφιερώνουν σε έναν από εφτά αγίους της επιλογής τους. Στο βρέφος δίνουν το όνομα του αγίου του οποίου το κερί θα σβηστεί πρώτο. Μετά από αυτά ακολουθεί φαγοπότι μεταξύ των παρόντων οι οποίοι αποφεύγουν να φορούν σκούρα ρούχα. Την επόμενη μέρα από την επίσκεψη των Μοιρών, η μαμή βγάζει το μωρό στον ήλιο και το υψώνει τρεις φορές προς την ανατολή, σαν σύμβολο της καλότυχης εισόδου του, στον κόσμο, και κατόπιν το πηγαίνει στην εκκλησία.
Τα βρέφη πιστεύεται, όπως είπαμε παραπάνω, ότι είναι επιρρεπή στη βασκανία, και για την αποτροπή της συνηθίζονται τα εξής: Αποφεύγει κάποιος να πει ότι το βρέφος είναι δικό του κ αντί γι’ αυτό λέει ότι είναι του Θεού. Όταν η μητέρα φέρει πρώτη φορά το βρέφος μπροστά στον φούρνο, που αναλογικά συμβολίζει την ασθένεια, αλείφει ένα μέρος από το μέτωπο του με στάχτη για να μην πάθει τίποτα. Το ίδιο κάνει και όταν το πάει για πρώτη φορά σε ξένο σπίτι.
Κυρίως πιστεύεται ότι τα μεγαλύτερα αδέλφια επηρεάζουν από ζήλια τα βρέφη (αδερφοδιώχτες) και, για να εξαφανίσουν τη βασκανία αυτή, καίνε ελαφρά μέρος του ποδιού ή του γλουτού του μεγαλύτερου αδελφού. Τα βρέφη, σαν αδύνατοι οργανισμοί, είναι περισσότερο επιρρεπή σε αρρώστιες και στον θάνατο, για την αποφυγή των οποίων επικρατούν πάλι ποικίλες προλήψεις. Κατά μεταφορά πιστεύεται ότι η ασθένεια του βρέφους θεραπεύεται, αν βάλουν πάνω του ζύμη. Τη ζύμη αυτή φτιάχνουν από αλεύρι που παίρνουν από τρεις γυναίκες οι οποίες έχουν τον πρώτο τους σύζυγο (πρωτοστέφανες) και δεν τους έχει πεθάνει παιδί. Επιπλέον δεν επιτρέπεται να εκτίθενται τη νύχτα στο ύπαιθρο τα σπάργανα του βρέφους, γιατί, κατά μεταφορά από τα αστέρια, θεωρείται ότι αυτό θα βγάλει εξανθήματα. Ούτε όποιος επιστρέφει από νεκρό επιτρέπεται να μπει κατευθείαν σε σπίτι που υπάρχει βρέφος. Πρέπει πρώτα να περιστρέφει εφτά φορές πριν ανέβει τα σκαλιά του σπιτιού, ώστε να φύγει το κακό χάρη στον αριθμό εφτά. Έπειτα πρέπει να μπει στον χώρο του λουτρού του σπιτιού, για να πάει εκεί το κακό, κι εκεί να πλύνει τα χέρια του, σύμβολο ότι καθαρίστηκε από το κακό.
Η μητέρα δεν επιτρέπεται να φιλήσει το βρέφος για σαράντα μέρες. Μετά μπορεί να το φιλήσει, αλλά όχι στο κεφάλι, γιατί, όταν μεγαλώσει, θα γίνει άτακτο• ούτε στον λαιμό, γιατί θα λέει ψέματα• ούτε στο πέλμα του ποδιού, γιατί θα αργήσει να περπατήσει. Όλα αυτά είναι στην πραγματικότητα συστάσεις για τη διαφύλαξη της υγείας του παιδιού και ιδιαίτερα των πιο ευαίσθητων σημείων του σώματός του.
Αν τα παιδιά κάποιου πεθαίνουν μετά τον τοκετό, για να αποτρέψουν τον θάνατο νεογέννητου προβαίνουν στις εξής συμβολικές ενέργειες: Καλούν μιαν ηλικιωμένη γυναίκα η οποία «περνά» με το ρούχο της το βρέφος, που σημαίνει ότι το ντύνει με το ίδιο της το σχήμα, για να ζήσει όσο κι εκείνη. Επίσης, το βάζουν σπαργανωμένο μέσα σε φούρνο, όχι βέβαια πολύ ζεστό, για να πάρει τις ιδιότητες του φούρνου, να διατηρηθεί όσο κι αυτός και να αποκτήσει τόσους φίλους όσα ψωμιά έχουν ψηθεί σ’ αυτόν. Προσέχουν επιπλέον να μην αγγίξει το βρέφος τη γη μέχρι να βαφτιστεί, γιατί η γη συμβολίζει την ταφή του.
Νονός γίνεται ο πρώτος, έστω και αλλόθρησκος, διαβάτης που περνάει από το πιο κοντινό σταυροδρόμι, όπου βάζουν το βρέφος (αυτός μπορεί να το βαφτίσει και διά αντιπροσώπου). Έτσι υποδηλώνεται ότι η διαβατική Τύχη συνάντησε το βρέφος.
Τα καχεκτικά μωρά τα περνούν κάτω από γέφυρα, για να μείνει ίσως εκεί το κακό πνεύμα που τα καταπονεί. Η γέννηση τριδύμων αποδίδεται σε επήρεια κακού πνεύματος και γι’ αυτό αφήνουν τα τρίδυμα τα μεσάνυχτα για δυο ώρες στη στέγη του σπιτιού, ώστε ν’ αλλάξει η τύχη τους.
Άλλες προλήψεις σχετικές με τα βρέφη οφείλονται σε άλλες μεταφορές και αναλογίες. θεωρείται κακό να βάζουν βραχιόλια στα χέρια των αρσενικών μωρών, γιατί αναλογικά, όταν μεγαλώσουν, θα γίνουν κλέφτες και θα τους φορέσουν χειροπέδες. Το νεογέννητο το τυλίγουν με κόκκινο ύφασμα για τρεις μέρες, για να γίνει ευτυχισμένο στη ζωή του. Αφού αυτό σαραντίσει και η μητέρα του το πάει σε κάποιο σπίτι για πρώτη φορά, του δίνουν πρώτα αυγό, για να υποδηλώσουν, κατά μεταφορά από το σχήμα του αυγού, ότι θα γυρίσει τον κόσμο, μετά ψωμί και ζάχαρη για να ευτυχίσει και, τέλος, του «αλευρώνουν» τα φρύδια και τις τρίχες του κεφαλιού (στο αγόρι και τα μέρη που θα φυτρώσει το μουστάκι και τα γένια), για να γεράσει και ν’ ασπρίσει. Αυτό το τελευταίο κάνουν και οι γονείς γυρίζοντας από την εκκλησία μετά το σαράντισμα.
Όταν το βρέφος αργεί να περπατήσει, το περιφέρουν σε σαράντα σπίτια, στα οποία υπάρχει γυναίκα με το όνομα Μαρία, και παίρνουν από την καθεμιά ένα κομμάτι ψωμί, που όταν το φάει το μωρό στερεώνει τα βήματά του με τη χάρη της Παναγίας.
Όπως στη λεχώνα έτσι και στο βρέφος, η σκούπα κάτω από το μαξιλάρι προστατεύει από κινδύνους. Αν το βρέφος γελάει στον ύπνο του, πρέπει να το ξυπνήσουν, γιατί πιστεύεται λόγω της ομοηχίας ότι το γέλιο του το προκαλεί η κακή νύμφη Γελλώ, η οποία αλλιώς υπάρχει φόβος να το πνίξει. Αν το βρέφος βάζει το ένα πόδι πάνω στο άλλο, τούτο κατά μεταφορά υποδηλώνει ότι θα ακολουθήσει η γέννηση κι άλλου παιδιού. Αν μεταξύ της μύτης και του μετώπου του βρέφους υπάρχει σκούρα φλέβα, είναι σημάδι ότι η μητέρα του θα γεννήσει άλλο αρσενικό παιδί.

Βάπτιση
Το βρέφος πριν από τη βάπτιση λέγεται δράκος η παπάς η χατζής. Από αυτές τις ονομασίες η πρώτη υποδηλώνει ότι δεν έχει πάρει ακόμη με το βάπτισμα τον αγιασμό της Εκκλησίας και σημαίνει ότι βρίσκεται υπό την επήρεια κακών πνευμάτων, και οι άλλες δυο είναι ειρωνικές προσωνυμίες που υποδηλώνουν το ίδιο πράγμα.
Σαν μέρα βάπτισης συνηθίζεται η όγδοη από τη γέννηση, μπορεί όμως και να καθυστερήσει. Για ευνόητους λόγους όμως είναι κακό να καθυστερήσει πάνω από δύο μήνες.
Όσο για το όνομα του βρέφους, υπάρχουν κατά τόπους αντίθετες προλήψεις. Αλλού θεωρείται κακό να δίνουν στο βρέφος το όνομα παππού ή γιαγιάς που βρίσκονται εν ζωή. Αλλού αυτό θεωρείται καλό, σε αντίθεση με το να δώσουν το όνομα παππού ή γιαγιάς που έχει πεθάνει, το οποίο θεωρείται ότι θα επιφέρει τον θάνατο του βρέφους. Τέλος, αλλού
υπάρχει η συνήθεια να δίνεται στο παιδί το όνομα του παππού ή της γιαγιάς, ανεξάρτητα από το αν αυτοί ζουν ή όχι. Πάντως σε καμιά περίπτωση δεν επιτρέπεται να δώσει ο νονός στο μωρό το δικό του όνομα, γιατί τότε πιστεύεται ότι το παιδί θα πεθάνει.
Ο νονός και οι γονείς, όταν τους ρωτούν, αποφεύγουν να αποκαλύπτουν για μερικές ημέρες το όνομα που δόθηκε στο παιδί, για την αποφυγή της βασκανίας. Επίσης, δεν επιτρέπεται ο ίδιος νονός βαφτίσει μέσα στην ίδια χρονιά παιδιά δύο οικογενειών, γιατί το ένα από αυτά θα πεθάνει.


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ
ΜΕ ΤΟΝ ΓΑΜΟ


Πριν από τον γάμο
Πριν, κατά και μετά από τον γάμο συνηθίζονται ορισμένες συμβολικές πράξεις ή χρησιμοποιούνται αντικείμενα που επιδέχονται ποικίλες μεταφορικές ενέργειες, είτε για την εξασφάλιση της ευτυχίας των νεόνυμφων και την αποτροπή της κακής επήρειας των πνευμάτων είτε για την πρόβλεψη της μελλοντικής τύχης τους.
Έτσι, η προξενήτρα που πηγαίνει για να κάνει το έργο της κρατάει ενωμένα τα δάχτυλά της μέσα στην τσέπη της με αγιοκέρι, σαν σύμβολο της επιτυχίας της επιδιωκόμενης ένωσης. Θεωρείται καλός οιωνός να βαφτίσει η μνηστή με έξοδα του μνηστήρα, πιθανόν γιατί η δαπάνη αυτή συμβολίζει την αναπότρεπτη τέλεση του γάμου.
Αν ο μνηστήρας δεν συμπαθήσει τη μνηστή, πλένουν το πουκάμισό του σε νερόμυλο ή το βρέχουν με νερό από νερόμυλο, για να αλλάξει γνώμη. Αν η μνηστή δεν συμπαθήσει τον μνηστήρα, του προσφέρουν συμβολικά τρίχα της μνηστής, πάνω στην οποία διαβάζεται ευχή. Αν γίνουν δυο γάμοι στο ίδιο σπίτι την ίδια χρονιά, πιστεύεται ότι μόνο ο ένας θα ευτυχήσει.
Σε κάποιους τόπους διατηρείται το αρχαίο έθιμο της τέλεσης του γάμου τον Ιανουάριο, τον μήνα Γαμηλιώνα των αρχαίων, που στηρίζεται στην πρόληψη ότι, αν τελεστεί το μυστήριο άλλο μήνα, τα παιδιά ή θα γεννηθούν ασθενικά ή θα είναι καλικάντζαροι.
Όπως συνηθίζεται κατά τον γάμο, έτσι και κατά την προετοιμασία του, δίνονται φιλοδωρήματα ή χρήματα που συμβολίζουν την ευπορία των μελλονύμφων. Χήρα δεν αναμειγνύεται στην προετοιμασία ούτε των γλυκισμάτων του γάμου ούτε της προίκας, για να μην πάθουν οι μελλόνυμφοι ό,τι έπαθε εκείνη. Όλες αυτές τις ενέργειες κάνουν είτε γυναίκες που ζει ο πρώτος τους σύζυγος (πρωτοστέφανες), για να παραμείνουν και οι μελλόνυμφοι σε έναν γάμο, είτε κοπέλες και παλικάρια που έχουν και τους δύο γονείς εν ζωή, για να ζήσουν και μελλόνυμφοι και να αποκτήσουν τέτοια παιδιά.
Προτού λουστεί ο γαμπρός, όπως είθισται, πριν από τον γάμο, δένει τη μέση του με δίχτυ, προληπτικό μέσο κατά της βασκανίας, για να προλάβει τη μαγική επήρεια που ονομάζεται δέσιμο και η οποία τον κάνει ανίκανο. Γι’ αυτό προσέχουν να μη σχηματιστεί τυχαία κανένας κόμπος όταν τον ντύνουν, γιατί και τότε, κατά μεταφορά, πιστεύεται ότι ο γαμπρός δένεται. Το δέσιμο μπορούν να το κάνουν και οι εχθροί την ώρα της στέψης με μαγείες. Εκτός από τα μαγικά ξόρκια, αντικείμενα μέσω των οποίων συμβολικά προκαλείται αυτή η βλάβη είναι τα εξής: Κλειδώνουν κλειδαριά για να κλειδωθούν, κατά μεταφορά, και τα γεννητικά όργανα του γαμπρού, ή δένουν κόμπο σε ένα μαντίλι για να τον δέσουν, ή δένουν τις άκρες μολυβένιου λάστιχου για να υποδηλώσουν το ίδιο, ή βάζουν μαχαίρι στη μια πλευρά του δρόμου απ’ όπου θα περάσει το νεόνυμφο ζευγάρι και τη θήκη του στην άλλη πλευρά, σαν σύμβολο ότι αυτοί θα είναι χωρισμένοι όπως το μαχαίρι από τη θήκη του.
Όταν λούζεται ο γαμπρός πριν από τον γάμο σπάνε μια πίτα στο κεφάλι του ή σε άλλους τόπους αυγά, συμβολίζοντας τη μελλοντική αφθονία των αγαθών στο σπίτι του. Επίσης φοράει χρυσή ζώνη, σαν σύμβολο ότι μετά τον γάμο θα γίνει πλούσιος. Πηγαίνοντας να παραλάβουν τον παράνυφο, δεν επιστρέφουν από τον ίδιο δρόμο, για να μην εξουδετερωθεί το μυστήριο που θα ακολουθήσει, όπως εξουδετερώνεται ο δρόμος με την επιστροφή.
Ο γαμπρός, πηγαίνοντας να παραλάβει τη νύφη για τον γάμο, πατάει πάνω σε ρόδια που έχουν βάλει πάνω σε πάπλωμα και τα σκορπίζει συμβολίζοντας ότι θα αποκτήσει πολλά και γερά παιδιά. Παράλληλα η μητέρα της νύφης πατάει πάνω σ’ ένα υνί συμβολίζοντας τη σιδερένια υγεία των μελλονύμφων.
Θεωρείται κακό να αφήνουν την προίκα χωρίς φύλαξη, γιατί επηρεάζεται από κακό πνεύμα. Ο λόγος της πρόληψης αυτής είναι προφανώς η προφύλαξη από κλοπή. Σε μερικούς τόπους προτού αναχωρήσει η νύφη με τον γαμπρό από το σπίτι των γονιών της, χορεύουν γύρω από στάμνα και πίτα. Με το τέλος του χορού χύνεται το νερό και σπάει η πίτα, υποδηλώνοντας την αφθονία των αγαθών στον έγγαμο ο του ζευγαριού. Όταν φεύγει η νύφη από το πατρικό της, σέρνει τα πόδια της στο έδαφος, για να παρασύρει, κατά μεταφορά, κι άλλες κοπέλες στον γάμο.
Θεωρείται κακός οιωνός να κοπρίσει το ζώο πάνω στο οποίο φορτώνουν την προίκα, τη στιγμή της αναχώρησης της νύφης από το σπίτι, γιατί αυτό σημαίνει ότι η κοπέλα θα επιστρέψει γρήγορα στο πατρικό της (βλ. λέξη ταξίδι).

Κατά τον γάμο
Αν ρέξει τη μέρα του γάμου, θεωρείται ότι αυτός θα είναι ευτυχισμένος, συνδέοντάς τον με την ευφορία που φέρνει η βροχή. Αν τη συγκεκριμένη μέρα φυσάει νοτιάς, δηλαδή ασθενέστερος από τον βορριά, σημαίνει, κατά μεταφορά, ότι το πρώτο παιδί θα είναι κορίτσι. Κατά την τελετή, για να συμβολίσουν τη μελλοντική γλυκύτητα της συζυγικής Ζωής, χρησιμοποιούν πολλά ζαχαρωτά και μέλι. Επίσης ρίχνουν στον γαμπρό και στη νύφη διάφορα υλικά που υποδηλώνουν τη μελλοντική ευμάρειά τους, όπως κριθάρι, σιτάρι, φρούτα, φασόλια, λουλούδια, αμύγδαλα, νομίσματα, κουφέτα, ρύζι, με το οποίο υποδηλώνεται και η ευχή να ριζώσουν, καθώς και βαμβακόσπορο ή ρόδια, για να αποκτήσουν πολλά και γερά παιδιά.
Κακός οιωνός θεωρείται να συναντήσουν νεκρό, καθώς πηγαίνουν στην εκκλησία για τον γάμο, όπως και να πέσουν στη γη τα στέφανα ή τα δαχτυλίδια την ώρα του γάμου, γιατί αυτό προμηνύει, κατά μεταφορά, αστάθεια του γάμου.

Όποιος πατήσει πρώτος το πόδι του άλλου στο Ησαϊα χόρευε, αυτός, κατά μεταφορά, θα έχει μεγάλη επιρροή στον άλλο στο μέλλον. Όταν το ζευγάρι πίνει από το καθαγιασμένο κρασί, οι παρευρισκόμενοι γελούν δυνατά για να μεταδοθεί η χαρά και στη ζωή του ζευγαριού. Αν η νύφη φαίνεται άσχημη την ώρα του γάμου, αυτό, αντίθετα, είναι σημάδι μελλοντικής ευτυχίας.
Τα κουφέτα του δίσκου της στέψης πιστεύεται ότι έχουν μαντική δύναμη. Οποίος βάζει τρία από αυτά στο μαξιλάρι του και είναι άγαμος πιθανόν να δει στον ύπνο του όνειρο που να του προλέγει τα σχετικά με τον γάμο που θα κάνει.

Μετά τον γάμο
Μετά την τέλεση του μυστηρίου σπάνε μπουκάλι με κρασί, κυρίως για να υποδηλωθεί ότι κάθε ζήλια και βασκανία μεταδόθηκε στο σπασμένο αντικείμενο κι έτσι ο γάμος θα μείνει στέρεος. Μετά την τελετή, το πανέρι όπου έβαλαν τα στέφανα και τα δώρα το ρίχνουν στη στέγη, κι αν πέσει κανονικά πάνω στη βάση του, προμηνύει ότι το πρώτο παιδί θα είναι κορίτσι, αν όμως πέσει ανάποδα, θα είναι αγόρι.
Προτού οι νεόνυμφοι μπουν στο σπίτι του γαμπρού, πατούν πάνω σε ρόδα, συμβολισμός της τεκνογονίας. Ειδικά η νύφη σπάζει ένα κλαδί δέντρου και, προτού μπει στη νυφική της κάμαρα, σπάζει πήλινο δοχείο (βλ. παραπάνω). Επίσης σπάζει μια πίτα και την πετάει, σε ένδειξη της μελλοντικής αφθονίας του ψωμιού, και επίσης αλείφει την πόρτα του σπιτιού σε τρία σημεία με μέλι, συμβολίζοντας την ευτυχία του έγγαμου βίου. Όταν η νύφη μπει στο σπίτι, ο γαμπρός αλείφει με ζύμη τρεις φορές σε σχήμα σταυρού το εσωτερικό πάνω μέρος της πόρτας και του χώρου της φωτιάς, που συμβολίζει τα γηρατειά που θα φθάσουν οι νεόνυμφοι. Η νύφη στο σπίτι του γαμπρού μπαίνει με το δεξί πόδι, για να είναι η είσοδός της αίσια. Επίσης πατάει πάνω σε κλειδί στο κατώφλι, για να υποδηλωθεί η κυριαρχία της στο σπίτι, η πάνω σε χάλκινο σκεύος, συμβολίζοντας ότι αναλαμβάνει την οικιακή οικονομία. Τη νύφη που μπαίνει υποδέχεται ο γαμπρός προσφέροντας δυο ψωμιά και μέλι, σαν σύμβολα της μελλοντικής τους ευπορίας και ευτυχίας, και η πεθερά, κρατώντας ψωμί που συμβολίζει τη διατροφή της στο σπίτι, χαλινάρι που συμβολίζει την υποταγή της στον άντρα, και τσεκούρι που συμβολίζει την τιμωρία της σε περίπτωση κακής διαγωγής.
Κατά το γαμήλιο γεύμα δίνουν στον γαμπρό τη γωνία της φραντζόλας του ψωμιού, για να είναι το πρώτο παιδί αγόρι, κατά μεταφορά από τη στερεότητα. Σύμφωνα με παρόμοια μεταφορά, πιστεύεται ότι το πρώτο παιδί θα είναι αγόρι αν η νύφη κατά το γαμήλιο τραπέζι φάει τη φέτα του ψωμιού της και προλάβει να πάρει και από τη φέτα του γαμπρού. Σε ένδειξη της μελλοντικής αρμονικής συμβίωσής τους, οι νεόνυμφοι τρώνε από ένα μικρό περιστέρι, που συμβολίζει την τρυφερότητα και την αθωότητα. Ο παράνυφος αναχωρώντας από το σπίτι του γαμπρού, χτυπάει με τσεκούρι το μεσοδόκι, για να κόψει συμβολικά τους πόνους της πρώτης γέννας.
Την επομένη της τελετής του γάμου η μητέρα της νύφης της στέλνει ένα αδράχτι και βαμβάκι, συμβολίζοντας τη μελλοντική της εργατικότητα. Αν κάποιος κόψει ένα μέρος από τα στρωσίδια του νυφικού κρεατιού, το πρώτο παιδί του γάμου, κατά μεταφορά σ’ αυτό της εννοίας της έλλειψης, θα είναι κορίτσι.
Για χάρη της επιβεβλημένης ησυχίας στους νεόνυμφους πιστεύεται ότι αυτοί είναι επιρρεπείς στη βασκανία και σε ποικίλες επήρειες κακών πνευμάτων• γι’ αυτό μένουν κλεισμένοι στο σπίτι αυστηρά για μια εβδομάδα και αποφεύγουν κάθε ασχολία. Αν τυχόν η νύφη σκουπίσει κατά τη διάρκεια αυτής της εβδομάδας, πιστεύεται ότι κάποιος από το σπίτι θα πεθάνει. Επίσης δεν θεωρείται καλό προτού περάσουν σαράντα μέρες από τον γάμο να ταξιδέψει νεόνυμφος ή να επισκεφθούν οι νεόνυμφοι λεχώνα.
Οι νεόνυμφοι, ακόμα, δεν πηγαίνουν σε κηδεία ούτε τρώνε κόλλυβα, από φόβο μήπως επηρεαστεί η ευτυχία τους, τα ρούχα τους δεν τα πλένει γυναίκα μαυροφορεμένη, για να μη μεταδώσει σ’ αυτά το πένθος της, και δεν δίνει ο ένας στον άλλο σαπούνι, για να αποφεύγουν τους καβγάδες.
Για τον πρώτο χρόνο του γάμου ο γαμπρός δεν φυτεύει δέντρο, ώστε να μη σκάψει, κατά μεταφορά, τον τάφο της συζύγου του, ενώ και οι οικείοι του αποφεύγουν να φυτέψουν ή να μπολιάσουν δέντρο, γατί, κατά μεταφορά, η ανάπτυξή των φυτών αυτών θα αφαιρέσει την τύχη των νεόνυμφων. Τέλος, στον πρώτο χρόνο του γάμου αν αφήνουν να βγει από το σπίτι αντικείμενο από την προίκα, γιατί, κατά μεταφορά της έννοιας της αφαίρεσης, η νύφη πιστεύεται ότι θα έχει δύσκολο τον πρώτο τοκετό.


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ
ΜΕ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ

Γεράκι
Αν πετάει γεράκι ή άλλο αρπακτικό όρνεο γύρω από το σπίτι, πιστεύεται ότι προμηνύεται θάνατος, προβάλλοντας την έννοια της αρπακτικότητας σε επικείμενη αρπαγή μέλους της οικογένειας.

Κόκορας
Θεωρείται καλός οιωνός να λαλήσει κόκορας μετά τη δύση του ηλίου, ουσιαστικά γιατί η φωνή του κόκορα την ώρα αυτή πιστεύεται, ότι, προμηνύει αλλαγή του καλού καιρού και, επομένως είναι προάγγελος της βροχής που φέρνει την ευφορία. Αντίθετα, αν λαλήσει, ο κόκορας τη νύχτα πολύ πριν την αυγή, θεωρείται κακός οιωνός που προαναγγέλλει θάνατο.
Η λογική της πρόληψης αυτής βρίσκεται στην αντίληψη ότι, η φωνή του κόκορα την αυγή διώχνει τα φαντάσματα. Άρα, όταν λαλεί πριν από την αυγή, την ώρα που δρουν τα φαντάσματα, θεωρείται προμήνυμα ότι οι κακές δυνάμεις μηχανεύονται κακά για τους ανθρώπους του σπιτιού. Επίσης θεωρείται κακό να φάει κάποιος κόκορα που δεν έχει ακόμα λαλήσει (αφώναχτο πουλί, αλάλητο πουλί), γιατί, κατά μεταφορά, πιστεύεται ότι και τα παιδιά του θα είναι άλαλα.

Κοράκι
Αν πετάει πάνω από χωριό ή πόλη σμήνος από κοράκια, κατά μεταφορά της ιδιότητας των πουλιών αυτών που ορμάνε ομαδικά στα πτώματα, πιστεύεται ότι προμηνύεται πόλεμος ή επιδημική ασθένεια. Αλλά η κραυγή και μεμονωμένου κόρακα πάνω από σπίτι θεωρείται κακός οιωνός. Μάλιστα προμηνύεται θάνατος, αν ο κόρακας καθίσει στο σπίτι. Ιδιαίτερα κακό σημάδι θεωρείται ο κρωγμός κόρακα σε κηδεία, όπως προαναφέρθηκε. Γι’ αυτό στις κηδείες ρίχνουν μέρος από το ψωμί και τα κόλλυβα κοντά στον τάφο για τα κοράκια, ώστε αυτά να φάνε και να μην κρώζουν προαναγγέλλοντας έτσι κι άλλους θανάτους.
Σε κάποια μέρη όμως η κραυγή του κόρακα προαναγγέλλει επιστολή ή επιστροφή απόδημου, ενώ σε άλλα μέρη επιδείνωση του καιρού. Ο κόρακας λόγω του μαύρου χρώματός του προσφέρεται ιδιαίτερα για μαγείες.

Κότα
Κότα που λαλεί σαν κόκορας προμηνύει δυστύχημα και μάλιστα θάνατο στο σπίτι. Η πρόληψη αυτή προήλθε από τη σύνδεση της ασυνήθιστης φωνής της, που οφείλεται σε ασθένεια, με μέλλουσα συμφορά. Το κακό θεωρείται ότι αποτρέπεται, αν σφάξουν την κότα και πετάξουν το κρέας της.
Αν η κότα γεννήσει μικρό αυγό χωρίς κρόκο ή χωρίς φλοιό, αυτό, κατά μεταφορά της έννοιας της έλλειψης, θεωρείται κακός οιωνός, προμήνυμα ζημιάς για τον ιδιοκτήτη του σπιτιού. Αν η κότα που κοιμάται δεν στέκεται στα πόδια της αλλά είναι ξαπλωμένη στο πλευρό, θεωρείται ότι προμηνύεται ασθένεια. Αν κοιμάται κατά τη διάρκεια της ημέρας, σημαίνει ασθένεια ή θάνατο. Αν κρέμεται από το ράμφος ή τη φτερούγα της χόρτο, προμηνύεται λήψη επιστολής ή χρημάτων από άνθρωπο που λείπει. Αν τινάζει τις φτερούγες της στην αυλή, ο μετανάστης θα επιστρέψει με πολλά λεφτά, τα οποία κατά κάποιο τρόπο θα τινάξει μέσα στο σπίτι.
Τα κλωσόπουλα την πρώτη μέρα τα περνάνε μέσα από τον κρίκο της πόρτας, υποδηλώνοντας με αυτή τη συμβολική πράξη ότι δεν θα κινδυνεύσουν να ψοφήσουν. Για να εκκολαφθούν θηλυκά πρέπει ο αριθμός των αυγών να είναι μονός και αυτά να μετρηθούν εφτά φορές.

Κούκος
Προτού ακουστεί η φωνή του κούκου το πρωί, πρέπει κανείς να έχει ήδη φάει, διαφορετικά θα πάθει κακό (τον τσακίζει ο κούκος). Η πρόληψη αυτή προέρχεται από την παραίνεση για εργατικότητα. Επειδή δηλαδή ο κούκος καθυστερεί πολύ μετά την ανατολή του ήλιου να ακουστεί, υποτίθεται ότι όταν ακουστεί, όλοι πρέπει να βρίσκονται στην εργασία τους, οπότε αναγκαστικά θα έχουν φάει. Αν ο κούκος ακουστεί από σημείο που δεν το βλέπει ο ήλιος, προμηνύεται κακοκαιρία (βλ. παρακάτω τη λέξη κουκουβάγια). Αν ο κούκος λαλήσει σε σπίτι, θεωρείται ότι προμηνύει κακό για τους ανθρώπους του.
Είναι κακό να σκοτώσει κανείς κούκο, γιατί αφ’ ενός είναι ωφέλιμο πτηνό, αφ’ ετέρου το κρέας του δεν τρώγεται, οπότε δεν δικαιολογείται η πράξη.

Κουκουβάγια
Η φωνή της κουκουβάγιας σε σπίτι επίσης προμηνύει θάνατο κάποιου από τους ενοίκους (πρβλ. και την κατάρα να λαλήσουν στο σπίτι του κουκουβάγιες). Η πρόληψη αυτή προήλθε από την εντύπωση που δίνει η φωνή του πτηνού η οποία μοιάζει με παράπονο. Αν η κουκουβάγια ακουστεί από σκιερό σημείο, πιστεύεται, κατά μεταφορά της εικόνας της σκιάς στα σύννεφα, ότι προμηνύεται βροχή. Αντίθετα, αν ακουστεί από φωτεινό σημείο, προμηνύεται ξηρασία.
Κουκουβάγια που καθαρίζεται θεωρείται ότι προαναγγέλλει την επίσκεψη κάποιου (βλ. και λέξη εγκυμοσύνη).

Μπούφος
Θεωρείται κακός οιωνός, αν πλησιάσει το σπίτι κάποιου μπούφος που λαλεί. Αν ο μπούφος ή η κουκουβάγια φτιάξουν φωλιά σ’ ένα σπίτι, θεωρείται ότι προμηνύεται συμφορά για, τους ενοίκους του. Ο λόγος αυτών των προλήψεων έγκειται στη μεταφορά από τη φωνή του πουλιού που μοιάζει με παράπονο (βλ. και λέξη εγκυμοσύνη).

Χελιδόνι
Θεωρείται κακό να πιάσει κανείς ή να σκοτώσει χελιδόνι, για τους ίδιους λόγους με τον κούκο (βλ. λέξη), γιατί θεωρείται ότι θα μολυνθεί από λέπρα κατά μεταφορά από το χρώμα της κοιλιάς του χελιδονιού.


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΑ ΟΥΡΑΝΙΑ ΣΩΜΑΤΑ


Αστέρια
Οι προλήψεις που είναι σχετικές με τα αστέρια είναι απόρροια των αρχαίων αστρολογικών αντιλήψεων ότι αυτά έχουν επίδραση στη ζωή των ανθρώπων. Έτσι και τώρα πιστεύεται ότι κάθε άνθρωπος έχει στον ουρανό το δικό του αστέρι που απεικονίζει την τύχη του. Οι διάττοντες αστέρες, που είναι σαν να σβήνουν και πέφτουν, πιστεύεται ότι ανήκουν σε ανθρώπους που πεθαίνουν. Σε μερικούς τόπους θεωρείται αναλογικά ότι αυτοί υποδηλώνουν την απόδραση κατάδικου από τη φυλακή. Σύμφωνα όμως με γενικότερη πρόληψη (βλ. ήλιος, σελήνη), οι διάττοντες αστέρες, όπως και οι κομήτες, προμηνύουν πόλεμο και γενικά αιματοχυσία.
Με βάση τον φόβο της βλαπτικής επίδρασης των αστεριών εξηγείται και η κατά μεταφορά δημιουργημένη πρόληψη ότι εκείνος που μετράει τα αστέρια θα εμφανίσει εξανθήματα στα χέρια του. Η πίστη στη μαγική δύναμη των αστεριών αποδεικνύεται από την επίδραση που νομίζεται ότι έχουν στη στάμνα του κλήδονα, καθώς και από το γεγονός ότι τα επικαλούνται, ιδίως τους πλανήτες, οι μάγισσες στις μαγγανείες τους.

Ήλιος
Η αρχαία δοξασία για την προσωποποίηση του ήλιου διατηρείται και σήμερα. Ο ήλιος είναι ένας ωραίος νέος που τρέχει όλη μέρα χωρίς τροφή, και το βράδυ τρώει και πίνει μέχρι κορεσμού (πέντε φούρνους ψωμί και δέκα στέρνες νερό). Από την ιδέα της προσωποποίησης του ηλίου προέκυψε η πρόληψη ότι, σαν από λόγους σεβασμού, δεν πρέπει κανείς να ουρεί αντίκρυ στον ήλιο, γιατί δήθεν προσβάλλεται από ίκτερο (ηλιοκρούγεται), κατά μεταφορά του χρώματος.
Όσες προλήψεις αφορούν τον ήλιο αναφέρονται κυρίως στη δύση του, γιατί την ακολουθεί σκοτάδι, και κατά δεύτερο λόγο στην έκλειψή του, που φέρνει το σκοτάδι και κατ’ αναλογία προμηνύει καταστροφές. Για τούτο θεωρείται πως ό,τι γεννιέται, άνθρωπος ή ζώο, κατά τη δύση του ήλιου δεν προκόβει, αντίθετα με ό,τι γεννιέται κατά την ανατολή. Κακό θεωρείται να σκουπίζει κανείς κατά τη δύση του ήλιου. Αν κάποιος δώσει ξίδι από το σπίτι του μετά τη δύση, το υπόλοιπο θα ξινίσει.
Η έκλειψη ηλίου και σελήνης θεωρείται ότι προμηνύει, πόλεμο και αιματοχυσία. Επιπλέον, η έκλειψη ηλίου πιστεύεται ότι προμηνύει κακά για τους χριστιανούς, ενώ η έκλειψη σελήνης προμηνύει κακά για τους Τούρκους.

Σελήνη
Τη σελήνη επικαλούνται κατά κύριο λόγο οι μάγισσες κατά τις μαγγανείες τους. Μάλιστα, πιστεύεται ότι την κατεβάζουν στη γη, για να τη συμβουλευτούν καλύτερα. Μερικές φορές τη μεταμορφώνουν σε αγελάδα, την αρμέγουν και με το γάλα της έχουν επιτυχία στις μαγείες τους. Η έκλειψη σελήνης αποδίδεται στο κατέβασμά της αυτό από τις μάγισσες.
Η αρχαία αντίληψη για την προσωποποίηση της σελήνης διατηρείται σε μερικούς τόπους ακόμη και σήμερα. Οι κηλίδες πάνω της πιστεύεται ότι παριστάνουν τον αδελφοκτόνο Κάιν, ο οποίος καταδικάστηκε να βασανίζεται από τη σελήνη, που θεωρείται ανάλογη με τις αρχαίες Ερινύες. Έτσι ερμηνεύεται και το γεγονός ότι η επιληψία (βλ. λέξη*) αποδίδεται στην επίδρασή της.
Κατ’ αναλογία, θεωρείται καλό να αναλαμβάνει κανείς κάποιο έργο όταν η σελήνη γεμίζει, και μάλιστα αυτός που προοδεύει στις δουλειές του θεωρείται ότι γεννήθηκε με πανσέληνο. Το αντίθετο πιστεύεται για τη χάση της σελήνης, ιδιαίτερα τη νέα σελήνη (χασοφεγγιά). Τότε δεν φυτεύουν, γιατί το φυτό ξεραίνεται• δεν πλένουν, γιατί τα υφάσματα χαλάνε• δεν παστώνουν λαχανικά ή ψάρια ούτε κόβουν ξύλα, γιατί σαπίζουν• δεν κλαδεύουν τα αμπέλια, γιατί αρρωσταίνουν κ.λπ. Γι’ αυτό, όσοι βλέπουν για πρώτη φορά τη νέα σελήνη προβαίνουν σε συμβολικές πράξεις υποδηλώνοντας την επίδρασή της πάνω τους: Παραδείγματος χάρη, χτυπούν τις παλάμες και πηδώντας τρεις φορές εύχονται να είναι πάντα υγιείς όπως εκείνη τη στιγμή, ή ανακατεύουν τα χρήματα στο πορτοφόλι τους για να είναι πάντα γεμάτο. Επίσης κακό θεωρείται να δει κανείς τη νέα σελήνη για πρώτη φορά καθιστός.
Για την έκλειψη σελήνης βλ. παραπάνω στη λέξη ήλιος.


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ
ΜΕ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ


Άνεμος
Όταν φυσάει δυνατός άνεμος το καλοκαίρι, πιστεύεται ότι κάπου διαπράττεται έγκλημα, όπως φόνος νόθου παιδιού η ανθρωποκτονία για ληστεία κ.λπ. Ο ανεμοστρόβιλος που προκαλεί καταστροφές πιστεύεται ότι έχει μέσα του τον διάβολο ή μια μάγισσα, οι οποίοι και τον θέτουν σε κίνηση.

Κεραυνός
Ο κεραυνός που πέφτει μέσα στη γη πιστεύεται ότι παίρνει στερεή μορφή και γίνεται πέτρες που έχουν υπερφυσικές ιδιότητες. Η δοξασία αυτή, ως γνωστόν, προέκυψε από την τάση να ερμηνευθούν οι κατεργασμένοι λίθοι της λίθινης εποχής. Πιστεύεται ότι όποιος βάζει μια τέτοια πέτρα στη σκισμένη σάρκα της κνήμης του η και όποιος φοράει φυλαχτό που περιέχει τέτοια πέτρα είναι άτρωτος στον πόλεμο. Οποίος βλέπει αστραπές προφυλάσσει τον εαυτό του μπήγοντας συμβολικά το μαχαίρι του στο έδαφος, για να υποδείξει έτσι, κατά κάποιο τρόπο, προς τα πού να πάει ο κεραυνός.

Νύχτα
Τη νύχτα εμφανίζονται οι διαβολικές δυνάμεις, εξ ου και οι διάφορες προλήψεις σχετικά με την αποτροπή της δράσης τους κατά το διάστημα αυτό. Οι προλήψεις αυτές σε μετρικούς τόπους είναι τόσο ισχυρές, ώστε οι άνθρωποι δεν βγαίνουν ούτε από το υπνοδωμάτιό τους μετά τα μεσάνυχτα, μέχρι να λαλήσει ο πετεινός, όταν δηλαδή φεύγουν τα φαντάσματα, γιατί διαφορετικά νομίζουν ότι τα κακά πνεύματα θα τους φέρουν βαριές αρρώστιες.
Εκτός από τις προλήψεις που προαναφέρθηκαν, παραθέτουμε και τις εξής: Δεν επιτρέπεται να βγει από το σπίτι τη νύχτα φωτιά η ζύμη, γιατί εξαφανίζεται η ομόνοια και ευτυχία του σπιτιού. Δεν ανοίγουν τη νύχτα τα μπαούλα, γιατί τα ρούχα που περιέχουν τα λερώνουν οι Νύμφες. Δεν επιτρέπεται να βγει ξίδι από το σπίτι, είτε γιατί το υπόλοιπο θα χάσει την οξύτητά του είτε γιατί κατά μεταφορά πιστεύουν ότι κάποιος θα φιλονικήσει με τους γείτονές του. Δεν μετρούν χρήματα τη νύχτα, γιατί θα κλαπούν ή θα σπαταληθούν άσκοπα. Δεν υφαίνουν, γιατί, αν το ύφασμα μείνει μισοτελειωμένο, η υφάντρα θα τυραννιέται κατά το ψυχορράγημα, και, αν τελειώσει, θα είναι κακός οιωνός για κείνον που θα το φορέσει.

Ομίχλη
Δεν ανοίγουν καινούριο κρασί όταν ο καιρός είναι ομιχλώδης, για να μη γίνει, κατά μεταφορά, και το κρασί θολό.

Ουράνιο τόξο (ίριδα)
Σύμφωνα με δοξασία, η Ίρις ήταν μια ευαίσθητη και καλοσυνάτη κοπέλα που μεταμορφώθηκε σε ουράνιο τόξο. Έτσι εξηγείται κατ’ αναλογίαν και η πρόληψη ότι αυτός που περνάει κάτω από ουράνιο τόξο θ’ αλλάξει φύλο.


ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ
ΜΕ ΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Τρίτη
Η Τρίτη θεωρείται η κατεξοχήν αποφράδα ημέρα της εβδομάδας, γιατί Τρίτη έγινε η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους. Γι’ αυτό και οι άνθρωποι αποφεύγουν τις σοβαρές εργασίες την ημέρα αυτή και ουδέποτε ξεκινούν μια δουλειά ένα ταξίδι. Σε μερικούς τόπους η αποχή αυτή φθάνει και μέχρι τις απαραίτητες ασχολίες, αφού δεν επιτρέπεται ούτε να σκουπίσουν μετά το φαγητό, για να μη σαρωθούν, κατά μεταφορά, και τα αγαθά του σπιτιού. Κακή θεωρείται η τύχη της κόρης που θα γεννηθεί αυτή τη μέρα, όπως υποδηλώνει η φράση Σαββάτο γιο μη χαίρεσαι και Τρίτη θυγατέρα.

Τετάρτη
Η Τετάρτη και η Παρασκευή, ως ημέρες νηστείας, τιμώνται με τη διακοπή των οικιακών εργασιών από το απόγευμα της προηγουμένης, λίγο νωρίτερα απ’ ό,τι συνήθως, όπως συμβαίνει και στις παραμονές των γιορτών. Επειδή τέτοιες ημέρες νηστείας, η οποία σχετίζεται με την έννοια της έλλειψης, δεν πρέπει κανείς να αποβάλλει από πάνω του έστω και το ελάχιστο, υπάρχει η πρόληψη να μην κόβονται τις ημέρες αυτές τα νύχια, όπως υποδηλώνει η φράση Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μην κόψεις, η οποία συμπληρώνεται από την απαγόρευση να πλένεται κάποιος την Κυριακή, ενώ οφείλει να το κάνει την προηγούμενη μέρα, και Κυριακή να μη λουστείς (ή μην ξυριστείς, ή μη χτενιστείς) αν θέλεις να προκόψεις. Για τον ίδιο λόγο αποφεύγουν να βάζουν κότα να κλωσήσει την Τετάρτη ή την Παρασκευή. Όποιος γεννιέται Τετάρτη πιστεύεται ότι θα γίνει καλός στο τραγούδι.

Πέμπτη
Την ημέρα αυτή δεν κόβουν ύφασμα για ρούχο, γιατί πιστεύεται ότι αυτό θα φθαρεί, λόγω της ομοηχίας των λέξεων Πέφτη και πέφτει. Για τον ίδιο λόγο δεν σπέρνουν την Πέμπτη.

Παρασκευή
Για την Παρασκευή ως ημέρα νηστείας βλέπε παραπάνω στη λέξη Τετάρτη.
Επειδή Παρασκευή σταυρώθηκε ο Χριστός, πιστεύεται ότι ωφελούνται οι ασθενείς αν πλύνουν τη μέρα αυτή τα ρούχα τους, αλλά αντίθετα οι υγιείς πρέπει να το αποφεύγουν. Από το ότι η λέξη σημαίνει και προετοιμασία για τον εορτασμό του Σαββάτου, κατά την Παλαιά Διαθήκη, εξηγείται κατ’ αναλογίαν η δοξασία ότι, όταν βρέχει συνεχώς για πολλές μέρες, την Παρασκευή αρχίζει ο καιρός να βελτιώνεται για να γίνει τελείως αίθριος την κυρίως ημέρα του φωτός, την Κυριακή.

Σάββατο
Επειδή την ημέρα αυτή γιορτάζουν οι διώκτες του Χριστού, οι Εβραίοι, πιστεύεται ότι αυτή ανήκει στα φαντάσματα. Όποιος γεννιέται τέτοια μέρα (σαββατογεννημένος) βλέπει εύκολα τα φαντάσματα, χωρίς να παθαίνει κακό από αυτά. Επίσης ο άνθρωπος αυτός δεν ματιάζεται. Συγχρόνως όμως ο γιος που γεννιέται τέτοια μέρα δεν προκόβει (βλ. παραπάνω στη λέξη Τρίτη). Για τον ίδιο λόγο, το Σάββατο θεωρείται η καταλληλότερη μέρα για τη μαγεία. Τέλος, το Σάββατο εν κόβουν ύφασμα για ρούχο, γιατί, λόγω του ομόηχου των λέξεων, πιστεύεται ότι το ρούχο αυτό γίνεται σάβανο.

Κυριακή
Η Κυριακή, ως ημέρα του Κυρίου, είναι ημέρα απόλυτης αργίας (βλ. παραπάνω και στη λέξη Τετάρτη). Είναι ημέρα του φωτός (βλ. παραπάνω στη λέξη Παρασκευή) και της χαράς. Για τον λόγο αυτό πιστεύεται ότι το παιδί που γεννιέται το πρωί της Κυριακής θα ζήσει ευτυχισμένο σε όλη του τη ζωή.
Αν κάποιος κοιμάται την ώρα που γίνεται στην εκκλησία η λειτουργία της Κυριακής, θα καεί το σπίτι του.


*Υ.Γ. Στο βιβλίο αυτό που πρωτογράφηκε περίπου στα 1900, θα βρείτε επίσης προλήψεις του λαού μας σχετικές με αντικείμενα της καθημερινής ζωής των ανθρώπων, ζώων, εντόμων, σχετικές με τον θάνατο, την θρησκεία κλπ.


Πηγή: Το υπέροχο όσο και καλαίσθητο βιβλίο των εκδόσεων Κάκτος του Κου Οδ. Χατζόπουλου, με συγγραφέα τον κύριο ΜΠΟΥΤΟΥΡΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟ.
 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com