Ελληνική εσωτερική και εξωτερική κατάσταση την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα
(με πηγές από τα ξένα διπλωματικά αρχεία)


(1) Εσωτερική
(α) Αγγλο-Γαλλόφιλες τάσεις. Σ’ αυτές πρόσκεινται μεγάλη μερίδα του πολιτικού κόσμου και ο βασιλιάς Γεώργιος, παρά τις προσπάθειές του να κινηθεί και προς άλλες κατευθύνσεις.
(β) Γερμανόφιλες τάσεις. Κύριος εκφραστής ο διάδοχος Κωνσταντίνος και η σύζυγός του Σοφία, αγαπημένη αδελφή του Γερμανού αυτοκράτορα Guillaume ΙΙ. Σ’ αυτές τις τάσεις ανήκαν και απόγονοι παλαιών

βαυαρικών οικογενειών (που ήλθαν επί Όθωνα) καθώς και ένας στενός, αλλά σκληροπυρηνικός κύκλος αξιωματικών που υπηρετούσαν στο Επιτελείο του διαδόχου, που ήταν και ο Γενικός Αρχηγός του στρατού.
(γ) Αδυναμία αναδιοργάνωσης του στρατού λόγο σκανδαλωδών επεμβάσεων του διαδόχου, κυρίως στις προσπάθειές του για προμήθειες γερμανικών όπλων, Παρά τις προτάσεις αρμόδιων στρατιωτικών επιτροπών, αλλά και σε θέματα προαγωγών αξιωματικών κ.λπ.
(δ) Οικονομικά προβλήματα οξύτατα, που δεν οφείλονταν αποκλειστικά σε αντικειμενικές αδυναμίες, αλλά κυρίως στις πολιτικές ίντριγκες και στις σπατάλες του Δημοσίου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Πολυτελή ζωή και τα πολυδάπανα ταξίδια των πολλών μελών της βασιλικής οικογένειας.
(ε) Αυξανόμενη λαϊκή αγανάκτηση για την καθυστέρηση πραγματοποίησης της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, αλλά Κυρίως για την εγκατάλειψη των αδελφών της Μακεδονίας και της Θράκης.
(στ) Οργάνωση Ολυμπιακών αγώνων το 1906.
(ζ) Επανάσταση των αξιωματικών στο Γουδί, μ’ επικεφαλής το συνταγματάρχη πυροβολικού Ζορμπά (15 Αυγούστου, παλαιά ημερομηνία = 28 Αυγούστου νέα) το 1909.
(η) Αλλαγές κυβερνήσεων:
Γ. Θεοτόκη, Θ. Δεληγιάννη, Δ. Ράλλη, Γ. Θεοτόκη, Δ. Ράλλη, Κ. Μαυρομιχάλη, Σ. Δραγούμη, Ελευθερίου Βενιζέλου.
(2). Εξωτερική
(α) Κρητικό Ζήτημα
• Μετά την απόβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στο νησί το 1897,
το νησί παρέμεινε μεν υπό την κυριαρχία του σουλτάνου, αλλά ουσιαστικά διοικείτο από τους Μεγάλους.
• Το Νοέμβριο του 1898, διορίστηκε ύπατος αρμοστής των Μεγάλων Δυνάμεων σ δευτερότοκος γιος του βασιλιά Γεωργίου, ο πρίγκιπας Γεώργιος.
• Επεκράτησαν δυο τάσεις: Μια, που επεδίωκε την ταχύτερη δυνατή “ένωση” και την οποία υποστήριζε ένθερμα και σ πρίγκιπας Γεώργιος, και μία άλλη, που έβλεπε την ένωση, ύστερα από σταδιακά βήματα μέσω μιας αυτονομίας και της οποίας κύριος υποστηρικτής ήταν σ Βενιζέλος. Σαν συνέπεια η διαφωνία αυτή είχε την Επανάσταση του Θέρισου (Μάρτιος 1905), που έληξε με προσωρινή νίκη του Γεωργίου.


• Το 1906 μικτή επιτροπή των Μεγάλων αποφάνθηκε ότι η μόνη βιώσιμη λύση ήταν η βαθμιαία ένωση με την Ελλάδα. Την ίδια χρονιά αντικαταστάθηκε ο Πρίγκιπας Γεώργιος από τον Έλληνα πολιτικό Ζαΐμη.
• Το 1909, η Κρητική Βουλή κήρυξε την ένωση του νησιού με την Ελλάδα και προκάλεσε την επέμβαση των Μεγάλων. Η κατάσταση παρέμεινε όπως ήταν, αλλά ουσιαστικά τα πάντα ήταν σε ελληνικά χέρια, έως ότου και τυπικά αναγνωρίστηκε η ένωση με το άρθρο 4 της Συνθήκης του Λονδίνου της 30ης Μαΐου 1913.
(β) Όξυνση σχέσεων με Ρουμανία και διακοπή διπλωματικών σχέσεων.
(γ) Προσπάθεια σύναψης ελληνο-γαλλικής συμμαχίας δεν απέδωσε.
(6) Προσπάθεια μείωσης της ιταλικής επιρροής στα Βαλκάνια, ύστερα από ταξίδι του βασιλιά Γεωργίου στη Ρώμη, δεν απέδωσε.
(ε) Το 1911 η Ιταλία με απατηλές υποσχέσεις περί καταλήψεως και Ταχείας απόδοσης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα, πέτυχε την ελληνική συγκατάθεση και βοήθεια και στις αρχές του 1912 κατέλαβε τα Δωδεκάνησα.
(στ) Μακεδονικό Ζήτημα.
Αρχομένου του 1904, η ελληνική κυβέρνηση, ενόψει των διαδραμματισθέντων και συνεχιζόμενων διώξεων των Ελλήνων της Μακεδονίας από Τους Βούλγαρους κομιτατζήδες, τους Τούρκους και τους Αλβανούς και της ασυγκράτητης πλέον λαϊκής οργής, άφησε στην αρχή να κυλήσουν τα πράγματα σύμφωνα με τις ιδιοτροπίες της ιστορίας. Συγχρόνως, όμως, και πάντοτε δειλά και προσεκτικά, ανέχθηκε και πιο αργότερα βοήθησε τον ιερό αγώνα του έθνους στα άγια χώματα της Μακεδονίας.
Το όλο κλίμα της εποχής, το όλο όραμα, δράμα και μεγαλείο της ελληνικής φυλής Θα το παρακολουθήσουμε μέσ’ απ’ τα ελάχιστα γαλλικά έγγραφα που Θα αναφέρουμε αμέσως παρακάτω:
Διάφορες χρήσιμες πληροφορίες για τις Μακεδονικές Επιτροπές, τη δράση τους και τις διαμάχες τους, καθώς και τα ελληνικά ανταρτικά σώματα, μας δίνει η αναφορά, με ημερομηνία 30 Μαΐου 1906, από την Αθήνα, του Γάλλου στρατιωτικού ακολούθου λοχαγού F. De Bremond d’ Ars. Λέγει μεταξύ άλλων:
“... Το Κόμμα του Θεοτόκη κέρδισε μεγάλη νίκη στις τελευταίες εκλογές...


στις προσδοκίες του λαού παραμένουν οι ελληνικές διεκδικήσεις για εδαφική επέκταση.
Το Κρητικό ξεσήκωσε την Αθήνα τον προηγούμενο χρόνο (λόγω της επανάστασης του Θερισού), αλλά αυτό που τους παθιάζει τώρα πιο πολύ είναι η Μακεδονία....
Από πλευράς Μακεδονίας, η γενική κατάσταση (αυτή που όλος o κόσμος βλέπει) και οι ιδιαίτερες πληροφορίες που έχω, με οδηγούν στη σκέψη ότι η κατάσταση έχει χειροτερέψει πολύ για την ελληνική πλευρά.
Περιμένοντας την απόκτηση ενός στρατού δυνατού για να “δείξουν τις ξιφολόγχες”, όπως είχα ακούσει το 1904, οι Έλληνες δείχνουν τις συμμορίες των “ανταρτών” και των “αρματολών”...
Το κίνημα των ελληνικών συμμοριών, που άρχισε σοβαρά από τον Οκτώβριο του 1905, δεν ήταν ποτέ τόσο ισχυρό, όσο είναι τώρα. Δεν ξέρω τι Θα προκύψει απ’ αυτό.
Ιδού, μερικές πληροφορίες προερχόμενες από διάφορες πηγές:
Υπάρχουν στην Αθήνα τέσσερις επιτροπές που δουλεύουν συστηματικά:
10. “Το Μακεδονικό Κομιτάτο” που ονομάζεται και “Αλέξανδρος “, διευθυνόμενο από τον κύριο Δραγούμη και δυο Έλληνες αξιωματικούς, τους κυρίους Κοντούλη και Μαζαράκη. Αυτό το κομιτάτο είναι τώρα το ισχυρότερο, διότι είναι το πιο πλούσιο. Είναι αυτό που κάνει το λιγότερο θόρυβο και τις λιγότερες δηλώσεις. Βασίζει τις προσπάθειες και τις αντιλήψεις του για την εξωτερική πολιτική, σύμφωνα με τις αντιλήψεις τον αρχηγού του Δραγούμη. Σύμφωνα με τον πληροφοριοδότη μου, ιδού ποια είναι τα έσοδά του από το 1906 έως τώρα:
Ποσά προερχόμενα:

— Από Ελληνική Κυβέρνηση 1.000.000
- Από Λονδίνο διαμέσου των αδελφών Ράλλη.
(Δωρεές Ελληνικής Κοινότητας Λονδίνου) 475.000
- Από Αλεξάνδρεια 275.000
- Δωρεές Ελλήνων της Αμερικής 52.000
— από Κυρία de Riancourt* 100.000 (ετησίως)

Σύνολο 1.902.000 Γαλλικά Φράγκα

* Η Κυρία de Riancourt είναι γαλλικής καταγωγής, πολιτογραφήθηκε Ελληνίδα από αντιπάθεια προς τους δημοκρατικούς θεσμούς της Γαλλίας. Διέθεσε ένα τεράστιο ποσό στην υπηρεσία της καθολικής προπαγάνδας, κατ’ αρχάς στην Ανατολή (όπου δεν πέτυχε μέχρι τώρα) και στη συνέχεια για τη διάδοση των ελληνικών ιδεών στη Μακεδονία.


Δηλαδή, περίπου το ποσό των δύο εκατομμυρίων και δεν είμαστε παρά στη μέση του χρόνου.
20 Η επιτροπή “Ελληνισμός “, διευθυνομένη από τον Κύριο Καζάζη. Είναι το κέντρο της αποστολής χρημάτων στη Μακεδονία (η επιτροπή “Αλέξανδρος” στέλνει τα ποσά στον “Ελληνισμό” και αυτός τα στέλνει στη Μακεδονία”).
Μέσω αυτού, οι πρόξενοι της Ελλάδας στη Μακεδονία επικοινωνούν με την κυβέρνηση και έχουν επαφές με τους αντάρτες.
Αυτή η μέθοδος είναι αρκετά ευφυής, διότι είναι απλή. Δίνει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση ν’ αρνηθεί τη συμμετοχή της στη διατάραξη της τάξεως στη Μακεδονία...
Είναι αναμφισβήτητο και είχα την απόδειξη για πολλοστή φορά, ότι οι Έλληνες πρόξενοι ακολουθώντας αυτή τη μέθοδο, δεν παύουν να είναι οι πρώτοι μυημένοι στις συμμορίες.
Στον “Ελληνισμό” προσκολλούνται όλα τα όργανα της προπαγάνδας, σι μοναχοί, οι παπάδες, οι δάσκαλοι...
Ο “Ελληνισμός” έγινε ιδιαίτερα ενεργητικός εδώ και ένα μήνα.
Κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων, περίπου δεκαπέντε δάσκαλοι και διευθυντές ελληνικών σχολείων της Μακεδονίας παρέλαυναν Κάθε μέρα (επί πέντε έως έξη ημέρες) από την έδρα της επιτροπής (Εννοεί τού “Ελληνισμού”), χωρίς να τους αντιληφθεί κανείς. Όλος αυτός ο κόσμος έχει φύγει.
Τέλος, φαίνεται πως η επιτροπή “Ελληνισμός” δέχεται από την ελληνική κυβέρνηση ετησίως 1.000.000 γαλλικά φράγκα.
Σημείωση (Όπως είναι γραμμένο στην αναφορά του Γάλλου)
Θέλω να πω ότι η πληροφορία πως το ποσό των 2 εκατομμυρίων (γαλλικά φράγκα), καταβάλλεται, 1 στην επιτροπή “Αλέξανδρος” και 1 στην επιτροπή “Ελληνισμός”, μου επιβεβαιώθηκε ήδη από τον προηγούμενο χρόνο, αλλά δεν ήθελα να το πιστέψω. Καθώς, όμως, μου προέρχεται φέτος από δύο διαφορετικές πηγές, εκτός αυτής του προηγούμενου χρόνου, κατέληξα να πιστέψω ότι αυτή είναι η αλήθεια...
30 Η τρίτη επιτροπή, αποκαλούμενη “Κεντρικός Μακεδονικός Σύλλογος “, διευθύνεται από τον αντισυνταγματάρχη Γερογιάννη και κάνει περισσότερο θόρυβο παρά έργο. Τον αφήνουν να ενεργεί έτσι, διότι χρησιμεύει σαν μάσκα στους δύο άλλους.
Είναι, ίσως, ενδιαφέρον να λεχθεί ότι η επιτροπή αυτή βρίσκεται σ’ ανοικτό πόλεμο μ’ εκείνη του κυρίου Δραγούμη, διότι ο κύριος Δραγούμης “Θα αρκούνταν ατην Ήπειρο και στο βιλαέτι του Μοναστηρίου”, ενώ ο κύριος Γερογιάννης “Θέλει όλη τη Μακεδονία”.
Η επιτροπή στρατολογεί αξιωματικούς και υπαξιωματικούς. Στερείται χρημάτων.
40 Η τέταρτη επιτροπή, καλουμένη Η Θράκη”, δεν ασχολείται παρά μόνο με το να προσφέρει βοήθεια στους δοκιμαζομένους Έλληνες στη Μακεδονία και αλλού.

Οργάνωση συμμοριών
Σύμφωνα με τους πληροφοριοδότες μου, Θα πρέπει να υπάρχουν τώρα στη Μακεδονία (30 Μαΐου) ή να είναι έτοιμοι να πάνε εκεί:
25 έως 30 αξιωματικοί
200 υπαξιωματικοί
2.000 Κρητικοί
2.000-3.000 Έλληνες (από περιοχές πλην Κρήτης)
Άλλοι τόσοι Μακεδόνες (Έλληνες της Μακεδονίας) -δηλαδή 4.000 έως 5.000-.
Τον τελευταίο μήνα, κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων, ένας σεβαστό ς αριθμό ς υπαξιωματικών πήγε σε άδεια. Διεπίστωσα Το γεγονός ότι στο 20 Σύνταγμα Ιππικού και στο 70 Πεζικού (ο λοχαγός Λούρος, αυτού τον τελευταίου συντάγματος, μου είπε ότι υπήρχαν 8 που έφυγαν για άδεια και δεν μσν είπε τη διάρκεια αυτής της άδειας).
Ακόμη και αν ελαττώσουμε κατά το ήμισυ τον αριθμό των κατατασσόμενων μ’ αυτόν τον τρόπο στις συμμορίες (αν και οι παραπάνω πληροφορίες μου προέρχονται από έναν αξιωματικό, μέλος της επιτροπής “Αλέξανδρος”, οποίο ς δεν είχε κανένα συμφέρον να υπερβάλλει), Θα έχουμε ένα δυναμικό όπως παρακάτω:
25 αξιωματικοί
200 υπαξιωματικοί
1.000 Κρητικοί Σύνολο 2.225 οπλισμένων ανδρών
1.000 Έλληνες
Αυτό Θα έκανε καμιά εικοσαριά συμμορίες των 100 ανδρών η, κάθε μία..
Πράγματι, η συμμορία που επιτέθηκε στους Τούρκους, που συνόδευαν Ρουμάνους στο χωριό Αβδέλλα (Επαρχίας Γρεβενών), ήταν δυνάμεως 118 ανδρών.
Οι Κρήτες φθάνουν εδώ και αρκετό καιρό, απευθείας από την Κρήτη στη Μακεδονία ή στη Θεσσαλία, χωρίς να σταματήσουν στον Πειραιά όπου έκαναν πολύ θόρυβο και τραβούσαν την προσοχή των διπλωματών. Οι Κρήτες είναι δύσκολο να διοικηθούν, είναι απείθαρχοι, δεν υπακούν παρά σε αξιωματικούς Κρητικής καταγωγής. Αξιωματικοί μου είπαν ότι συχνά εξοντώθηκαν συμμορίες, σαν συνέπεια απειθαρχίας Κρητικών οι οποίοι ανάγκαζαν συχνά τον Έλληνα αρχηγό τους να τους οδηγήσει στο δείνα ή τάδε χωριό, όπου ο αξιωματικός είχε λόγους να μην πάνε.

Οπλισμός
Αυτόν το χρόνο τα όπλα μάνλιχερ έκαναν την εμφάνισή τους στην ελληνική πλευρά (Εννοεί στους Έλληνες αντάρτες), όπου μέχρι τώρα υπήρχαν μόνον όπλα γκρά (gras)’’.
Στη συνέχεια, δίνει ο Γάλλος ακόλουθος πολλές λεπτομέρειες για τον τρόπο προώθησης των ανταρτών στη Θεσσαλία και από εκεί στη Μακεδονία ή προώθηση στον κόλπο του Τσάγεζι, στις εκβολές του Πηνειού και μετά διασκορπισμός βάσει σχεδίου.
- Ο ίδιος ακόλουθος στην αναφορά του της 2Ο Οκτωβρίου 1906, αναφέρεται σε συνομιλία που είχε με τον Έλληνα διάδοχο. Να, τι λέγει μεταξύ άλλων:
«... Ο διάδοχος με δέχθηκε με πολύ εγκάρδιο τρόπο σύμφωνα με τις συνήθειες του...
Ο Πρίγκιπας μετά από μερικές κουβέντες που προανέφερα για το πυροβολικό, μου μίλησε αμέσως για εξωτερική πολιτική:
“Θέλω να εξοπλίσω τη χώρα, μου είπε, διότι σι Δυνάμεις στη Μακεδονία, όπως και στην Κρήτη, δεν είναι προσιτές παρά μόνο σ’ εκείνον που τους ομιλεί με τα όπλα στο χέρι. Αυτόν φοβούνται, αυτός έχει το δίκαιο. Το δίκαιο δεν υπολογίζεται απ’ αυτές (τις Μεγάλες Δυνάμεις)! Κοιτάξτε αυτό που έκαναν στην Κρήτη! Είναι ανέντιμο να εξαναγκάσουν το δυστυχισμένο αδελφό μου να φύγει από το Παλάτι του σαν ένας κλέφτης...
Δεν Θα μιλήσω για τους Ιταλούς αξιωματικούς, αυτό δεν σας αφορά, αλλά οι δικοί σας, o συνταγματάρχης Lubanki (δυσανάγνωστο το όνομα στο έγγραφο) και o ταγματάρχης Douruer, τι ρόλο έπαιξαν;
Βλέπεις, αγαπητέ μου λοχαγέ, όλα αυτά δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη στους Έλληνες
Και συνεχίζει την αναφορά του ο Γάλλος:
«... Άφησα να ξεσπάσει αυτό το κύμα των λέξεων, των οποίων εγγυώμαι σχεδόν την κατά λέξη απόδοση και, επειδή εδώ και πολλά χρόνια ο Πρίγκιπας μου επέτρεψε να του μιλώ πάντοτε ελεύθερα, του εξήγησα την αντίρρησή μου, πρώτα απ’ όλα, για τις συμμορίες στη Μακεδονία.
“Καλά! απάντησε, Θα προσπαθήσω από πλευράς μου να λογικέψω τις Μακεδονικές Επιτροπές εδώ, στην Αθήνα! αλλά νομίζετε ότι σι Δυνάμεις θα μας ευγνωμονούν καθ’ οιονδήποτε τρόπο;
Μήπως δεν είδατε ότι το 1903 οι Βούλγαροι κατέσφαξαν χιλιάδες Έλληνες της Μακεδονίας χωρίς αυτές (οι Δυνάμεις) να διαμαρτυρηθούν ένα δευτερόλεπτο; Στην Αγχίαλο (εννοεί τις σφαγές των Ελλήνων από τους Βουλγάρους, το 1906), που ήσασταν;
Η Συνθήκη του Βερολίνου ήταν ένα δόλωμα που ύψωσαν μπροστά μας για να μας κάνουν να μείνουμε ήσυχοι και ιδού όλα!”.
Καθώς του απάντησα ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν ήταν κυρίαρχοι να κάνουν ότι ήθελαν στη Μακεδονία, όπου υπήρχαν οι Τούρκοι, μου είπε:
“Οι Τούρκοι μας έκαναν και κάνουν λιγότερο κακό από τις Δυνάμεις και ιδού η απόδειξη.
Κοιτάξτε την Κρήτη ακόμη μια φορά. Δεν υπάρχουν Τούρκοι στην Κρήτη, δεν υπάρχουν παρά Έλληνες και κοιτάξτε αν δεν καταπιεζόμαστε από τις Δυνάμεις”».
- Ιδού ένα έγγραφο που δείχνει πως η Γαλλία την κρίσιμη εκείνη περίοδο είχε ανοίξει δουλειές ρε τη Βουλγαρία και συνεπώς Θα ήταν αδύνατο να τη δυσαρεστήσει.
Ο Γάλλος πρωθυπουργός την 29ην Σεπτεμβρίου 1905, στέλνει το παρακάτω έγγραφο προς τον υπουργό Εθνικής Αμύνης του Πολέμου όπως το έλεγαν):
“Ο διπλωματικός μας πράκτορας στη Σόφια μου εγνώρισε ότι ο Πρίγκιπας Ferdinand (δηλαδή ο Βούλγαρος βασιλιάς.
) εξέφρασε την πρόθεσή του να συνοδεύεται από τον υπουργό Πολέμου του, το στρατηγό Sayoff κατά την προσεχή του επίσκεψη στη Γαλλία.
Μου βεβαιώνουν ότι ο πρίγκιπας και ο υπουργός του θα πάνε στην Creusot (γαλλική βιομηχανία όπλων της εποχής), η οποία Πρόσφατα δέχθηκε την παραγγελία νέου υλικού για το βουλγαρικό πυροβολικό.
O κύριος Allize μου εφιστά το ενδιαφέρον που Θα είχε να τοποθετηθεί ο λοχαγός Aldebert κοντά στο στρατηγό Sayoff, του οποίου θα μπορούσε να κατευθύνει την προσοχή και προτιμήσεις (ωμά, δηλαδή, να τον δελεάζει για προτιμήσεις γαλλικών όπλων).
Σ’ ό,τι με αφορά, δεν Θα έβλεπα παρά μόνο πλεονεκτήματα σ’ αυτήν την πρόταση που αξίζει να τύχει ευνοϊκής αποδοχής...
— Ο Γάλλος πρέσβυ στην Κωνσταντινούπολη κύριος Constans, στην αναφορά του με ημερομηνία 12 Δεκεμβρίου 1904, σχολιάζει αναλυτικά τα μέτρα του προγράμματος Murzsteg, όπως εφαρμόστηκαν μέχρι τότε και καταλήγει ότι η πρόοδος δεν είναι απόλυτα ικανοποιητική και συμπληρώνει:
“.. Οι βουλγαρικές επιτροπές, εδώ και δύο περίπου μήνες, εκμεταλλεύτηκαν αυτήν την κακή κατάσταση για να εντείνουν την προπαγάνδα τους και να επιταχύνουν την εκδίκησή τους εναντίον των χριστιανών, οι οποίοι βοήθησαν τους Τούρκους να τους χτυπήσουν ή υποτίθεται ότι έκαναν κάτι τέτοιο.
Σ’ αυτήν την ένταση της βεντέτας οι Έλληνες απάντησαν με το σχηματισμό συμμοριών, οι οποίες υπό τη διεύθυνση Ελλήνων αξιωματικών επιτίθενται παντού όπου μπορούν”.
Φαίνεται, λοιπόν, κατακάθαρα ότι η ελληνική αντίδραση ουσιαστικά άρχισε μετά το θάνατο του Παύλου Μελά και αφού οι Βούλγαροι, με το πρόσχημα δήθεν συνεργασίας των Ελλήνων με τους Τούρκους, σκότωναν όποιον δεν υπάκουε στα κελεύσματα της “Εσωτερικής Μακεδονικής - Αδριανουπολίτικης Επαναστατικής Οργάνωσης” (Ε.Μ.Α.Ε.Ο) που αργότερα απέί3αλε το Αδριανουπολίτικης και έμεινε Ε.Μ.Ε.Ο. ή Αγγλικά Ι.Μ.R.Ο. ή Γαλλικά Ο.R.Ι.Μ. (organization revolutionaire de l’ interieure de la Macedoine).
— Η Ρουμανία επεδίωξε και πέτυχε την υποστήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων, σ’ ό,τι αφορά τους λεγόμενους Κουτσόβλαχους, ώστε να θεωρούνται ότι αποτελούν ξεχωριστή ρουμανική εθνότητα μέσα στη Μακεδονία.
Οι Μεγάλες Δυνάμεις πίεσαν, κατά τη συνήθειά Τους, ΤΟ σουλτάνο και αυτός εξέδωσε διαταγή να δικαιούνται να έχουν σχολεία, εκκλησίες και να διδάσκονται τη ρουμανική. Εκ Πρώτης όψεως δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο πρόβλημα το να μιλούν τη βλάχικη γλώσσα και να έχουν ξεχωριστά σχολεία, όμως το να εξαναγκάζονται να θεωρούν τους εαυτούς τους Ρουμάνους, ενώ ήταν πιο Έλληνες απ’ όλους, αυτό ήταν και απαράδεκτο και επικίνδυνο.
Εξάλλου, και οι Ιταλοί ήθελαν να προσεταιριστούν τους Κουτσόβλαχους, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται για το Θέμα αυτό εντάσεις μεταξύ Ελλάδας, Ρουμανίας, Ιταλίας, Σερβίας, Βουλγαρίας.
— Η Τουρκία, για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τη δράση των ανταρτών στη Μακεδονία, συγκρότησε Τέσσερα συντάγματα ειδικά, τα λεγόμενα avdji (κυνηγών), που για πρώτη φορά είχαν στη σύνθεσή τους και μια διμοιρία μοτοποδηλατιστών και έφεραν σύγχρονα αυτόματα όπλα Maxim(μεγάλος μέτοχος της Maxim, καθώς και όλων των μεγάλων βιομηχανιών όπλων Ευρώπης, ήταν ο Ελληνικής καταγωγής Basil Zaharof -Βασ. Ζαχάρωφ-). Αυτά τα συντάγματα αποδείχθηκαν πραγματικά τρομερά, όμως, σ’ ό,τι αφορά τη δράση των ελληνικών ανταρτικών ομάδων, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι οι Έλληνες τους αντιμετώπισαν χωρίς φόβο και με πρωτοφανή ηρωισμό.
— Στο ίυεανο της Ρουμανίας, όταν μια στρατιωτική μουσική μπάντα έπαιξε τον ελληνικό εθνικό ύμνο, οι παρευρισκόμενοι Ρουμάνοι έκαψαν μια ελληνική σημαία και ξέσπασαν σε υβριστικές κραυγές εναντίον του ελληνικού έθνους.
Ο Έλληνας πρέσβης στο Βουκουρέστι, ο Tombazis, επέδωσε γραπτή διαμαρτυρία στη ρουμανική κυβέρνηση και ζητούσε την τιμωρία των αστυνομικών που δεν προστάτευσαν την ελληνική σημαία.
Οι Ρουμάνοι δεν ικανοποίησαν το αίτημα και αντ’ αυτού σε λίγο εξέδωσαν διαταγή εξορίας μερικών Ελλήνων της Ρουμανίας, μεταξύ των οποίων και του διευθυντή της εκδιδομένης στο Βουκουρέστι ελληνικής εφημερίδας “Πατρίς”, απλά και μόνο διότι παρουσίασε στην εφημερίδα
ένα σκίτσο με τη Μακεδονία να στηρίζεται επάνω σ’ ένα νέο Έλληνα και από κάτω έγραφε:
“Η Μακεδονία είναι Ελληνική”.
Οι σχέσεις των δυο χωρών εντάθηκαν επικίνδυνα, σε σημείο που ο Έλληνας πρέσβυς ανεχώρησε από το Βουκουρέστι στις 22 Σεπτεμβρίου 1905, ενώ την επομένη και ο Ρουμάνος πρέσβυς στην Αθήνα Πήρε διαταγή από την κυβέρνησή του να επιστρέψει στη Ρουμανία.
Για τη διένεξη αυτή ενδιαφέρθηκαν σι Μεγάλες Δυνάμεις και να, τι γράφει ο Γάλλος επιτετραμμένος στο Βουκουρέστι κ. Grimault , με ημερομηνία 23 Σεπτεμβρίου 1905:
“... Σας έγραψα, Εξοχότατε, στις 22 Ιουλίου, ποια ήταν η στάση των ξένων χωρών για το Θέμα αυτό. Από τότε η στάση αυτή παρέμεινε αμετάβλητη σε γενικές γραμμές.
Οι αντιπρόσωποι της Αυστρίας, Ιταλίας, Αγγλίας και Ρωσίας, τοποθετηθέντες σ’ ένα επίπεδο ανάλογο με το δικό μας, γνώρισαν στην κυβέρνηση του Βουκουρεστίου την επιθυμία των κυβερνήσεων τους να δουν να απαλύνονται σι διαφορές.
Εντούτοις, παρατήρησα ότι οι αντιπρόσωποι της Αυστρο-Ουγγαρίας και της Ιταλίας πήραν κατάκαρδα την ειρηνική αποστολή τους.
Ενώ, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Άγγλου επιτετραμμένου, η βρετανική κυβέρνηση Θεωρεί ότι η διαμάχη είναι λίγο παιδαριώδης και ότι με λίγη καλή θέληση Θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί και ενώ η Ρωσία αρκέστηκε να συστήσει ψυχραιμία και καλή θέληση, χωρίς να αποδώσει μεγάλη σπουδαιότητα στο επεισόδιο, η Αυστρία, εκτιμώντας ότι το σημερινό, όπως και το χθεσινό συμφέρον της, βρίσκεται σε καλή σχέση μεταξύ Ρουμάνων και Ελλήνων, ανέλαβε πιο ενεργά να απαλύνει τα πνεύματα τόσο στην Αθήνα, όσο και στο Βουκουρέστι...
Ο αντιπρόσωπος της Ιταλίας δεν κρύβει τις συμπάθειές του για το Μακεδονο-Ρουμανικό στοιχείο. Αυτή η προτίμηση δεν εκπλήσσει, αν κανένας θυμηθεί τις εκδηλώσεις του κοινοβουλίου και του ιταλικού λαού τη στιγμή της δημοσίευσης από το σουλτάνο τον φιρμανιού που έβαλε φωτιά στην πυρίτιδα (εννοεί την αναγνώριση της ύπαρξης ρουμανικής μειονότητας στη Μακεδονία) και αν, εξάλλου, λάβει κανείς υπόψην ότι η ύπαρξη ενός λατινικού στοιχείου, όχι μακριά από τις ανατολικές ακτές της Αδριατικής, είναι σύμφωνη με τα συμφέροντα της Ιταλίας και Θα μπορούσε με δοθείσα ευκαιρία να εξυπηρετήσει τις φιλοδοξίες της...
Όσον αφορά τη στάση τον Γερμανού πρέσβυ, μπορεί να περιληφθεί σε δύο λέξεις:
“Απόλυτη απουσία “.
Και αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας του κυρίου de Kiderlen είναι στενά συνδεδεμένος με τις βασιλικές οικογένειες της Ελλάδας και Ρουμανίας.
Υστερόγραφο (P.S.)
τη στιγμή που κλείνω αυτήν την επιστολή, μαθαίνω ότι η κυβέρνηση του Βουκουρεστίου εξέφρασε στην ιταλική κυβέρνηση την επιθυμία της να γνωρίζει αν, ενδεχομένως, Θα δεχόταν να επιφορτιστεί τα συμφέροντα των Ρουμάνων (ιδού Πόσο Ρουμάνους τους θεωρούσε, αφού τους πουλούσε με τόση ευκολία) στην Ελλάδα. Η τελευταία (η ιταλική κυβέρνηση) απάντησε θετικά, με τους πιο εγκάρδιους τόνους “.
Σχετικά με την ελληνο-ρουμανική διένεξη ο Γάλλος επιτετραμμένος στην Αθήνα κ. Lefevre - Pontalis, αναφέρει στις 26 Σεπτεμβρίου 1905:
“Ο πρέσβυς της Ρουμανίας αναχώρησε την Κυριακή στις 5 η ώρα μαζί με το γραμματέα του...
Άρχισε να λαμβάνεται υπόψην όλο και περισσότερο ότι είναι η Ελλάδα που θα χάσει περισσότερο από τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Οι Ρουμάνοι δεν έχουν εδώ κανένα σοβαρό συμφέρον, ενώ οι Έλληνες έχουν σημαντικά στη Ρουμανία (Εννοεί τις χιλιάδες Ελλήνων που ζούσαν εκεί)...”.
— Οι Βούλγαροι, αντιλαμβανόμενοι ότι χάνουν το παιχνίδι τους στη Μακεδονία, επιδόθηκαν σ’ ένα όργιο σφαγών και πυρκαγιών του ελληνικού στοιχείου της πόλης Αγχιάλου του Ευξείνου Πόντου την ημέρα της Παναγίας 15 Αυγούστου 1906. Η είδηση συγκλόνισε το Πανελλήνιο. Εψάλλη δοξολογία στη μητρόπολη Αθηνών για τα θύματα της βουλγαρικής βαρβαρότητας. Εκφωνήθηκαν πύρινοι λόγοι στο χώρο του Ζαππείου και τα μαγαζιά έμειναν κλειστά για μερικές μέρες. Εντούτοις, ούτε τα διαδραματιζόμενα καθημερινά στη Μακεδονία ούτε τα θύματα της Αγχιάλου, εμπόδισαν το βασιλιά Γεώργιο να φύγει με το ιδιόκτητο σκάφος του, την περίφημη “Αμφιτρίτη”, για τις τρίμηνες διακοπές του ανά την Ευρώπη, όπως κάθε χρόνο και καθ’ όλα τα τραγικά εκείνα χρόνια της μακεδονικής αγωνίας και αγώνα.
— Ο Γερμανός Kaiser Guillaume ΙΙ, κουνιάδος του Έλληνα διάδοχοι από το 1900 ανελλιπώς, κάθε χρόνο, περί τα μέσα Απριλίου και για ένα μέχρι ενάμιση μήνα περνούσε τις διακοπές του στην Ελλάδα, στην Κέρκυρα, στο ιδιόκτητο παλάτι του Αυστριακού αυτοκράτορα Francois Joseph (ο σύζυγος της γνωστής μας βασίλισσας Σίσσυ).
Κάθε χρόνο και η γερμανική προπαγάνδα κέρδιζε έδαφος στην Ελλάδα.
Έτσι, ήρθε και το 1907.
Να, τι γράφει ο Γάλλος πρέσβυς από την Αθήνα, με ημερομηνία 2 Μαΐου 1907:
“Ο Γερμανός συνάδελφός μου μόλις έλαβε την επίσημη είδηση της αγοράς από τον αυτοκράτορά του του κτίσματος (το γνωστό “Αχίλλειο”) που έγινε με έξοδα της Αυστριακής αυτοκράτειρας στο νησί της Κέρκυρας.
Σύμφωνα με τις ελληνικές εφημερίδες ο αυτοκράτορας Guillaume (Guillaume = ο γνωστός Κάιζερ Γουλιέλμος ΙΙ), γνωρίζοντας την αγορά στον Έλληνα βασιλιά, είπε:
‘’Έγινα γείτονάς σου’’
Ιδιοκτήτης, γείτονας, αυτό είναι αναμφισβήτητο, αλλά επίσης γείτονας στις συνέπειες και ο οποίος επιτηρεί την Αδριατική και ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για τις υποθέσεις της Ελλάδας”.
- Η Ελλάδα το 1907 βρισκόταν πραγματικά σε μια δύσκολη Πολιτική απομόνωση. Αυτή η ανησυχία της Ελλάδας Θα φανεί από τη συνομιλία που είχε ο Έλληνας πρωθυπουργός Γ. Θεοτόκης με το Γάλλο πρέσβυ και η οποία φαίνεται στο έγγραφο του τελευταίου με ημερομηνία 13 Ιουνίου 1907 και του οποίου παραθέτουμε τα κύρια σημεία:
«Μόλις είχα μια ενδιαφέρουσα συνάντηση με τον κύριο Θεοτόκη.
Αφού τον μίλησε για τις βουλγαρικές και τις ελληνικές συμμορίες στη Μακεδονία, έκανε υπαινιγμό για τις παρατηρήσεις και τις επικρίσεις κατά της Ελλάδας και για την εύνοια προς τη Βουλγαρία, Ιδιαίτερα από την Αγγλία. Επίσης, μίλησε για την αδυναμία της ελληνικής κυβέρνησης να σταματήσει το κίνημα, διότι διαθέτει ηθική δύναμη, εφόσον οι βουλγαρικές συμμορίες δεν σταματήσουν τις ενέργειές τους.
Ο πρωθυπουργός βιάστηκε να προσθέσει:
“Αυτά, κατά την άποψή μου, είναι λεπτομέρειες. Αυτό που είναι σοβαρό
είναι η γενική κατάσταση, είναι το μέλλον της Ελλάδας...
Βλέπω να διαμορφώνεται μια ομάδα δυνάμεων για τη διατήρηση των συμφερόντων στη Μεσόγειο, στην οποία λαμβάνουν μέρος η Γαλλία, η Αγγλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιταλία.
Βλέπω, από την άλλη μεριά, τη Γερμανία, την Αυστρία και πιθανότατα την Τουρκία.
Η Ελλάδα παραμένει μετέωρη και απομονωμένη σε περίπτωση σύγκρουσης.
Προς τη Γαλλία στρέφονται όλες οι συμπάθειες.
Προς τη Γαλλία επιθυμεί η Ελλάδα να προσανατολίσει την πολιτική της.
Προς το πλευρό της Γαλλίας Θα επιθυμούσε η Ελλάδα να πάρει μέρος σε μια ομάδα δυνάμεων.
Υπάρχουν όροι που πρέπει να πληρούνται!”
“Το καταλαβαίνω καλά. Ποιοι είναι αυτοί οι όροι;”
“Ο ελληνικός στρατός και ιδιαίτερα το ναυτικό οφείλουν να συμπληρωθούν, να αναδιοργανωθούν σύμφωνα μ’ ένα συνδυασμένο πρόγραμμα.
Είμαι έτοιμος να εξετάσω όλες τις προτάσεις που Θα μας γινόντουσαν προς αυτήν την κατεύθυνση από τη Γαλλία, να τις λάβω υπόψην μου και ακόμη να δεχθώ τη συνδρομή Γάλλων αξιωματικών για την οργάνωση των ναυτικών μας δυνάμεων.
Η Γαλλία, από την πλευρά της, δεν Θα μας αρνιόταν τη βοήθεια και την οικονομική της υποστήριξη.
Την ημέρα που θα έβλεπα εμπρός μου την πιθανότητα να φτάσουμε σ’ έναν ακριβή σκοπό, με μια συμφωνία με τη Γαλλία, θα έκανα το παν για να πετύχουμε αυτό το στόχο “.
Συμφώνησα με τον κύριο Θεοτόκη για τις επαναλαμβανόμενες στείρες συζητήσεις για το Θέμα των συμμοριών.
Τον ευχαρίστησα για την ειλικρίνεια με την οποία έθεσε το ζήτημα των ελληνο-γαλλικών σχέσεων επί ενός καθαρού και συγκεκριμένου επιπέδου.
Του ζήτησα εντούτοις να διευκρινίσει εξαιτίας του εξαιρετικά σοβαρού χαρακτήρα των δηλώσεών του, αν πρόκειται για επίσημες προτάσεις και ανοίγματα. Μου ζήτησε, υπό την ιδιότητά τον ως πρωθυπουργού, να τις διαβιβάσω στην κυβέρνησή μας.
Τέλος, τον ρώτησα αν ο βασιλιάς είναι ενήμερος αυτών των προτάσεων.
“Είναι, απάντησε, επίσημα ανοίγματα τα οποία σου έκανα σε συμφωνία με το βασιλιά, ο οποίος συμμερίζεται τα αισθήματα μου, και είναι σε συμφωνία με τη Μεγαλειότητα και σας παρακαλώ να είστε ο ενδιάμεσός μας με την κυβέρνησή σας. Η αντιπροσωπεία μας στο Παρίσι δεν έλαβε καμιά ένδειξη. καμιά αποστολή, σχετικά μ’ αυτό”.
Ο πρωθυπουργός ελπίζει ότι η Εξοχότητά σας θα φανεί ευνοϊκή για μια πολιτική συμφωνία της οποίας η πραγματοποίηση θα δώσει στην Ελλάδα ένα σημείο στήριξης το οποίο έχει ανάγκη, αλλά και θα συμπλήρωνε τα μέσα ενέργειας της Γαλλίας στη Μεσόγειο.
Σε περίπτωση που η κυβέρνηση Θα ήταν διατεθειμένη να εισέλθει σε μια σοβαρή εξέταση αυτών των προτάσεων, των οποίων δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το ενδιαφέρον, ίσως η Εξοχότητά σας να κρίνει χρήσιμο να συνομιλεί προσωπικά με τον κύριο Θεοτόκη, πριν να ληφθούν οριστικές αποφάσεις.
Θα ήταν πάντοτε εύκολο να καλέσετε αυτόν τον πρωθυπουργό να έλθει στο Παρίσι».
Η επιστολή αυτή αποδεικνύει περίτρανα τη σοβαρότητα της στρατιωτικής, οικονομικής και πολιτικής κατάστασης στην οποία βρισκόταν η Ελλάδα.
Ο Γάλλος πρωθυπουργός, πριν αποφασίσει, ζήτησε σχετικές προτάσεις και από τους πρέσβεις του στο Λονδίνο, στην Κωνσταντινούπολη και στην Πετρούπολη. Οι απαντήσεις που έστειλαν είναι φανερές των προθέσεων των Μεγάλων, αλλά και ταυτόχρονα δείχνουν την υψηλή επαγγελματική ικανότητα των Γάλλων διπλωματών (έστω κι αν το περιεχόμενό τους δεν ήταν καθόλου φιλελληνικό).
- Ο Γάλλος πρέσβυς από το Λονδίνο κ. Cambon, με ημερομηνία 17 Ιουλίου 1907, δίνει την άποψή του:
“... Ο Κύριος Θεοτόκη ς, αντιμετωπίζοντας την απομόνωση της χώρας τον σε περίπτωση ευρωπαϊκής σύγκρουσης, έκανε υπαινιγμό για διάφορες συμφωνίες που έγιναν μεταξύ των Δυνάμεων και παρακάλεσε τον πρέσβυ μας στην Αθήνα να προτείνει στην κυβέρνησή μας μια πολιτική συμφωνία...
Ο Κύριος Θεοτόκης δεν ξεχνά παρά μόνον ένα πράγμα και αυτό είναι η εγγύηση που δόθηκε στην Ελλάδα από τη Γαλλία, την Αγγλία και τη Ρωσία, τότε που σχηματίστηκε το ελληνικό βασίλειο.
Αυτή η εγγύηση, γραμμένη στη Συνθήκη της 7ης Μαΐου 1832, επαναλήφθηκε εκ νέου στη Συνθήκη της Ι3ης Ιουλίου 1863, με την άνοδο στο θρόνο τον τωρινού βασιλιά.
Οι τρεις Δυνάμεις δεν απόκλιναν Ποτέ απ’ αυτήν και όταν τον Απρίλιο του 1897 τα νικηφόρα οθωμανικά στρατεύματα κατέλαβαν τα Φάρσαλα και ήταν καθ’ οδόν προς την Αθήνα, στους αντιπροσώπους τους (τους πρέσβεις Γαλλίας, Αγγλίας, Ρωσίας) απευθύνθηκε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών για να επιτύχει ανακωχή και να τους προτείνει να διαμεσολαβήσουν.
Η κυβέρνηση (η γαλλική) έκρινε ότι πρέπει να λάβουν μέρος σ’ αυτήν τη διαμεσολάβηση η Γερμανία, η Αυστρία και η Ιταλία και είναι αυτές οι έξη Δυνάμεις σι οποίες διαπραγματεύτηκαν τα προκαταρκτικά μιας ειρήνης, μη αναμενομένης μετά την καταστροφή..
Δεν είναι λοιπόν ακριβές ότι η Ελλάδα είναι απομονωμένη και ότι η εδαφική της ακεραιότητα απειλείται...
Σε κάθε περίπτωση, η Γαλλία, συνδεδεμένη με τη Ρωσία και την Αγγλία με εποικοδομητικές συνθήκες που αφορούν την ελληνική μοναρχία, δεν μπορεί να διαπραγματευτεί μια ξεχωριστή συμφωνία με την Ελλάδα...
Μπορεί εξάλλου, να φανταστεί κανείς σοβαρά ότι μια μυστική πολιτική Θα μπορούσε να κρατηθεί μέσα σε μια βασιλική αυλή που έχει συγγένειες με όλες τις ευρωπαϊκές Αυλές και της οποίας ο διάδοχος έχει πάρει ως σύζυγό του την αδελφή του Γερμανού αυτοκράτορα;
Ο θόρυβος μιας τέτοιας συμφωνίας έχει ήδη κυκλοφορήσει και με το τηλεγράφημά της 14ης τρέχοντος μ’ επιφορτίσατε να το διαψεύσω. Όμως, είχε ήδη σαν συνέπεια να εγείρει την προσοχή της κυβέρνησης του Βερολίνου και να δώσει λαβή για κινήσεις κακών διαθέσεων.
Στην Πετρούπολη και στο Λονδίνο θα εκπλήσσονταν κανείς, αν μας έβλεπε να μπαίνουμε σε ιδιαίτερη συνομιλία η οποία δεν θα οδηγούσε πουθενά και επειδή η Εξοχότητά σας (τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών) ζήτησε την άποψή μου επί των ανοιγμάτων του κυρίου Θεοτόκη, Θα μου επιτραπεί να την εκφράσω: Ταιριάζει να τα απορρίψετε με τις απαραίτητες προφυλάξεις.”
Ιδού, τώρα και η απάντηση του Γάλλου πρέσβυ κ. Bompard από την Πετρούπολη, με ημερομηνία 26 Ιουλίου 1907:
“Τα ανοίγματα τον κυρίου Θεοτόκη είναι απ’ αυτά που αξίζουν να ενθαρρυνθούν. Στην πραγματικότητα, η Γαλλία δεν Θα μπορούσε να δει διαφορετικά, παρά με καλό μάτι, την Ελλάδα να συμπαρατάσσεται στο πλευρό των Δυτικών Δυνάμεων και Θα ήταν βαθειά λυπηρό, αν αυτή (η Ελλάδα), ελλείψει εγκάρδιας υποδοχής των προτάσεών της, ξανοιχτεί προς τη Γερμανία, σαν μια προωθημένη φρουρά στη Μεσόγειο...
Αλλά παίρνοντας κατά γράμμα τα λόγια του κυρίου Θεοτόκη, δεν Πρόκειται για τίποτε λιγότερο από το να δεχτούμε την Ελλάδα μέσα στο κονσέρτο των Μεγάλων Δυνάμεων της Μεσογείου. Έτσι, θα εγείρονται πολλές αντιρρήσεις, όχι τόσο για το γεγονός ότι η Ελλάδα αυτή καθ’ εαυτή δεν είναι μια δύναμη Πρώτης τάξεως, αλλά Κυρίως διότι αυτή αποτελεί μέρος ενός συνόλου μικρών Κρατών που έχουν μεταξύ τους ένα κατάλληλο σύστημα ισορροπίας, το οποίο δεν πρέπει να αγνοούμε, όταν πρόκειται να συνδιαλλαγούμε με ένα απ’ αυτά.
Η Ελλάδα είναι πριν απ’ όλα μια βαλκανική δύναμη. Συνεταιρίζοντάς την απλά και καθαρά στη γενική πολιτική των δυτικών δυνάμεων στην Ανατολή, θα κινδυνεύαμε να ρίξουμε ανεπανόρθωτα προς την πλευρά της Γερμανίας τη Σερβία, τη Ρουμανία και προπάντων τη Βουλγαρία, στην οποία εν συντομία φαίνεται να ανήκει το μέλλον στα Βαλκάνια.
Εξασφαλίζοντας στην Ελλάδα την ασφάλεια των τωρινών της κτήσεων, με την προϋπόθεση να απαρνηθεί αυτή μια τυχοδιωκτική πολιτική και να εγγυηθούμε εν απολύτω ανάγκη την εξάπλωσή της μέσα στο Αρχιπέλαγος εναντίον αδικαιολόγητων συναγωνισμών, αυτά φαίνονται ότι είναι το μέγιστο των υποχρεώσεων που επιτρέπεται να ληφθούν προς την πλευρά της...
Αφήνω στο συνάδελφό μου στην Κωνσταντινούπολη... τη φροντίδα να υποδείξει τις προφυλάξεις που πρέπει να ληφθούν, ώστε να μη βλαφθούν τα συμφέροντα μας με την Τουρκία, σε περίπτωση διακανονισμού με την Ελλάδα.
Αλλά οφείλω να επισημάνω, σ’ ό,τι αφορά τη Ρωσία, την ανάγκη να μην αιφνιδιασθεί σ’ αυτήν την περίπτωση...
Οι κυβερνήσεις Ρωσίας και Αυστρο-Ουγγαρίας, εδώ και δέκα χρόνια είναι απόλυτα συνδεδεμένες σ’ ότι αγγίζει τα Βαλκάνια. Πρέπει πάντοτε να ανησυχούμε μήπως η γερμανική κυβέρνηση εισέλθει σαν τρίτη μέσα στη συμφωνία τους.
Εμποδίστηκε μέχρι τώρα από τις διαφορετικές πολιτικές τους στα Βαλκάνια.
Το Αυστρο-Ρωσικό κονσόρτσιουμ ανέλαβε την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών, ενώ η κυβέρνηση του Βερολίνου ανησυχεί πάνω απ’ όλα για την Κωνσταντινούπολη.
Αν ένας κοινός κίνδυνος έλθει να ενώσει Τουρκία, Βουλγαρία και Σερβία, η συμφωνία μεταξύ των τριών αυτοκρατοριών (Εννοεί της Αυστρίας, της Ρωσίας και της Γερμανίας) στην Ανατολή Θα γινόταν ταυτόχρονα...
Αν, Εξοχότατε, κρίνετε σκόπιμο να συνεχίσετε τη συνομιλία σας με τον κ. Θεοτόκη, Θα Πρέπει να λάβετε υπόψην τις πιθανές επιπτώσεις στην Πετρούπολη. Ενημερώσατε με τα μέσα που κρίνετε σκόπιμο, τη ρωσική κυβέρνηση και μην καταλήξετε σε συμφωνία χωρίς να γνωρίζετε τις δικές της ευαισθησίες“.
Τέλος, ιδού και ι απάντηση του Γάλλου πρέσβυ από την Κωνσταντινούπολη, ρε ημερομηνία 17 Αυγούστου 1907:
“... Βλέπω καθαρά το πλεονέκτημα που μπορεί να αποκομίσει η Ελλάδα από έναν τέτοιο διακανονισμό με μας. Εξάλλου, ο κύριος Θεοτόκη ς το φανέρωσε, μιλώντας για τη συνδρομή των αξιωματικών μας στην αναδιοργάνωση των ναυτικών δυνάμεων της χώρας του και προπάντων για την οικονομική υποστήριξη της Γαλλίας. Αλλά, επίσης, δεν βλέπω καλά αυτό που Θα μπορούσε να προσφέρει η Ελλάδα σαν αντάλλαγμα.
Η γεωγραφική της θέση βρίσκεται στη Νότιο-Ανατολική άκρη της Ευρώπης, σε μια περιοχή της Μεσογείου όπου τα συμφέροντά μας είναι σήμερα λιγότερα από εκείνα στη δυτική περιοχή.
Η πολιτική της κατάσταση, Ιδιαίτερα εκτεθειμένη στον αντίκτυπο των συγκρούσεων των κομμάτων, οι περιορισμένες οικονομικές της δυνατότητες, από τις οποίες ελάχιστα ωφελείται η Γαλλία, ερχόμενη στην όγδοη θέση των πελατών της Ελλάδας, τέλος, ως προς τις στρατιωτικές δυνάμεις της, η όλη τους αδυναμία αποκαλύφθηκε στον Τουρκο-Ελληνικό πόλεμο. Όλες αυτές οι προϋποθέσεις δεν μπορούν να καταστήσουν την Ελλάδα μια δύναμη με την οποία Θα μπορούσαμε να συζητήσουμε μια συμφωνία...
Μπορώ να προσθέσω ότι η συμπεριφορά των Ελλήνων δεν είναι τέτοια
που να μας ενθαρρύνει να συνδεθούμε μ’ αυτούς.
Στην πραγματικότητα, δεν έχουμε, μετά τους Ιταλούς, άλλους ανταγωνιστές πιο σκληρούς και πιο κακόβουλους (Έβλεπε τους Έλληνες έτσι, γιατί ήταν οι πιο σκληροί συναγωνιστές τους στο εμπόριο) απ’ αυτούς για την ηθική επιρροή μας και ειδικότερα στο σχολικό μας έργο στην Ανατολή...
Ο οικουμενικός πατριάρχης αποδύθηκε σε μια εκστρατεία, μέσα από την
εφημερίδα τον “Η Εκκλησιαστική Αλήθεια “, για να επιστήσει την προσοχή των γονέων εναντίον του πνεύματος και του καθεστώτος των σχολείων μας στην Ανατολή...
Μίλησα πολλές φορές για τις κακές πράξεις των ελληνικών συμμοριών, από τις οποίες δεν διαφέρουν, εξάλλου, σε τίποτε εκείνες των βουλγαρικών, των σερβικών και των ρουμανιζόντων συμμοριών(φαίνεται κατακάθαρα ο ανθελληνισμός του, διότι δεν εξηγεί Πότε και γιατί βγήκαν στα βουνά οι Έλληνες αντάρτες) .
Σε κάθε περίπτωση, αυτή τη στιγμή, μια συμφωνία μας με την Ελλάδα Θα είχε σαν αποτέλεσμα να εμπλακούμε ευθέως στον αδελφοκτόνο αγώνα που ματώνει τα τρία βιλαέτια. Ενωμένοι μ’ ένα απ’ τα συγκρουόμενα μέρη, Θα κατέλθουμε από το ρόλο των διαιτητών, τον οποίο κατέχουμε δίπλα στις άλλες Μεγάλες Δυνάμεις...
***
Πιστεύουμε ότι τα παραπάνω έγγραφα έδωσαν μια εικόνα του διεθνούς κλίματος της εποχής και τις εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες που επικρατούσαν στη Βαλκανική την εποχή που ο Αγώνας στη Μακεδονία βρισκόταν στο αποκορύφωμά του.
Πριν κλείσουμε την περίοδο αυτήν με αναφορά στα δημογραφικά στοιχεία της περιοχής, Θα παραθέσουμε μερικά ακόμη έγγραφα που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
— Μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για μια γαλλική προσωπικότητα. που έπαιξε μεγάλο ρόλο και για τα γαλλικά αλλά και τα ελληνικά πεπρωμένα, μας δίνει ο Γάλλος πρέσβυς στην Αθήνα, στην αναφορά του με ημερομηνία 15 Μαρτίου 1905. Πρόκειται για το Γάλλο πολιτικό Georges Clemenceau, που στην περίπτωση αυτή έχει σχέση με το Μακεδονικό Αγώνα. Ιδού το σχετικό απόσπασμα:
“... Ο κύριος Clemenceau είναι μια φυσιογνωμία πολύ γνωστή στην Ελλάδα για την αγάπη του προς τον ελληνισμό. Παθιασμένος με την Αρχαία Ελλάδα, πάντοτε ενδιαφέρθηκε για τη σύγχρονη Ελλάδα.
Φιλελεύθερος, εχθρός της τυραννίας, δεν άλλαξε ποτέ τα φιλικά του αισθήματα για την Ελλάδα.
Σαν πολιτικός δημοσιογράφος, πάντοτε υποστήριζε την υπόθεση του ελληνισμού μες’ απ’ την εφημερίδα ‘’Aurore”.
Ήταν πολύτιμος σύμβουλος του κυρίου Καζάζη (του προέδρου της εταιρίας ‘’Ελληνισμός’’ που τόσα προσέφερε στον αγώνα) την περίοδο των ταξιδίων τον στην Ευρώπη για να αντικρούσει τη βουλγαρική προπαγάνδα στη Μακεδονία... “.
— Μια πληροφορία που προκαλεί κατάπληξη είναι αυτή που αναφέρει ο Γάλλος στρατιωτικός ακόλουθος στην Αθήνα, λοχαγός Bremond d’ Ars, στην αναφορά του με ημερομηνία 29 Μαρτίου 1907, που ούτε λίγο ούτε πολύ, αφήνει ευθείς υπαινιγμούς για επαφές του Έλληνα διαδόχου με τους Νεότουρκους. Ιδού τι λέγει σχετικά:
“... Ο διάδοχος είναι υπερήφανος όταν λέγει ότι δεν Θα είναι σε συμφωνία ιδεών με το λαό, παρά μόνο με την προϋπόθεση ότι Θα είναι μαζί τον σ’ ό,τι αφορά το Μακεδονικό πρόβλημα.
ο βασιλιάς δεν Θέλει παρά τη διπλωματική επέμβαση. Ο διάδοχος προτιμά την ευθεία ενέργεια και αυτό σε συμφωνία με τις μυστικές Μακεδονικές Επιτροπές και ακόμη με τους Νεότουρκους και τους Αλβανούς.
Όθεν, είναι βέβαιο, ότι αυτοί που αποκαλούνται τώρα Νεότουρκοι Θα είναι το κυβερνόν κόμμα, όταν Θα ανέλθει στο θρόνο ο νέος σουλτάνος και απ’ ό,τι γνωρίζω αυτό το κόμμα των Νεοτούρκων έχει ήδη ισχυρές διασυνδέσεις με τη Γερμανία. Η “Γερμανική Αποικία” που είναι η Τουρκία, είτε είναι αυτοκρατορία, όπως τώρα, ή με άλλο μετασχηματισμό, Θα είναι πάντοτε “Γερμανική” (προφητικός ο Γάλλος λοχαγός).
Είναι φυσικό, λοιπόν, το ότι λέγει ο διάδοχος ότι δεν υπάρχει άλλη ελπίδα, παρά μόνο σε μια συμφωνία “Γερμανική” με τους Νεότουρκους.
Αυτή η ιδιαιτερότητα, πολύ περίεργη, της πολιτικής του δεν έγινε δεκτή από πολλά μέλη των μακεδονικών επιτροπών. Ο διάδοχος, ο οποίος άρχισε να κερδίζει ανθρώπους και να υποδαυλίζει έριδες, που Θα τον είναι επωφελείς, σκηνοθέτησε ένα σκάνδαλο σχετικά με τα μυστικά κονδύλια που χορηγήθηκαν στην Πιο σημαντική μακεδονική επιτροπή και προκάλεσε την παραίτηση του αρχηγού της επιτροπής, που ήταν αντίθετος με τις απόψεις του και ο οποίος αντικαταστάθηκε από άλλον που είναι άνθρωπός του.
Εξεπλάγην με την επιρροή του διαδόχου σ’ όλους τους τομείς του πολιτικού βίου του βασιλείου...“.
— Πάντως, οι αγνοί πατριώτες, μακριά από τους λαβύρινθους της υψηλής πολιτικής, τις πολιτικές και βασιλικές ίντριγκες, έδωσαν πιστά και γενναία τον αγώνα και έσωσαν τη Μακεδονία.
Ιδού μια χαρακτηριστική περιγραφή των παλικαριών αυτών, όπως την έγραψε ο Γάλλος στρατιωτικός ακόλουθος στην Αθήνα λοχαγός Bremond d’ Ars, στην αναφορά του με ημερομηνία 17 Δεκεμβρίου 1907:
“... Οι Έλληνες armatoles (αρματολοί) είναι πραγματικοί επαγγελματίες, εύρωστοι και ατρόμητοι, αγαπούν τη δουλειά που κάνουν.
Συνδυάζουν μ’ αυτά και ένα έντονο Πατριωτικό αίσθημα.
Δεν υπάρχει κανένα παράδειγμα που μια ελληνική ομάδα ανταρτών να πέρασε με το μέρος των Βουλγάρων ή να προσηλυτίστηκε στον Εξαρχισμό, ενώ το αντίστροφο είναι συνηθισμένο.
Είδα στο Βόλο 6 αιχμαλώτους Βουλγάρους οι οποίοι προσηλυτίστηκαν αμέσως στην ορθοδοξία.
Στο Πετρίτσι (Σαντζάκιο των Σερρών) μια βουλγαρική συμμορία 25 ανδρών εξαγοράστηκε (Φαίνεται καθαρά η ρευστή εθνική συνείδηση των Βουλγάρων κομιτατζήδων) από τους Έλληνες και τέθηκε στο πλευρό τους...”.
***
Τα θύματα του άμαχου ελληνικού πληθυσμού της Μακεδονίας ονομαστικά αναφέρονται σε ειδικό πίνακα από 31 σελίδες, που δυστυχώς δεν μπορούμε λόγω χώρου να συμπεριλάβουμε σ’ αυτό το βιβλίο.
Πάντως, τα στοιχεία ανεβάζουν τα θύματα σε 1153 και δεν περιλαμβάνονται στοιχεία για το έτος 1908.
Γενικά, όπως διαπιστώσαμε μέσα από τα έγγραφα, το γενικό κλίμα της εποχή ήταν ανθελληνικό, γι’ αυτό και πιστεύουμε ότι ο αριθμός των θυμάτων, που παρουσιάζουν οι Γάλλοι, είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με την πραγματικότητα.




Πηγή: Χάρης Τσιρκινίδης, «Σύννεφα στη Μακεδονία – Το Μακεδονικό μέσα από τα Γαλλικά αρχεία-» εκδ. Ερωδιός.


 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com