Η Συνέχισις και τά Άτυχήματα τοϋ Αγώνος εις Δυτικήν Μακεδονιαν— Η Μάχη του Στρεμπένου (Ασπρωγείων)
(Τά Σώματα Παιταδά — Βολάνη — Γύπαρη — Κανελλοπούλου — Παππά — Φαληρέα — Τσόντου — Τάκη — Σούλιου — Νταηλάκη — Καραβίτη — Νικολούδη — Γκούτα κ.ά.)
135. Μετά τήν μάχην τής Όσνίτσανης (Καστανοφύτου), τήν διοίκησιν τ έναπομεινάντων άνδρών έκ τού σώματος Βλαχάκη άνέλαβεν ό Λουκάς Κόκκιν ό όποϊος καί άπεσύρθη πρός τήν Έλληνόφωνον ζώνην. “Ομως καί εΙς τάς άλλα Δυτικομακεδονικάς περιοχάς ή κατάστασις δέν ένεφανίζετο πολύ εόχάριστ• διά τά Έλληνικά σώματα. ΕΙς τήν περιοχήν Φλωρίνης—Βιτσίου έδρα μόνον
μικρόν σώμα τού Εύθυμίου Καούδη καί αί έντόπιοι φρουραί. ΕΙς τήν περιοχή•. Μοναστηρίου καί Περιστερίου εόρίσκοντο οί έναπομείναντες άνδρες έκ το σώματος Μακρή, ύπό τούς Δοξογιάννην, Κουρήν καί Μαναρόλην καί ό έντόπιος όπλαρχηγός Παύλος Ρακοβίτης. ΕΙς τά Κορέστια, πλήν μιάς μικράς φρουράς εΙς Ζέλοβον (‘Ανταρτικόν), ούδέν άλλο σώμα όπήρχεν. ‘0 δέ Λάκης Νταηλάκης ε!χεν άποσυρθή μετά τού μικρού σώματός του πρός τήν περιοχήν τής Κορυτσάς. ΕΙς τό Μορίχοβον τούς ένσπομείναντας άνδρας έκ τού σώματος τού Άνθυπολοχαγού τού Πεζικοϋ Λυμπεροπούλου Μαρίνου (ό όποϊος είχεν άντικαταστήσει τόν Άνθυπολοχαγόν Τσολακόπουλον καί έφονεύθη εΙς Πετάλινον—έπί Γ/Β έδάφους—ύπό Τουρκικού Τμήματος τήν 7ην Νοεμβρίου 1905), είχεν άναλάβει ό Παναγιώτης Φιωτάκης καί ό ‘Αντώνιος Ζώης. ΕΙς τήν Ιδίαν περιοχήν έδρων καί τά μικρά σώματα τού Εύαγγέλου Νικολούδη καί Γεωργίου Σκαλίδη. 01 όπλαρχηγοί όμως Νικολούδης καί Σκαλίδης, άπειθήσαντες πρός τάς διαταγάς τού Κέντρου Μοναστηρίου, άπεκηρύχθησαν ύπ’ αύτού. Καί ό μέν Νικολούδης έπέστρεψεν εΙς τήν έλευθέραν ‘Ελλάδα, ό δέ Σκαλίδης έπεχείρησε τολμηράν έπιδρομήν έπιδείξεως εΙς τήν πεδιάδα Μοναστηρίου. “Ομως κατεδιώχθη όπό Τουρκικών τμημάτων καί τελικώς κυκλωθείς παρά τόν ποταμόν Έριγώνα, εΙς τό ύψος τού χωρίου Σόβιτς (έπί Γ/Β έδάφους), έπεσεν ήρωϊκώς μαχόμενος μετά τών δέκα άνδρών του τήν 23ην Μαρτίου 1906 (2).
Κατόπιν τούτων επιτακτική καθίστατο ή ένίσχυσις των σωμάτων τής Δυτικής Μακεδονίας και ή ηγεσία τού Μακεδονικού Κομιτάτου ανέλαβε συντόνους προσπαθείας προς άντιμετώπισιν τού θέματος. Περί τας άρχάς τού έτους 1906 είσήλθεν εΙς τήν Δυτικήν Μακεδανίαν τό σώμα τού Ανθυπολοχαγού τού Πεζικού Παπαδά Ζαχαρία (Φούφα). Το σώμα τούτο διεξήγαγεν επιχειρήσεις από κοινού μετά τού σώματος Καούδη εις τας περιοχάς Βίτσι, Φλωρίνης,


Περιστέρι (Βαρνούς), εις τας οποίας ό Ανθυπολοχαγός ΓΤαπαδ&ς είχε διορισθή αρχηγός. Περί τας άρχάς ‘Απριλίου, ένισχυ&{ς και διά τού σώματος Γεωργίου Δικωνύμου—Μακρή δυνάμεως τριάκοντα πέντε ανδρών, διετάχθη ύΙΤό τού Κέντρου Μοναστηρίου όπως είσέλθη εις Κορέστια μεθ’ ολοκλήρου τής δυνάμεώς του. Τά σώματα έκινήθησαν διά τής κορυφογραμμής τού Περιστέρι (Βαρνούς), ε!σήλθον εις τα Κορέστια καί κατέλυσαν εΙς τήν Μονήν τής ‘Αγίας Τριάδος τού Πισοδερίου. ‘Εν συνεχεία διήλθον έκ τών χωρίων Οστιμα (Τρίγωνον), Τύρνοβον (Πράσινον) καί Μπέσφινα (Σφήκα). ‘Ενώ όμως κατηυθύνοντο -πρός τό τελενταϊον τούτο χωρίον, έπληροφορήθησαν ότι τήν έπομένην θά κατέλνεν έντός αύτού ή Τσέτα τού Μήτρου Βλάχου. Άπεφάσισαν Τότε νά ήν προσβάλουν, άλλά ήν έπομένην ένέπεσαν εΙς κλοιόν 250 Τούρκων στρατΙωτών. Έπηκολούθησε σκληρός καί άποφασισ-ι-ικός άγών. Τελικώς οΙ Τούρκοι άπεκρούσθησαν έπιτυχώς, άπωλέσαντες τριάκοντα πέντε νεκρούς στρατιώτας. ‘0 Τουρκικός κλοιός διεσττάσθη, όκτώ όμως Ελληνες άντάρται έφονεύθησαν καί δέκα έξ έτραυματίσθησαν μεταξύ τών όποΙων καί ό όπλαρχηγός Μακρής. Τά σώματα συναποκομίζοντα τούς τραυματίας των, άπεσύρθησαν εΙς ήν Μοιιήν τής ‘Αγίας Τριάδος καί έξ αύτής εΙς τά χωρία Ράκοβον (Κρατερόν) καί Δράγος (έπί Γ/Β έδάφους). ‘Εν συνεχεία, καθ’ όλην ήν διάρκειαν τού θέρους, τό μέν σώμα Μακρή παρέμεινεν εΙς ήν περιοχήν Ρακόβου—’Ορεχόβου—Μεγαρόβου (Δυτικώς Μοναστηρίου), τά δέ σώματα Παπαδά καί Καούδη εΙς ήν περιοχήν Φλωρίνης καί Βίτσι, όπου είσήρχοντο εΙς τά διάφορα χωρία καί προέβαινον εΙς κατάλληλον όργάνωσιν τούτων διά τόν Έλληνικόν άγώνα (1).
136. Τήν Ι3ην Μαίου 1906 νέα ‘Ελληνικά σώματα, ύιτό παλαιούς καί δοκιμασμένους όπλαρχηγούς, διέβησαν τά ‘Ελληνοτουρκικά σύνορα μέ προορισμόν ήν Δυτικήν Μακεδονίαν. Τό μεγαλύτερον έξ αύτών, δυνάμεως τεσσαράκοντα έπτά άνδρών, ύπό ήν άρχηγίαν τού δραπετεύσαντος έκ τών φυλακών Μοναστηρίου Γεωργίου Βολάνη (2), προωρίζετο διά ήν περιοχήν τού Μοριχόβου. Τό σώμα Παύλου Γύπαρη, δυνάμεως δέκα πέντε άνδρών, προωρίζετο διά ήν περιοχήν τών Κορεστίων. Τό σώμα τού Γεωργίου Κανελλοπούλου, δυνάμεως δέκα έννέα άνδρών, προωρίζετο πρός ένίσχυσιν τού σώματος Παπαδά. Τά σώματα Άνθνπιλάρχου Παππά Βασιλείου (Βρόντα) καί Άνθνπολοχαγού τού Πεζικού Φαληρέα Γρηγορίου (Ζάκα), δυνάμεως έκαστον έκατόν είκοσι άνδρών, προωρίζοντο διά ήν περιοχήν Γρεβενών—Σιατίστης πρός κα•ταδίωξιν τών έκεϊ δρώντων μικροσυμμοριών έξ όπαδών τής ρουμανικής προπαγάνδας (3).
Μετά ήν είσοδόν των εΙς ήν Μακεδονίαν τά σώματα Παππά καί Φαληρέα έγκατεστάθησαν εΙς ήν περιφέρειαν Γρεβενών—Σιατίστης καί ήρχισαν νά καταδιώκουν τάς ύποθαλπομένας ύπό τών Τούρκων μικροσυμμορίας έξ όπαδών τής ρουμανικής προπαγάνδας. ‘Επίσης καί τάς σνμμορίας ώρισμένων πρώην άρχιληστών, οΙ όποΙοι ύπό τό πρόσχημα τού Μακεδονομάχου έλυμαίνοντο τήν Έλληνόφωνον Δυτικομακεδονικήν ζώνην. ‘Η δράσις τών σωμάτων τούτων μέχρι τών μέσων ‘Ιουλίου 1906 ύπήρξεν άρκετά άποδοτική. Έπέτυχον δέ όχι μόνον τάς μικροσυμμορίας έξ όπαδών τής ρουμανικής προπαγάνδας να

όιαλύσουν, άλλά καί τούς μολύνοντας τήν ιτεριφέρειαν πρώην ληστάς νά έξοντώσουν (1).
Τά σώματα Βολάνη, Γύπαρη καί Κανελλοπούλου έκινήθησαν συνηνωμένα καί διά τού συνήθους δρομολογίου Βελεμίστι (‘Αγιόφυλλον)—Παλαιόκαστρον— Σέλιτσα (‘Εράτυρα) — Βογατσικόν—Λόσνιτσα (Γέρμα) έφθασαν τήν 27ην Μαΐου είς Λέχοβον. Κατά ήν νύκτα 27/28 Μαΐου κατηυλίσθησαν εΙς ένα πετρώ δες ύψωμα, μεταξύ Λεχόβον καί Στρεμπένου (‘Ασπρώγεια), γνωστόν ύπό τήν όνομασίαν «Χωράφι Μήτρσν», εΙς τό όιτοΤον παρέμειναν καί ήν 28ην Μαΐου. Κατά τήν διάρκειαν όμως -τής ννκτός ήναψαν πυράς, αΙ όποΤαι έγένοντο όρατσί άιτό ήν Νέβεσκαν (Νυμφαΐον) καί τό Σόροβιτς (‘Αμύνταιον). 01 Τούρκοι έγνώριζον ήν εέσοδον τών σωμάτων εΙς Μακεδονίαν, έκ βουλγαρικής δέ προδοσίας εΤχον πληροφορίας καί περί τής έμφανίσεώς των εΙς περιοχήν Λεχόβου— Στρεμπένον. Εύθύς ώς παρετήρησαν καί τάς προαναφερθείσας πυράς, έκινήθησαν κνκλωτικώς κατά τών έλληνικών σωμάτων κινητοποιήσαντες όλόκληρον ήν δύναμιν τών λόχων Νεβέσκας (Νυμφαίου) καί Ζαγοριτσάνης (Βασιλειάδος).
‘λιτό ήςχαρανγής τής 29ης Μαΐου ήρχισε σφοδροτάτη μάχη εΙς «Χωράφι Μήτρου», ή όιτοία διήρκεσεν έπ4 δωδεκάωρον. Κατά τήν διάρκειαν αύτής έλαβον χώραν άλλεπάλληλοι έφοδοι τών Τούρκων κατά τών ‘Ελλήνων άνταρτών, εΙς μερικάς δέ περιπτώσεις ό άγών ύπερέβη κάθε δριον σκληρότητος,διεξαχθείς άκόμη καί διά ιτιστολίων καί μαχαιρών. Τά έλληνικά σώματα, άγωνισθέντα πεισματωδώς κατά ύιτερδεκαπλασίοιι έχθρού καί διασπάσαντα τόν κλοιόν, ύπέστησαν σοβαρωτάτας άιτωλείας. Έφονεύθησαν δέκα πέντε άντάρται, δέκα τρεΤς δέ τραυματίαι συνελήφθησαν αίχμάλωτοι. Τό σώμα Γύτταρη διελύθη τελείως. ‘0 άρχηγός τον, άφού σννηνώθη μετά τού διασωθέντος σώματος Κανελλοπούλου καί τών διασωθέντων έπίσης όττλαρχηγών Εύαγγέλον Κοροπούλη καί ‘Ανδρέου Δικωνύμου, ένίσχυσαν όλοι των τό σώμα Παιταδά εΙς τάς •ιτεριφερείας Φλωρίνης καί Βίτσι. Τό σώμα Βολάνη, μετά τήν σνγκέντρωσιν τών διασκορπισθέντων άνδρών του, έκινήθη πρός τό Μορίχοβον καί έδρασεν εΙς τούτο καθ’ δλην ήν διάρκειαν τού έτους 1906.
ΟΙ Τούρκοι έξ άλλου εΤχον βαρυτάτας άπωλείας, καθ’ όλην δέ ήν διάρκειαν τής ννκτός 29/30 Μαΐου μετέφερον δι’ έττιτεταγμένων κάρων καί ύποζυγίων τούς πολυαρίθμους νεκρούς καί τραυματίας των εΙς Ζέλενιτς (Σκλήθρον). Τήν 3Οην Μαΐου άφίχθησαν εΙς τό πεδίον τής διεξαχθείσης μάχης, λόγω τής ά•πηχήσεώς της, πρόξενοι καί στρατιωτικοί άκόλονθοι ξένων κρατών (2).
137. ‘Ολίγον μετά ήν άτνχεστάτην σνμπλοκήν εΙς τό «Χωράφι Μήτρα’υ», νέον άτύχημα υπέστησαν τα ‘Ελληνικά σώματα εις την καρδίαν των Κορεστίων. Την Ιόην ‘Ιουνίου 1906 εΙσήλθεν εις το Δυτικομακεδονικόν έδαφος το σώμα τού Υπολοχαγού τού Πυροβολικού Τσόντον Γεωργίου (Βάρδα), δυνάμεως εξήκοντα τεσσάρων ανδρών και με Ικανοτάτους οπλαρχηγούς, ως ήσαν ό ‘Εμμανουήλ Νικολούδης, ό ‘Αριστείδης Νίσταρης, ό Παύλος Κύρου και ό Γεώργιος Κολίτσης. Το σώμα τούτο αφού έστάθμενσεν έπ’ ολίγον εις την περιοχήν Βογατσικού—Κωσταραζίου, εΙσήλθε ήν 27ην ‘Ιουνίου εΙς τά Κορέστια διά Σλημνίτσης (Μηλίτσης)—Σδράλτσης (‘Αμπελόκηποι)—Ζονπάνισ-τας (Λεύκης) καί ύψώματος Σαρακίνης. ‘Από τής εΙσόδου του ήρχισε νά περιέρχεται τά χωρΙσ των

Κορεστίων, εΙς άναζήτησιν κομιτατζήδων, ώ διτοϊσι ά•πέφενγον σνστηματικώς νά συναντηθούν μέ τό Ισχυρότατον τούτο σώμα. Τήν νύκτα όμως τής Ιης Ιουλίσι, τό σώμα ΤσόντοΟ σννεπλάκη μετά Ισχυρού άιτοσπάσματος Κυνηγών παρά τήν γέφυραν μεταξύ Ζελόβον (‘Ανταρτικοϋ) καί Γϊισοδερίοιι, μέ άποτέλεσμα νά φονενθοϋν δύο έκ τών άνδρών του, νά διχασθή τό σώμα εΙς δύο Τμήματα καί νά παραπλανηθή όμάς άπό έξ άνδρας, έκ τής όποΙας τέσσαρες συνελήφθησαν μετέιτειτα αίχμάλωτοι ύπό κομιτατζήδων. Τό ένα έκ τών τμημάτων, εΙς τά &ττοϊα διηρέθη τό σώμα κατά ήν νύκτα τής σνμπλοκής, παρέμεινεν έν συνεχεία εΙς ήν περιοχήν τού Ζελόβου (‘Ανταρτικού) καί έτέθη ύπό τάς διαταγάς τού Παύλου Κύρον. Τό άλλο τμήμα, όπό τάς διαταγάς τού Ύιτολοχαγού Τσόντου, σνιηντήθη έν συνεχεία εΙς Μ•πέσφιναν (Σφήκα) μετά τού μικρού σώματος Λάκη Νταηλάκη, τό όποΙον μέχρι τής έποχής έκείνης έδρα εΙς ήν περιοχήν τής Μπιγλίστης (έπί ‘Αλβανικού έδάφους).
ΑΙ σννθήκαι διαβιώσεως τών ‘Ελληνικών σωμάτων εΙς ήν ιτεριοχήν τών Κορεστίων εΐχον καταστή τό θέρος τού 1906 έξαιρετικώς δύσκολοι. 01 Βούλγαροι Κομιτατζήδες εΤχον καλώς &ποκρνβή εΙς τάς κρύτττας των, τό δέ έργον τής άντιμετωπίσεως τών Έλληνικών σωμάτων είχον άναλάβει όμοϊδεάται των χωρικοί διά προδοσίας τών κινήσεών των εΙς τάς Τουρκικάς Στρατιωτικάς ‘Αρχάς. Πολυάριθμοι Τουρκικαί δυνάμεις εϊχον κατακλύσει ήν περιοχήν, μεταξύ δέ τούτων καί ένα όλόκληρον είδικόν Τάγμα Κυνηγών (‘Αβτζή Ταμπούρ), τό όιτοϊον διέθετε καί εΙδικώς έκπαιδευμένοιι5 κύνας. Τό Κέντρον Μοναστηρίου παρήγγειλε τότε εΙς τόν Ύιτολοχαγόν Τσόντον, όπως άποσυρθή πρός ήν περιοχήν Νεο-τραμίου (Νεστορίου)—Κορυτσ&ς, μέχρις ότου χαλαρωθή ή καταδιωκτική δραστηριότης τών Τουρκικών δυνάμεων. Πράγματι ό Τσόντος άφησεν εΙς ήν περιοχήν τών Κορεσ-ι-ίων δύο μικρά σώματα, ύιτό τούς έντοπίους άρχηγούς Κύρου καί ΝταΜπην, προσηνατόλισε τό σώμα Νταηλάκη εΙς τήν περιοχήν τής Μπιγλίστης καί μέ ήν ύπόλοιπον δύναμίν του έγκατεστάθη εΙς ήν •ιτεριοχήν τού Νεστραμίου (Νεστορίου). ‘Εκεί προσήλθον μετ’ όλίγον καί τά μικρά σώματα Σάβα Τάκη καί Γεωργίου Σούλιου, άκολονθούμενα καί άπό τόν ‘Επιλοχίαν τών Εύζώνων Γεώργιον Κονδύλην (1).
Τήν 25ην Σεπτεμβρίου 1906, κατόπιν διαταγής τού Κέντρου Μοναστηρίου (2), ό Ύπολοχαγός Τσόντος μετά είκοσι περίπου άνταρτών, έκινήθη διά τών Κορεσ-τίων πρός τήν περιοχήν Φλωρίνης, εις την οποίαν διωρίσθη αρχηγός και παρέμεινεν εις αυτήν καθ’ όλην την διάρκειαν τού έτους 1906. Εις την περιφέρειαν Νεστραμίου—Μιτιγλίστης παρέμειναν τα σώματα τού Γεωργίου Σούλιου και Λάκη Νταηλάκη (3).
138. Την Ι5ην ‘Ιουνίου 1906 νέον ατύχημα άττό προδοσίαν υπέστησαν αΙ Έλληνικαί δυνάμεις εΙς Γκορνίτσοβον (Κέλλη). Τά σώματα ‘Ιωάννου Καραβίτη καί Εόαγγέλου Νικολ•ύδη, άριθμούντα είκοσι άντάρτας έκαστον, άφού διήλθον


τήν Ιην Ίουλίου τήν Έλληνοτουρκικήν μεθόριον, έφθασαν εΙς Μπελκαμένην
(Δροσοπηγήν). ‘Ενώ εύρίσκοντο εΙς τό χωρίον τούτο, έλαβον διαταγήν τού
Κέντρου Μοναστηρίου νά προσβάλουν τό Γκορνίτσοβον (Κέλλη) τήν νύκτα
τής Ι4ης πρός τήν Ι5ην Ϊουλίου, όπου κατά τάς πληροφορίας τού Κέντρου θά
εύρίσκετο έντός τού χωρίου τούτου ή Τσέτα τού βοεβόδα Τάνε. Πράγματι
κατά τόν καθορισθέντα χρόνον έκίνησαν τά δύο σώματα διά τήν έκτέλεσιν τής
έπιχειρήσεως αύτής, όδηγούμενα ύπό τού γνώστου τής περιοχής Φλωρινιώτου
(καταγομένον έκ Κέλλης) Γρηγορίου Σαπουντζή. Τήν πρωίαν τής Ι5ης ‘Ιουλίου
έφθασαν εΙς Γκορνίτσοβον (Κέλλη), όταν όμως έκινήθησαν πρός κύκλωσιν τού
χωρίου, εύρέθησαν κυκλωμένοι ύπό ίσχυρ&ς Τουρκικής δυνάμεως. Ή τελευταία,
γνωρίζουσα τάς κινήσεις των, άνέμενε τά σώματα ένεδρευτικώς έπί τών λόφων
πού περιβάλλουν τό χωρίον. ‘Η έπακολουθήσασα συμπλοκή ύπήρξε πεισμα-
τώδης. Τά ‘Ελληνικά σώματα έπέδειξαν άφθαστον ήρωϊσμόν (1), πλήν όμως
άπώλεσαν δώδεκα άνδρας νεκρούς, μεταξύ τών όποΙων καί τόν όπλαρχηγόν
Εύάγγελον Νικολούδην. 01 διαφνγόντες τόν Τονρκικόν κλοιόν άντάρται ίιπό
τάς διαταγάς τού όπλαρχηγού ‘Ιωάννου Καραβίτη συνεκεντρώθησαν είς τάς
όπωρείας τού ύψώματος Πιπερίτσα τού ΚαΙμακτσαλάν καί διά τών όδεύσεων
δυτικώς τών χωρίων Παπαδι& καί Σόβιτς (έττί Γ/Β έδάφους) κατηυθύνθησαν
πρός Μορίχοβον. ΕΙς τήν περιοχήν τού Μοριχόβου παρά τό χωρίον Γραδέσ-
νιτσα (έπί Γ/Β έδάφους) συνηντήθησαν τήν ΙΒην ‘Ιουλίου μέ τά σώματα τών
Γεωργίου Βολάνη, Παναγιώτη Φιωτάκη, Πέτρου Περδίκα καί Κώστα Γαρέφη (2).
‘Εν συνεχεία όλα τά σώματα αύτά, πλήν του σώματος Γαρέφη τό όποϊον έπέ-
στρεψε μετ’ όλίγον εΙς τήν περιοχήν του, έδρασαν έττιτυχώς έπί τού Μορι-
χόβου καθ’ όλην τήν διάρκειαν Τού έτους 1906 (3).
Τά άλλεπάλληλα αύτά άτυχήματα τών ‘Ελληνικών σωμάτων, καίτοι
όδυνηρά, δέν έστάθησαν έν τούτοις ίκανά νά μειώσουν τήν Έλληνικήν δραστη-
ριότητα εΙς τήν Δυτικήν Μακώονίαν. Ή ‘Ελληνική όργάνωσις, κατευθυνομένη
άττό τό Προξενείον Μοναστηρίου, είχε θέσει στερεάς βάσεις καί ή ‘Ελληνική πα-
ρουσία έκάλυπτεν όλόκληρον τόν Δυτικομακεδονικόν χώρον. Χαρακτηριστική
όπήρξεν ή δράσις τού έξηκονταμελούς σώματος τού όπλαρχηγού Κωνσταντί
νου Γκούτα, ό όποϊος κατοικήσας έπί πολλά έτη είς τό Μεγάροβον Μοναστη
ρίου, έγνώριζε καλώς τήν περιοχήν περί Τάς λίμνας τής Πρέσπας. ‘0 Γκούτας
εΙσήλθε μετά τού σώματός του εΙς τό Δυτικομακεδονικόν έδαφος Περί Τ τέλη
‘Ιουνίου 1906, διέσχισε κατότι-ιν όλόκληρον τήν ιτεριοχήν τών Καστανοχωρίων
και των Πρεσπών και έφθασε περί τας άρχάς Αυγούστου εις Σμίλεβον. Το φα-
νατικόν τούτο βουλγαρόφωνον χωρίον ίέδραν τού έπιτελείου τής ΕΜΕΟ κατά
την έπανάστασιν τού Ήλί — Ντεν το 1903) έκύκλωσε και έτιμώρησε παραδειγματικώς, πυρπολήσας μάλιστα πολλάς οικίας και φονεύσας αρκετούς άνθιοτα-
μένους κομιτατζήδες (4).


‘Επίσης έπιτυχής ύπήρξε καί ή δράσις τής δυνάμεως τού Άι’Θνπολοχαγοϋ τού Πεζικού Φαληρέα Γρηγορίου (Ζάκα). ‘0 Φαληρέας έδρασεν έιτιτυχώς άπό τών άρχών τού Ματου εΙς τήν περιοχήν τών Γρεβενών, διωρίσ&η δέ τήν 3Ιην ‘Ιουλίου άρχηγός εΙς ΓΤόπολιν (1), εΙς άντικατάστασιν τού έιτιστρέφοντος εΙς έλευΘέραν ‘Ελλάδα ΆνΘυπολοχαγού τού Πεζικοι Παπαδά Ζαχαρία (Φούφα) (2). ‘Υπό τάς διαταγάς τού Φαληρέα έτέθησαν όλα τά εύρισκόμενα εΙς τήν περιοχήν αύτήν σώματα ύπό τούς όπλαρχηγούς Ντόγρην, Νακίτσαν, Σάββαν, Κοπάλην, Βλάχον καί Θεοδόσην. Τήν 23ην Σεπτεμβρίου όλόκληρος ή όπό τόν Ζάκα δύναμις έπετέθη κατά τής Χολίστης (Μελισσοτόπου), έπυρπόλησεν έπτά οΙκίας σχισματικών καί έφόνευσεν έξ σημαίνοντας κομιτατζήδες. Τήν Ι4ην Νοεμβρίου έπετέΘη κατά τού χωρίου Κλαντορόπ (Κονδορρόπη), όπου έφόνευσε πέντε ιτροκρίτους σχισματικοός (3).
139. Λήγοντος τού έτους 1906, αί Έλληνικαί Θέσεις εΙς τήν Δυτικήν Μακε
1’ ! Τ ) Ι ΑΑ’ Ι ,λ
οονιαν ειχον αρκουντως προωηη και σταεροποιηθη. ι-%νεμος αισιοδοξιας ήρχισε νά πνέη εΙς τάς Δυτικομακεδονικάς περιοχάς καί ό φυλετικός καί πολιτικός άνταγωνισμός έξελίσσετο πρός όφελος τών ‘Ελληνικών άπόψεων. ΕΙς τάς βορείας περιφερείας Άχρίδος, Ρέσνας, Γκοπεσίου καί Κρουσόβου, καίτοι έξ άρχής έπεκράτουν οΙ Βούλγαροι, τό Προξενε!ον Μοναστηρίου εΤχεν έπιτύχει τήν Τδρυσιν έΘνικών ‘Ελληνικών έπιτροπών εΙς Κρούσοβον, Ρέσνα, Μηλόβιστα καί Γκόπεσι (4). Τό γεγονός τοί:ιτο συνδυαζόμενον μέ τήν έπελθοϋσαν ύπέρ τών ‘Ελληνικών άπόψεων μεταβολήν εΙς τήν •ιτόλιν τού Μοναστηρίου, ώς καί μέ τήν πλήρη έπικράτησιν τών ‘Ελληνικών σωμάτων έπί τού όρεινού όγκου τού Περιστέρι (Βαρνούς) συνετέλεσεν εΙς τήν ένίσχυσιν τών ‘Ελληνικών Κοινοτήτων εΙς τάς περιφερείας αύτάς. Παραλλήλως ή τοποθέτησις καταλλήλων διδασκάλων, ή ϊδρυσις νέων ‘Ελληνικών σχολείων καί ή ένθάρρυνσις τών όρΘοδόξων ίερέων ύιτέσχοντο ότι καί αΙ βορειόταται αύταί Δυτικομακεδονικαί περιοχαί, Παρά τήν φαινομενικήν βουλγαρικήν έπικράτησιν, θά περιήρχοντο έν καιρώ εΙς τόν Έλληνισμόν. Τούτο όπό τήν προϋπόθεσιν ότι Θά διεξήγετο καί έκεϊ άγών άνάλογος πρός τόν διεξαγόμενον εΙς άλλας περιφερείας.
ΕΙς τήν περιοχήν τού Μοριχόβου ή κατάστασις είχεν αίσθητώς βελτιωθή ό-ιτέρ τού ‘Ελληνισμού. Κατά τήν έναρξιν τού ‘Ελληνικού άγώνος εΙς τήν περιφέρειαν αότήν τρία μόνον χωρΙσ εϊχον συγκρατηθή εΙς τήν Όρθοδοξίαν καΐ αύτά ύπό μυστικότητα. Λήγοντος όμως τού 1906, διά τού συνδυασμού τής δράσεως τών ‘Ελληνικών σωμάτων καί τής βαΘμιαίας έπεκτάσεως τής ‘Ελληνικής ‘Οργανώσεως τής πόλεως τού Μοναστηρίου, πλέον τών τριάκοντα χωρίων είχον έπανέλθει εΙς τούς κόλπους τού Οίκουμενικού Πατριαρχείου. Τά ‘Ελληνικά σώματα διέτρεχον τήν περιοχήν τού Μοριχόβου άπ’ άκρου εΙς άκρον καί ή άπόλντος εΙς αύτήν ‘Ελληνική έπικράτησις άπετέλει αναμφισβήτητον γεγονός.
Εις την περιοχήν τού Περιστέρι και Ιδιαιτέρως επί των Νοτίων και ‘Ανατολικών κλιτύων αυτού τρία μόνον χωρία δεν εΤχον επανέλθει ακόμη εις την Ορθοδοξίαν. λότά ήσαν το Μπούφι, ή Βαρέσανη και το Χριστόφορον, πλη



σίον τού Μοναστηρίου. 0λα τά ύιτόλοιττα είχον έπανεύρει ήν όδόν πρός τήν ‘0ρθοδοίαν καί μετά πραγματικού ζήλου ύ•ιτεστήριζον τόν Έλληνικόιι άγώνα. Τό γεγονός τούτο εϊχεν έξαιρετικήν σημασίαν, &ότι ή Έλληνική έπικράτησις εΙς τό Περιστέρι (Βαρνσύς) άφ’ ένές μέν έξησφάλιζε τό σημαντικόν ‘Ελληνικόν κέντρον τής Φλωρίνης, άφ’ έτέρου δέ διηυκόλυνεν εύρέως τήν Έλληνικήν έπιρροήν πρός τήν ττόλιν τού Μοναστηρίου καί ήν περιοχήν βορείως αύτής. ‘Εάν δέ έξησφαλίζοντο διά ήν Έλληνικήν ύπόθεο’ιν καί αί βορειοδυτικαί κλιτύες τού Περιστέρι, τότε Θά παρέλιιΕ καί ή Βουλγαρ1κή δρσστηριότης εΙς τάς ττεριοχάς τών Πρεσπών καί τών Κορεστίων, διότι θά έφράσσετο εΙς τάς βουλγαρικάς τσέτας ή πλέον εύχερής καί σημαίνουσα δίοδος αύτών πρός Νότον.
ΕΙς τήν περιοχήν τών Κορεστίων καί τών Πρεσπών, καίτοι ύπήρξε βαρεϊα ή προσφορά τώι’‘Ελληνικών σωμάτων εΙς κόιτους καί αΤμα, δέν έιτετεύχθησαν έν τούτοις τά σημειωθέντα εΙς τάς &λλας ιτεριοχάς άποτελέσματα. Τούτο ώφείλετο κυρίως εΙς τάς πολλάς Τουρκικάς φρουράς, αί όττοίαι εΤχον έγκατασταθή εΙς τάς ιτεριοχάς αύτάς, ώς καί εΙς τήν μέθοδ0ν 6ράσες τών τοπικών βουλγαρικών τσετών, αί όποίσι άπέφευγον τήν δράσιν έκ τού έμφανούς καί εϊχον περιορισθή εΙς μυστικάς όιτονομευτικάς ένεργείας. Βεβαίως ύφίσταντο άκόμη τά δύο έαίρετα ‘Ελληνικά προπύργια Ζέλοβον (‘Ανταρτικόν) καί Πισοδέρι καί ή ‘Ελληνική έιτιρροή ήτο έμφανεσπάτη εΙς τά χωρΙσ 0στιμα (Τρ)γωνσν), ΤύρνοΙ3ον (Πράσινον), Ρούλια (Κώττα), Οροβνικ (Καρνές), Μττούκοβικ (‘Οιιά), Λάγκ (Μικρολίμνη) καί μερικά άλλα. ‘Η άδιάκοπος όμως παρουσία Τουρκικών τμημάτων εΙς αύτά δέν έιτέτρεπεν εΙς τοός κατοίκους των νά έκδηλωθούν άνεπιφυλάκτως ύπέρ τού ‘Ελληνικού άγώνος. Ή κατάστασις έιτεδεινώθη όταν τήν Ι9ην ΝοεμβρΙου 1906 ντώθησα» λο6ιι8όχως εΙς τάς ιτεριοχάς τών χωρίων 0στιμα (Τρίγωνον) καί Ζέλοβον (‘Ανταρτικόν) μετά τών σωμάτων των σί όπλαρχηγοί Παιιλος Κύρον καί Δημήτριος Νταλίιτης. Προηγουμένως, ήν 27ην λύγούστου 1906, πλησίον τών Καλυβών Κάκκον, Δντικώς τής Βίγλα Λούτζας, είχεν έξοντωθή καί ό άλλος πρόμαχος τών Κορεστίων Παπασ-ταύρος Τσάμης. Καί εΙς τάς τρεϊς αύτάς περιπτώσεις ι:ιιτήρξε στενή συνεργασία τών Τουρκικών τμημάτων μέ τά Βουλγαρικά Κομιτά-τα, διτότε ήρχισε νά κλονίζεται ή ‘Ελληνική παρουσία εΙς τά Κορέστια (ι).
ΕΙς ήν περιοχήν μεταξύ Κορυτσάς καί Μπιγλίστης αΙ ‘Ελληνικα) Θέσεις είχον άρκούντως ττροωθηθή, πολλαί Έθνικαί Έπιτροπαί εΤχον σνγκροτηθή εΙς τά διάφορα χωρία καί έδρα έπιτνχώς εΙς αύτήν τό σώμα τού όττλαρχηγοϋ Γεωργίου Σούλιον. ΕΙς άντίττοινα τών ‘Ελληνικών έπιτυχιών σί άλβσνίζοντες καί σί όπαδοί τής ρουμανικής προτταγάνδας τής περιοχής έδολοφόνησαν έξ ένέδρας ήν 9ην Σεπτεμβρίου τόν Μητροιτολίτην Κορυτσάς Φώτιον πλησίον τού χωρίον Μπραδίβισ-τα τής Μοράβας (!).


Ες τάς περιοχάς Φλωρίνης καί Βίτσι ή Έλληνική έπικράτησις ήτο άναμ
Έλληνικόν
φισβήτητος. ‘Η •ιτόλις τής Φλωρίνης έπαρονσίαζεν έντελώς Έλληνικήν δψιν
καί άιτετέλει κέντροι’ όλων τώι’ εΙς ήν •ττεριοχήν της ‘Ελληνικών ένεργειών, αΙ
όποϊαι διηνθύνοντο έπιτνχώς &ιτό τοϋ Διενθυντο τώι’‘Ελληνικών Σχολείων
Βασιλείου Μιτάλκου. Άρχικώς ό Μιτάλκος εΤχεν έγκαταστθή, φέρων Ιερατικόν
σχήμα, ώς διευθυντής τής Μοδεστείου Σχολής Πισοδερίου μέ ιτλουσίαν όμοίως
έθνικήν δράσιν. ‘Ως πράκτορες το ‘Ελληνικού άγώνος δρασαν έπίσης ύπό ήν
Ιδιότητα τοϋ διδασκάλου ό Δημήτριος Λαμπράκης (μετέπειτα διευθυντής άθη
Το
ναικών έφημερίδων) εΙς Μιτελκαμένην (Δροσοπηγήν) καί ό Μιχαήλ Φραντζε..
σκάκης εΙς Νεγκοβάνην (Φλάμπουρον). Ες ήν ‘περιοχήν το Βίτσι καί έ’πί
τών ‘Ανατολικών κλιτύων τούτου τά ‘Ελληνικά σώματα κατεϊχον σταθερώς
τό Λέχοβον, τό Στρέμτι-ενον (‘Ασιτρώγεια), τήν Μιτελκαμένην (Δροσοττηγήν)
καί τό Ελοβον (‘Ελατιά) καί ήσαν κύρια τοί) όρεινοϋ όγκου, ό &ποϊος άιτε
ιι
τέλει κόμβον διά ήν διαπεραίωσιν τών ‘Ελληνικών σωμάτων πρός τά Κο

ρέστια, τό Περιστέρι καί τό Μορίχοβον.
ΕΙς τάς άλλος περιφερείας τών Καστανοχωρίων καί τής Πο’πόλεως, αΙ
όιτοϊαι διηυθύνοντο ύπό τοϋ Κέντρου Κασ-ι-ορίας μέ έιτικεφαλής τόν δραστη
τικόν)
ριότατον Μητροπολίτην Καραβαγγέλην, έμφανεστάτη καθίστατο ιτερί τά τέ
Όστιμα
λη τοί) 1906 ή ‘Ελληνική έπικράτησις.

Πηγή: Ο Μακεδονικός Αγών και τα εις Θράκην γεγονότα, ΓΕΣ, 1979.

 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com