ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΟΙ: Οι αρχαιώτεροι Έλληνες;

ΕΝΑΣ ΠΡΩΤΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΝΟΜΑΔΙΚΟΣ ΛΑΟΣ



του Βασιλείου Μόλαρη

Σαρακατσάνοι ή Σαρακατσαναίοι ένας πανάρχαιος πρωτοελληνικός (αυτόχθων) νομαδικός λαός. Με την ύπαρξή του, την παράδοσή του, μαρτυρά πως οι Σαρακατσάνοι καί γενικότερα οι Έλληνες είναι ο αρχαιότερος λαός της Ευρώπης, μα και ο λαός με την αρχαιώτερη και ωραιότερη γλώσσα μητέρα όλων των γλωσσών της Ευρώπης.
Οι Σαρακατσάνοι νομάδες εξασκώντας αποκλειστικά την μετακινούμενη κτηνοτροφία, την πρωταρχική αυτή μορφή του νομαδισμού από τα πανάρχαια χρόνια ώς και στα μέσα του αιώνα μας, είναι ο ίδιος αυτόχθων λαός μα και το καλύτερο αποδεικτικό μέσον κάθε επιστήμονα προς τεκμηρίωση.
Ένας λαός πού ζει περιπλανώμενος, ανεξάρτητος, πότε στα ψηλά βουνά και πότε στα χειμαδιά, ανά εξάμηνο. Ο μετακινούμενος νομαδισμός δίνει την δυνατότητα εκμεταλλεύσεως της φυσικής χλωρίδας γιά την διατροφή των αιγοπροβάτων με ελάχιστο κόστος, αλλά και εξασφάλιση επιβίωσης.
Ο χώρος πού κινούνται οι Σαρακατσάνοι είναι κυρίως ο ορεινός ηπειρωτικός όγκος της Πίνδου αρχικά. Κατόπιν εξηπλώθησαν σ' όλη την χερσόνησο του Αίμου αλλά ως και τα Μικρασιατικά παράλια. Μετά τους βαλκανικούς πολέμους χαράζονται νέα σύνορα με αποτέλεσμα πολλοί Σαρακατσάνοι να μείνουν αποκλεισμένοι σε γειτονικές χώρες. Από το 1930 περίπου αρχίζει η "αστικοποίηση" των Σαρακατσάνων στον Ελλαδικό χώρο καί στην συνέχεια με το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου καί σε άλλες χώρες της Βαλκανικής. Με την εγκατάσταση σε χωριά καί την δημιουργία μόνιμης εστίας αρχίζει ο μαρασμός τού πανάρχαιου αυτού τρόπου ζωής τού μετακινούμενου νομαδισμού. Ο αείμνηστος λογοτέχνης μας Στέφανος Γρανίτσας (Στα ήμερα
τού βουνού καί τού λόγγου) θα μας πεί: "Οι Σαρακατσάνοι είναι οι καταλαγαρότεροι Έλληνες". Μιά φράση με λίγα λόγια αλλά πλούσια σε νόημα καί αλήθεια.
Οί Σαρακατσάνοι προκάλεσαν το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών Ελλήνων καί ξένων, επιστημόνων Ευρωπαικών Πανεπιστημίων, Βρετανικών καί Ελληνικών όπως τού Α.Π.Θ. με επικεφαλής τον καθηγητή κ. Τριανταφυλίδη.
Πολλά έχουν γραφεί από ξένους καί Έλληνες ερευνητές, καί έτσι διαμορφώθηκαν πολλές θεωρίες γιά τούς Σαρακατσάνους. Πολλές θεωρίες σχετικά με το θέμα της καταγωγής μα καί γιά την ετυμολογία τού ονόματός τους. Έτσι έχουμε εκδοχές περί Ρουμάνων εξελληνισθέντων, ή περί Ιλλυρο-θρακών, ή Αρβανιτών Ελληνοφώνων, ή ακόμη καί Σλάβων εξελληνισθέντων. Όλες αυτές οι εκδοχές οι περισσότερες είναι εκ τού πονηρού καί κρύβουν εθνικοπολιτικές σκοποιμότητες. Πολλοί όμως, Έλληνες καί ξένοι, διατύπωσαν ότι οι Σαρακατσάνοι είναι καθαρά Ελληνικό φύλλο καί αποκλειστικά Ελληνόγλωσσο. Η αλήθεια βρίσκεται στην καρδιά κάθε Σαρακατσάνου πού νιώθει καί κτυπά Ελληνικά, ίσως δυνατότερα από κάθε άλλη φορά σήμερα.
Πολλούς ερευνητές απασχόλησε καί η προέλευση τού ονόματος των Σαρακατσάνων, ξένους όπως τούς: K. HOENG, A. PHILIPSON, CAMPEL, καί Έλληνας όπως τούς: Π. Αραβαντινό, Ι. Λαμπρίδη, Δ. Γεωργάκα, Γ. Κότζιουλα, Β. Σκαφιδά, Δ. Στατήρα, Κ. Λαζαρίδη, καί άλλους. Κι` εδώ ενεφανίσθησαν πολλές εκδοχές πού περιληπτικά μας αναφέρει ο Δ. Γεωργάκας ώστε προέκυψαν δώδεκα ετυμολογίες τού ονόματος των Σαρακατσάνων ("Περί της Καταγωγής των Σαρακατσάνων καί τού ονόματος αυτών". Αρχείο Θρακικού Λαογραφικού καί γλωσσικού θησαυρού. 14 (1948-49) σελ. 193-270).
1. Σακαρέτσι - Σακαρετσιάνος
2. Παρακατσάνος - Καρακατσάνος
3. Συράκο καί Κατσάν, Συρακοκατσαναίοι
4. Καρά - Κατσιάνο - Καρακατσιάνο
5. Καρά - Κατσάν - Καρακατσάνος
6. Καρά καί σαρί Κατσάν
7. Κίρ καί Κατσάν
8. SARAK καί (α) CANI
9. CARICAT - IAN
10. SARICA - Σαρακατσάνος
11. SARACY - (a) CAN
12. Σαράν καί Κατσάν.
Μέ λίγη προσοχή διαπιστώνει κανείς ότι οι προαναφερόμενες κυρίως εκδοχές βασίζονται ή σε κάποιο τοπονύμιο (Συράκο, Σακαρέτσι) ή σε κάποιο δήθεν στοιχείο ιδιαιτερότητας πού έχουν οι Σαρακατσάνοι, φυγάδες (καρά καί κατσάν), ή καί από αντικείμενα (SARICA = Φλοκάτη).
Καμία όμως από τις εκδοχές δεν έχει πάρει σαν βάση την πραγματική ετυμολογική ένοια της λέξης Σαρακατσάνος ώς πρός τον τρόπο διαβίωσης καί επαγγελματικής απασχόλησής τους. Δηλαδή ότι οι Σαρακατσάνοι ήταν νομάδες σκηνίτες από την αρχαιότητα καί ζούσαν σε καλύβες στά βουνά, γιατί οι Σαρακατσάνοι θεωρούν ώς τόπο τους τα βουνά καί όχι τα χειμαδιά όπου αναγκαστικά καταφεύγουν. Οί προαναφερόμενες εκδοχές παρουσιάζουν σχετικά μικρή την "ηλικία" των Σαρακατσάνων, διότι από μόνες τους δίνουν ηλικία μερικών αιώνων μόνον -πράγμα αδύνατο- κι` έτσι αποκρύπτουν, θά έλεγα, την αλήθεια γιά τον πανάρχαιο αυτό λαό καί μάλιστα τον αρχαιότερο της Ευρώπης!
Προσωπικά, σαν Σαρακατσάνος, καμία από τις προαναφερόμενες εκδοχές δεν με ικανοποιεί καί πάντα υπήρχε η αμφισβήτηση, πού με ωθούσε στη διατύπωση σοβαρών ερωτημάτων όπως:
- Είναι δυνατόν επιστήμονες σε διεθνή συνέδρια να κηρύτουν ότι οι Σαρακατσάνοι είναι οι αρχαιώτεροι στην Ευρώπη καί αυτοί να έχουν ένα πολύ νεώτερο όνομα καί μάλιστα λατινόφωνο;
- Πώς μιά συντηριτική κοινωνία πού μιλά πεισματωδώς μόνο Ελληνικά θα ασπάζονταν ένα ξενόγλωσσο όρο;
- Ήταν δυνατόν ένας ολοκληρωτικά νομαδικός λαός από την αρχαιότητα, να προϋπήρξε ημινομαδικός καί μάλιστα να πάρει το όνομά του από τοπονύμιο;
- Είναι δυνατόν από κατοίκους πού ζούσαν μόνιμα σε κάποιο χωριό να το εγκαταλείψουν καί να δημιουργηθεί ένας ολόκληρος νομαδικός λαός πού ανθρώπων;
Κατά προσωπική εκτίμησι τολμώ να πώ πώς το Ελλάς προήλθε από την αρχαία Ελλοπική ρίζα ΕΛ= ύψωμα, βουνό.
Αλλά καί από το ρήμα Ελαύνω (ΙΩΑΝΝΗ ΡΩΣΣΗ: "ΛΕΞΙΚΟ ΑΝΩΜΑΛΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ" Εκδόσεις Ι. ΡΩΣΣΗ) = ωθώ, βάλλω τα εις κίνησιν, διώκω τί εμπρός μου.
Δηλαδή οι Έλλοπες - Ελλοί πήραν το όνομά τους από τον κτηνοτροφικό αυτόν όρο πού έλαυναν τό ποίμνιό τους.
Καί ο αείμνηστος ΗΛΙΑΣ ΤΣΑΤΣΟΜΗΡΟΣ ("ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΝΕΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ" ΑΘΗΝΑ 1991 Εκδόσεις ΔΑΥΛΟΣ) πού ασχολήθηκε πολύ με την ετυμολογία των λέξεων της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας θα μας επιβεβαιώσει: "Σελλός, Ελλός καί Έλλην υπήρξαν οι κτηνοτρόφοι πού εποίμαναν καί το λόγο. Νομίζω δε ότι ίσως το όνομα Σελλός κρύφθηκε αλλά δέν χάθηκε στην σήμερα εν χρήση λέξι (Τ)σελ-(ι)γκας. Πόσοι άραγε λαοί μπορούν να ισχυρισθούν οτι το όνομά των δεν προέρχεται από
τοπονύμιο αλλά από την σύνθεσι στοιχείων τού πανάρχαιου βίου των καί την πορεία των πρός τον πολιτισμό της οικουμένης;"
Λόγια λιτά αλλά αληθινά. Πώς μπορεί κανείς να αμφισβητήσει οτι ο Ελλός, Σελλός, Έλλην, Πελασγός δεν ήταν ο ίδιος λαός με την ίδια αρχική κοιτίδα την Ήπειρο, την αρχαία Ελλοπία όπως αναφέρουν οι αρχαίοι συγγραφείς καί η πρωταρχική ασχολία τους ήταν η κτηνοτροφία καί ο νομαδισμός;
Ο αρχαίος ιστορικός Στράβων μας αναφέρει ότι το Πελασγός ανάγεται από το Πελαργός (Πελευ + άργος. αυτόν δηλ. πού πηγαίνει στό άργος = πεδιάδα). Δηλαδή Πελασγοί ή Πελαργοί ονομάσθηκαν οι νομάδες πρωτοέλληνες πού μετανάστευσαν στίς πεδιάδες. Οι μετακινούμενοι νομάδες πού πήγαιναν χειμώνα στις πεδιάδες (χειμαδιά) καί το καλοκαίρι στά βουνά. Φαινόμενο πού το μαρτυρεί ο Σσοφοκλής (496 - 406 π.χ.) στον "Οιδίποδα Τύρανο" (Στίχοι 1133 - 1139) στον διάλογο μεταξύ των βοσκών πού μιλούν γιά εξάμηνα Ανοίξεως - Φθινοπώρου ότι ακριβώς κάνουν ώς ήμερα πουλιά οι Πελαργοί πού έρχονται γιά το εξάμηνο τού καλοκαιριού καί φεύγουν γιά το Χειμώνα.
Εδώ, τολμώ να πώ, η λέξη Πελαργός βρίσκει την πραγματική της έννοια πού έχει σχέση με την μετανάστευση στίς πεδιάδες (άργος).
Καί ο αείμνηστος Ηλίας Τσατσόμηρος (ΙΣΤ. ΓΕΝ. ΤΗΣ ΕΛΛΗΝ. ΓΛΩΣ., σελ 247) υποστηρίζει ότι η σειρά καταγραφής τού ονόματος Έλλην είναι η εξής: ΕΛ, ΕΛ-λός, Σ-ΕΛ-λός, Π-ΕΛ-ασγός, ΈΛ-λην.
Καί αυτή είναι η αλήθεια, από την Ήπειρο ξεκίνησαν οι κτηνοτρόφοι Έλλοπες, Πελασγοί, Έλληνες καί κατά φάρες (τσελιγκάτα) εξαπλώθησαν εις τον Ελληνικό χώρο σ`όλη την Βαλκανική την Μ. Ασία, Ευρώπη, καί Μεσόγειο, σχεδόν σ`όλο τον κόσμο.
Πολύ όμορφα ο αρχαίος ποιητής ο Άσιος ο Σάμιος (6ος αιώνας π.χ.) προφητικά αναφέρει σε στίχους του:
" αντίθεον δε πελασγόν εν υψικόμοισιν όρεσι
γαία μέλαν ανέδωκεν ίνα θνητόν γένος είη".
(Τον ισόθεο Πελασγό στά υψηλόκορφα βουνά
η μαύρη γή εγέννησε γιά να δημιουργηθεί το γένος τών θνητών).
Έλλοπες, Σελλοί, Πελασγοί, Έλληνες, Αχαιοί, Ίωνες, Δωριείς, Γραικοί όλα Ελληνικά φύλλα πού ετεροχρονικά μετακινήθηκαν στον Ελλαδικό χώρο μα καί εις την Ευρώπη.
Όλα προήλθαν από τον ιερό αυτόν τόπο, όλα από εδώ ξεκίνησαν, σ' όλη την Ευρώπη, Ασία, Αφρική βρίσκουμε από την αρχαιότητα Ελληνικές αποικίες, ποτέ όμως ξένες στόν Ελλαδικό χώρο.
Πολλά ιστορικά βιβλία αναφέρουν ότι τα Ελληνικά φύλλα προήλθαν από την Ανατολή καί κάποιοι άλλοι έχουν ανάγει σ` επιστήμη τα περί Ινδοευρωπαϊκής φυλής από τις Ινδίες ώς την βόρεια Ευρώπη.
Η δήθεν "Ινδοευρωπαϊκή φυλή" δέν άφησε πουθενά ίχνη παρά μόνο λέξεις πού καί αυτές αποδεικνύονται σύμφωνα με νεώτερους ρεαλιστές ερευνητές Ελληνικές. Τα περί Ινδοευρωπαϊκής φυλής είναι ένα παραμύθι πού εξυπηρετεί κάποια σκοτεινά συμφέροντα καί σκοπιμότητες.
Ο όρος "Ινδοευρωπαίοι" πρωτοεμφανίσθηκε το 1784 από τον Άγγλο ανατολιστή Ουίλιαμ Τζώνς (1746 -1797) καί τον Θωμά Γιάνγκ (1773-1829) πού διατύπωσαν τα περί "Ινδοευρωπαϊκής Ομογλωσσίας" καί όλα αυτά απέκτησαν αίγλη μέσω δημοσιότητας με τη μορφή συγγραμμάτων όταν η Ελλάς ήτο υπό Τουρκικήν κατοχήν καί δεν υπήρχε κανένας λόγιος να αντικρούσει τα διατυμπανιζόμενα διεθνώς.
Μήπως το ίδιο δεν πήγε να γίνει με τον Γερμανο-Εβραίο Φαλμεράγιερ καί θα πετύχαινε εάν δεν υπήρχαν προσωπικότητες σαν τον Νικόλαο Πολίτη πού διά της λαϊκής παραδόσεως αντέκρουσαν τις εχθρικές γιά τον Ελληνισμό απόψεις;
Η αλήθεια είναι ότι υπήρξε ένας λαός αυτόχθων με πολλά ονόματα, με την ίδια γλώσσα αλλά με ποικίλους διαλέκτους καί διαχρωνικούς ιδιωματισμούς. Από την αρχαία ΕΛ-λοπία, οι Σ-ΕΛ-λοί (πού έλαυναν μετά θορύβου -κραυγών- τα πρόβατα). Έλλοπες είναι καί ο νομαδικός πρωτοελληνικός λαός των Σαρακατσάνων. Η λέξη-κλειδί είναι το ρήμα Ελαύνω. Στον Όμηρο το βρίσκουμε ως ήλασε: ΟΔΥΣΣΕΙΑ (Ι, 237):
" Αυτάρ όγ εις ευρύ σπέος ήλασε πιόνα μήλα" (αμέσως ο Πολύφημος) πρός τη μεγάλη σπηλιά ώθησε τα καλοθρεμένα πρόβατα).
Εδώ διακρίνουμε το ρήμα ήλασε - ώθησε από το ρήμα ελαύνω απ`όπου προέρχεται και ο όρος ΕΛ-λός = κτηνοτρόφος. Στον ίδιο στίχο υπάρχει καί μία άλλη λέξη κλειδί πολύ σπουδαία γιά τη Σαρακατσάνικη παράδοση, είναι η λέξη: μήλα. Ο Όμηρος αποκαλεί τα πρόβατα "μήλα", όπως καί σε άλλους στίχους (ΟΔΥΣΣΕΙΑ Λ,4) "Εάν δε τα μήλα (τα πρόβατα) εβήσαμεν" (καί αμέσως τα πρόβατα αρπάζοντας εφύγαμε).
Η λέξη μήλα = πρόβατα ίσως ως σήμερα περνούσε απαρατήρητη. Όμως ποιός θα μπορούσε να φαντασθεί ότι τα τρία μήλα τού Φλάμπουρα, το λάβαρο τού Σαρακατσάνικου γάμου είναι ένα κτηνοτροφικό σύμβολο;
Ο Φλάμπουρας είναι το Σαρακατσάνικο λάβαρο, η σημαία πού επάνω στον σταυρό φέρει τρία μήλα (πρόβατα). Ένα λάβαρο πού φέρει το σήμα κατατεθέν ώς σήμερα από την αρχαιότητα σε αρχαία Ομηρική γλώσσα, καί κατά πάσαν πιθανότητα η λέξη αυτή προϋπήρχε πολύ πρίν τού Ομήρου.
Υπάρχουν λέξεις τού Ομηρικού λεξιλογίου πού έχουν διασωθεί μόνο στούς ιδιωματισμούς των Σαρακατσάνων.
Αλλά τί είναι αυτός ο πανάρχαιος νομαδικός λαός, οί γνωστοί μας Σαρακατσάνοι;

ΜΕΡΟΣ Β'

Oι Σαρακατσαναίοι, μιά ιδιαίτερα εκλεκτή καί συντηρητική κοινωνία, πού λόγω τής ιδιαιτερότητας τού νομαδικού τρόπου ζωής διατηρήθηκαν ώς τίς ημέρες μας αναλοίωτοι, είναι πρωτοέλληνες, δηλαδή οί αυτόχθονες Έλληνες, οί πρωτόγονοι Έλλοπες, οί κατόπιν Πελασγοί καί σήμερα Σαρακατστσάνοι.
Είναι δηλαδή η ζωντανή μαρτυρία, η απόδειξη, ότι οί Έλληνες υπήρξαν αυτόχθονες κάτοικοι τού Ελλαδικού χώρου, οί οποίοι έχοντας αλλάξει ονόματα στό μακρό βίο τους έμειναν αναλοίωτοι όπως ξεκίνησαν από τήν αρχική κοιτίδα τους τήν ΠΙΝΔΟ, τήν αρχαία ΕΛΛΟΠΙΑ. Οί Σαρακατσάνοι υπήρξαν νομάδες μετακινούμενοι από τά πανάρχαια χρόνια ώς τίς αρχές τού αιώνα μας. Αρχικά ζούν στίς βουνοκορφές τής Πίνδου καί ξεχειμωνιάζουν στίς κοντινότερες πεδιάδες. 'Ετσι σιγά - σιγά εξαπλώνονται σ` όλο τόν Ελληνικό χώρο απ` τήν Πελλοπόνησο έως τήν Θράκη.
Στό χώρο τής Μακεδονίας-Θράκης κινούνται απ` τήν αρχαιότητα. Ανθρωπολογικές μετρήσεις (πρακτικά Συνεδρίου Σέρρες 1983) στούς Σαρακατσάνους τής Ανατολικής Ρωμυλίας σέ σχέση μέ τούς ομόφυλούς τους στήν νότια Ελλάδα έχουν διαφορά μόνο στήν ρινική κοιλότητα. Καί η διαφοροποίηση αυτή είναι αποτέλεσμα κλιματολογικής επίδρασης. Γιά νά υπάρξει όμως τέτοιου είδους διαφοροποίηση σ`έναν τέτοιο ενδογαμικό λαό πρέπει η εγκατάστασή τους εκεί νά έγινε πρίν πάρα πολλούς αιώνες ίσως χιλιετίες.
Οι Σαρακατσάνοι χωρίζονται σε μεγάλες φάρες ανάλογα μέ τόν τόπο διαβίωσης. Έτσι τούς διακρίνουμε σ' αυτούς πού ζούν κυρίως στόν αρχέγονο τόπο, τήν Ήπειρο: Ηπειρώτες, τής νοτίου Ελλάδος: Μωραΐτες, τής Μακεδονίας: Κασσανδρινούς, καί τής Θράκης: Πολίτες. Σ` αυτές τίς ομάδες διακρίνουμε κάποιες διαφορο-ποιήσεις στίς παραδοσιακές στολές καί συγκεκριμένα στίς γυναικείες πού έχουν πλούσια χαρακτηριστικά γνωρίσματα, όπως τής φούστας καί τής ποδιάς. Σέ μιά κοινωνία συντηρητική καί κλειστή όπως τών Σαρακα-τσάνων καί ειδικά στίς γυναίκες πού δέν έρχονταν εύκολα σέ
επαφή μέ ρεύματα ενδυματολογικής μόδας, ή μέ επιρροές -έστω καί ελάχιστες- απ` έξω, γιά νά υπάρξει έστω καί μικρή διαφοροποίηση θά έπρεπε νά περάσει αρκετό χρονικό διάστημα.
Οι Σαρακατσάνοι τής Ανατολικής Ρωμυλίας κινούνταν στό χώρο αυτό από τά πανάρχαια χρόνια, επί χιλιετίες, γι` αυτό καί σύχρονοι Βούλγαροι ερευνητές, με κύριο εκπρόσωπο τόν Μαρίνοφ, προσπαθούν νά συνδέσουν τούς Σαρακατσάνους μέ αρχαίους Θράκες κτηνοτρόφους. Όμως οί Σαρακατσάνοι παρόλο πού ζούν κατά μεγάλες ομάδες πάντα είχαν κοινή συνείδηση καί κοινή παράδοση γιατί καί ο αλληλεπηρεασμός μεταξύ τους ήταν άμεσος.
Έτσι παρατηρούμε τραγούδια πού αναφέρονται στούς κλέφτες τών Αγράφων, τού Κατσαντώνη, νά τραγουδιούνται μέ τό ίδιο εύρος καί πάθος μέχρι καί σήμερα από Σαρακατσάνους στή Βόρεια σημερινή Βουλγαρία. Αυτό δέν σημαίνει οτι οί χιλιάδες Σαρακατσάνοι Θράκης καί Βουλγαρίας προήλθαν εκδιωκόμενοι από τό χώρο τής Ηπείρου, αλλά απλώς κάποιος σημαντικός αριθμός φυγάδων εμπλούτισε τή Σαρακατσάνικη παράδοση τών τραγουδιών γιά τούς κλέφτες. Εξ` άλλου τραγούδια Σαρακατσάνικα αναφέρουν τόν άξονα όπου κινούνται οι Σαρακατσάνοι. Συγκεκριμένα ένα τραγούδι λέει: "στά Άγραφα γραμμένος καί στή Πόλη τιμημένος".
Ο νομαδικός ποιμενικός λαός τών Σαρακατσάνων υπήρξε πάντοτε ο τροφοδότης τού αστικοποιημένου Ελληνικού λαού αλλά σχεδόν ποτέ δέν έγινε τό αντίθετο, κάτοικοι χωριών νά ακολουθήσουν τήν Σαρακατσάνικη ζωή.
Στή Σαρακατσάνικη κοινωνία, τά τσελιγκάτα, διακρίνουμε τήν πατριαρχική δομή παρ' όλο πού δέν λείπουν καί στοιχεία πού άφησε η πρωτογενής οργάνωση, η μητριαρχική κοινωνία, όπου κέντρο διευθύνσεως είναι η γυναίκα. Στό Σαρακατσάνικο τσελιγκάτο είναι εμφανή τά ίχνη τής μητριαρχικής κοινωνίας. Η γυναίκα σήμερα μπορεί νά μήν είναι τό κέντρο εξουσίας αλλά είναι η καρδιά τού τσελιγκάτου. Αυτή διευθύνει ολόκληρη βιοτεχνία, γνέθει, υφαίνει, ράβει, φτιάχνει καλύβια καί μαντριά, παιδαγωγεί τά παιδιά, καί πολλές φορές φυλά καί κοπάδια προβάτων, δηλαδή τόν κύριο όγκο ζωτικών αλλά καί υπεύθυνων εργασιών τού τσελιγκάτου τόν επωμίζεται ή γυναίκα.
Στό τσελιγκάτο ο διευθύνων είναι ο Τσέλιγκας πού έχει τά περισσότερα πρόβατα. Τόν Τσέλιγκα τόν αποκαλούν καί Κεχαγιά (Κε + άγω, κε=κεφαλή, άγω-ηγω=ηγούμαι) μία ακόμη ονομασία μέ αρχαίες ρίζες καί όχι σλάβικες ή τούρκικες όπως νομίζουν πολλοί ή λανθασμένα αναφέρεται σέ ορισμένα λεξικά.
Τό τσελιγκάτο θά είναι τό πρότυπο οργάνωσης τών πόλεων-κρατών στήν αρχαιότητα. Μήπως καί στήν Αττική, τήν αρχαία Αθήνα πού όλοι γνωρίζουμε, δέν υπήρχαν οι μεγάλες οικογένειες - φατρίες, καί πολλές συνοικίες έπαιρναν καί τά ονόματά τους;
Στό τσελιγκάτο διακρίνουμε ένα συντεχνιακό χώρο, ίσως βιοτεχνικό θά έλεγα. Οί Σαρακατσάνισες έπαιρναν τό μαλί τό έξαιναν, τό έγνεθαν, τό ύφαιναν καί έραβαν τά ενδύματά τους, μά καί τά σχοινιά καί τίς τέντες τους. Βλέπουμε δηλαδή ότι παίρνουν τή βασική πρώτη ύλη - τό μαλί από τά ζώα τους - καί αφού κάνουν δευτερογενή επεξεργασία τή μετατρέπουν σέ τελικό προιόν γιά τήν ένδυση καί υπόδυσή τους αλλά καί γιά τήν κατασκευή καταλύματος - στέγασης. Μιά μικρή αλλά σημαντικότατη βιοτεχνία - βιομηχανία εφ` όσον τούς παρείχε απόλυτη αυτάρκεια βασικών αγαθών γιά τήν διαβίωσή τους καί ανεξαρτησία τους.
Ο νομαδικός τρόπος ζωής, η ανάγκη μετακίνησης, η συχνή δημιουργία εγκαταστάσεών τους, τούς ώθησε νά αναπτύξουν έναν τέλειο τρόπο ζωής μή μόνιμης διαβίωσης. Η αρχιτεκτονική τής Σαρακατσάνικης καλύβας (κατσούλας) είναι η απόδειξη πως γνωρίζουν από πολύ παλιά χρόνια αυτή τήν τέχνη. Αν ακούσει κάποιος γέροντες Σαρακατσάνους θά τούς ακούσει νά λένε επαίνους γιά τήν τέχνη τής "Κατσούλας", καί πολλές φορές νά μιλούν ειρωνικά γιά άλλους βλάχους κτηνοτρόφους πού δέν κατέχουν αυτή την τέχνη. Ίσως τά λεγόμενα τών γερόντων νά κρύβουν καί κάποια αλήθεια, ότι οι νομάδες ελληνόφωνοι Σαρακατσάνοι προϋπήρχαν πολύ πρίν από τήν δημιουργία λατινόφωνων ημινομάδων, πού ποτέ δέν τελειοποίησαν τήν αρχιτεκτονική τής καλύβας - κατσούλας, ένα καθαρά Σαρακατσάνικο δημιούργημα.

Πηγή: η καταπληκτική έρευνα του Βασιλείου Μόλαρη















 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com