ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ



ΤΑΦΙΚΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

Δεισιδαιμονίες, Προκαταλήψεις, Προλήψεις


«Θρηνώ και οδύρομαι όταν εννοήσω τον θάνατο»
«Δεισιδαιμονία = παράλογος φόβος για μυστηριώδεις υπερφυσικές δυνάμεις. Προκατάληψη = γνώμη διαμορφωμένη εκ των προτέρων χωρίς μελέτη του θέματος. Πρόληψη = πίστη σε ανύπαρκτες δυνάμεις που επηρεάζουν την τύχη...»
Σε ένα λαό που ζούσε στα βάθη της Ανατολίας, χωρίς επαφές με τον «έξω» κόσμο, απομονωμένο, αλλά και περιτριγυρισμένο από περίεργα δόγματα και αντιλήψεις... ήταν περίπου φυσικό μέσα στην καθημερινότητά του, στην υπάρχουσα κουλτούρα του, να έχουν εμφιλοχωρήσει βαθιές δεισιδαιμονικές πρακτικές αλλά και προκαταλήψεις. Δηλαδή δράσεις περίπου ακατανόητες, «πιστεύω» γελοία έως και χαζά, μα πάντως πέρα και πάνω από κάθε αμφιβολία για την αποτελεσματικότητά τους.
Ένας αδικαιολόγητος φόβος από τυφλή πίστη σε διάφορες ανύπαρκτες υπερφυσικές δυνάμεις, που έχουν τη δυνατότητα χωρίς καμιά αντίσταση για το κακό, πως επιβουλεύονται την καταστροφή του ανθρώπου που θα βρεθεί στο διάβα τους... προλήψεις στηριγμένες στην άγνοια...
Βεβαίως η μόνη αληθινή εξήγηση είναι πως όλα ετούτα ήταν το αποτέλεσμα μιας περίεργης διαδικασίας στο διάβα του χρόνου, μιας και αρχικά η λέξη δεισιδαιμονία σήμαινε θεοσέβεια...
Η οποία βεβαίως δεν εξηγείται διότι πρόκειται για μια πίστη σε κάτι που ούτε επιστημονικά αναλύεται, μα ούτε στηρίζεται στο δόγμα κάποιας θρησκείας. Απλά έτυχε, το είπε ο τάδε, ή «... ξέρεις μωρέ έτσι θα γίνει εάν...» Είναι γεγονός επίσης πως τούτες οι πρακτικές ταλαιπώρησαν αδικαιολόγητα την ανθρωπότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα.., και ίσως εν μέρει και σήμερα, κρατώντας την δέσμια της αμάθειας πρωτίστως, αλλά και μιας εξουσιαστικής νοοτροπίας...
Που ήθελε (θέλει;) τον άνθρωπο να σπεύδει προς τον «ειδικό», ο οποίος μπορεί να ήταν από τον πολιτικό έως και τον θρησκευτικό ηγέτη, τότε, ή πλέον τους ειδικούς περί τούτων των θεμάτων... τους σύγχρονους μάγους του 20ου και 21ου αιώνα...
Που έχει (ουν) τη δυνατότητα της επίλυσης του προβλήματος, ή της παροχής σχετικών και πολλές φορές επί χρήμασι συμβουλών, για την προστασία του από το κακό... άρα δέσμιό του στη βάση ενός εντέχνως καλλιεργούμενου φόβου...
Εμείς με τη σειρά μας καταγράφουμε όλα αυτά τα απίθανα που ίσχυαν, τότε, εκεί στους μακρινούς τόπους της Καππαδοκικής γης με την υποσημείωση για μια σημαντική και εμφανέστατη αντίθεση.
Πως σε κείνα τα ιερά χώματα άνθισε και μεγαλούργησε ο χριστιανισμός...
Έχουμε λοιπόν και λέμε:

Ο σκύλος και το… ουρλιαχτό.
Και μπορεί μεν ο σκύλος να θεωρείται ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου αλλά... αλλά εάν έκανε το σφάλμα, ο κακομοίρης, να ουρλιάξει στα μαύρα μεσάνυκτα... και μάλιστα στη γειτονιά που υπήρχε κανένας βαριά άρρωστος ή κάποιος υπέργηρος, ε, τότε ήταν ο μεγαλύτερος εχθρός, κίνδυνος φοβερός, φορέας προειδοποίησης επικείμενου θανάτου… ότι πρόκειται να κυκλοφορήσει ο χάροντας..
Που άμεσα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με δραστικά μέτρα:
▪ Δίδοντάς του τροφή και νερό, έτσι για να σταματήσει να προκαλεί τον θάνατο με τα ουρλιαχτά του...
▪ Διώχνοντας τον δυναμικά από εκεί προς άγνωστες κατευθύνσεις... έτσι για να ξεγελαστεί ο χάροντας και το επικείμενο κακό.
▪ Η ακόμα με πιο δραστικά μέρα... όπως γυρνώντας τα παπούτσια τους ανάποδα, για να μπερδευτεί το κακό...
Παρατήρηση
Τούτη η δοξασία είναι ανατολίτικης κυρίως προέλευσης την οποία υιοθέτησαν και σι χριστιανικές κοινότητες. Κυρίως φοβούνταν και υπολόγιζαν το λυπητερό και συνάμα παραπονιάρικο αλύχτισμα του σκύλου.

Της κουκουβάγιας
Σύμβολο μεν της γνώσης, τότε, στα χρόνια εκείνα τα παλιά… της σοφίας που στόλιζε την κεφαλή της Αθηνάς... των μαθητικών πηληκίων σχεδόν πρόσφατα αλλά...
Αλλά κάποιοι, κάποτε, κανείς δεν γνωρίζει το πότε, τη συνέδεσαν και με τον θάνατο. Έτσι η κραυγή της δίπλα στο σπίτι ενός αρρώστου θεωρήθηκε προμήνυμα θανάτου... Θεωρείτο καταραμένο πουλί και τρόμος έπιανε τους χωρικούς εάν κατά τύχη πλησίαζε τα σπίτια τους.
Παρατήρηση
Ενδεικτική και πάντως σαφέστατη είναι η χρησιμοποίηση τής σχετικής κατάρας, «οτζαγιντά παϊκουσλάρ οτσούν», δηλαδή «κουκουβάγιες να φωνάξουν στην εστία σου». Με αυτή εύχονταν την ερήμωση του σπιτιού και το σβήσιμο της γενιάς τού αναθεματιζόμενου δια του θανάτου... Αλλά και το «πετροβόλημά της» με τη φράση «του κιφάλισ’ να φας...»

Του κόρακα η παρουσία
Και αυτή εμπίπτει στην κατηγορία των παραπάνω πίστεων και συμπεριφορών. Τούτο το πουλί, μάλιστα, από αρχαιοτάτων χρόνων θεωρείτο ως προ-πομπός κακών μαντάτων αλλά και αποτελεσμάτων...

Το λάλημα της κότας
Που αν κατά λάθος ή νομιζόμενα λαλήσει σαν κοκόρι στο κοτέτσι, ε, τότε κάποιος θα «φύγει» από το σπίτι.
Λύση;
Απλούστατα, άμεσα η κατσαρόλα...

Το όνειρο
Όταν στο σπίτι του βαριά αρρώστου κάποιος οικείος του δει το βράδυ όνειρο κάποιον που έχει ήδη συχωρεθεί, τότε περιμένουν τον άρρωστο άμεσα να παραδώσει και αυτός την ψυχή του.
Παρατήρηση
Υπήρχαν και άλλα ονείρατα συνδεδεμένα με τον... επερχόμενο θάνατο. Έτσι όταν κάποιος ασθενής ονειρεύονταν «ότι μπαίνει σε βάρκα», τότε σήμαινε πως γρήγορα θα χρειάζονταν το φέρετρό του... Αν παρ’ ελπίδα «βλέπανε» το σπίτι να γκρεμίζεται, τότε θα πέθαινε ο πατέρας ή η μητέρα... Αν πάλι έπεφτε η γωνιά του σπιτιού, «του καντούνιν», τότε είχε σειρά ο παππούς ή η γιαγιά...

Τα σημάδια
Και ο άρρωστος είχε τα κακά του σημάδια, αυτά δηλαδή που προδίκαζαν το επερχόμενο κακό. Έτσι εάν:
Σκάλιζε συνεχώς τη μύτη του, ή «στρουβιάντει του μουστάκιν του», δηλαδή στρίβει το μουστάκι του... «σουβατά τα μαλλιά του», δηλαδή, διορθώνει μανιωδώς τα μαλλιά... δακρύζει το αριστερό του μάτι… είναι στα τελευταία του.


[στο βιβλίο ακολουθούν διάφορες ιδεοληψίες του τόπου τις οποίες ο συγγραφέας παραθέτει αναλυτικά όπως; το σούρουπο, της βροχής, η τύχη του νεκρού, Καθαρτήριο πυρ, η κίνηση, το καθάριο νερό, η σκιά του θανάτου]


ΤΑ ΠΡΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

Βεβαίως και ο θάνατος είναι ένας, μοναδικός και αναπόφευκτος για όλους μας... Πως δεν μπορεί ούτε να προσδιοριστεί, αλλά και ούτε να χωριστεί σε διάφορες χρονικές περιόδους. Θεωρούμε όμως, συγγραφική αδεία, επιβεβλημένο τούτο το διαχωρισμό για καλύτερη κατανόηση και παρουσίαση των δρώμενων, μιας και είναι πολλά, σχετικά «ακαταλαβίστικα», μα και πάρα πολλά γνώριμα - διατηρούμενα μέχρι και σήμερα. Εξάλλου οι προγενέστερες αναφορές μας στα σχετικά κεφάλαια περιέχουν μόνο τις γενικές δοξασίες...
Η προετοιμασία, λοιπόν...
Λες και γνώριζε ή γνωρίζει κανείς το τέλος του.
Όμως...
Όμως εκεί και τότε, αλλά το επαναλαμβάνουμε ακόμα και σήμερα, οι σε προχωρημένοι ηλικία άνδρες και γυναίκες λάμβαναν όλα τα απαραίτητα προς τούτο μέτρα. Ιδιαίτερα μάλιστα αν σε τούτη την ηλικία είχαν χρόνιες παθήσεις.
Έτσι προέβαιναν στις παρακάτω ενέργειες - πράξεις.
● Απαιτούσαν την τέλεση του μυστηρίου του Ευχελαίου.
Που σύμφωνα με την ισχύουσα παράδοση της εκκλησίας «τελείται δια την ίασιν του ασθενούντος και δια την άφεσιν αμαρτιών αυτού εν περιπτώσει θανάτου του». Το μυστήριο λάβαινε χώρα στην οικία του ασθενούντος Παρουσία φίλων και συγγενών, οι οποίοι κατά τη διάρκειά του κρατούσαν αναμμένα κεριά.
● Το «καθάρισμα της καρδιάς»
Πρόκειται για την εξομολόγηση. Όσο βεβαίως κρατούσε «σώας τας φρένας» καλούσε τον ιερέα που τον εξομολογούσε ούτως ώστε «η ψυχή να πετάξει ελεύθερη και χωρίς το βάρος των αμαρτιών...»
● Ακολουθούσε η Θεία Κοινωνία - μετάληψη
Τούτη η πρακτική γινότανε πάντοτε έστω και αν επρόκειτο για βαριά άρρωστο άνθρωπο που δεν είχε Καμία επαφή με το περιβάλλον.
Παρατήρηση
Θεωρείτο εξαιρετικά άτυχο εάν πέθαινε κανείς χωρίς να «εφοδιασθεί» με τη Θεία Κοινωνία... Από τον ιερέα του χωριού που διάβαινε τους δρόμους χωρίς να μιλά, με τον καντηλανάφτη οδηγό, να κρατά το θυμιατό στο χέρι... και με τις κυράδες να παραμερίζουν και να σταυροκοπούνται...
Εννοείται πως πριν τον φωνάξουν έπλεναν τον άρρωστο, τον άλλαζαν, τον ράντιζαν με ανθόνερο, άναβαν τα κανδήλια...

● Τα σάβανα
Μια πρακτική που ανήκει στις «προ του τέλους» περιπτώσεις είναι και αυτή της κατασκευής - αγοράς των σαβάνων ή καλύτερα της σχετικής προετοιμασίας. Οι λόγοι προφανείς και μη.
Στις πρώτους ανήκουν, για παράδειγμα, το να «…είναι εντάξει στις δύσκολες ώρες που όλοι τα χάνουν», στο να «μην επιβαρύνουν τα παιδιά με επιπλέον έξοδα»... ενώ στους δεύτερους η «συμφιλίωση κατά τον εναπομείναντα χρόνο της ζωής τους με την ιδέα του θανάτου...» ή μια κάποια συνήθεια διατηρούμενη έτσι απλά στο διάβα του χρόνου.
Τώρα παρατηρήθηκαν δυο κυρίως περιπτώσεις.
Σάβανα τα οποία κατασκεύαζαν οι ίδιοι ή οι οικείοι και άλλα τα οποία αγόραζαν από τις τοπικές αγορές. Βεβαίως υπήρχαν και οι εξαιρετικές περιπτώσεις της αγοράς τους από τα Ιεροσόλυμα.
Τούτα λοιπόν τα ιδιαίτερα νεκρικά ρούχα είχαν ξεχωριστή κατασκευαστική επεξεργασία και ήταν ανάλογα με την οικονομική κατάσταση των ανθρώπων. Έτσι γίνονταν από καλό άσπρο ύφασμα με σταμπαρισμένες διάφορες παραστάσεις, κυρίως της Αναστάσεως, αγγέλων, σταυρούς...
‘Η με ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας και κεντημένες τις αντίστοιχες παραστάσεις. Να σημειώσουμε επίσης πως θεωρείτο το καλύτερο δώρο για τον χριστιανό, εάν και εφόσον κάποιος επισκέπτης των Ιεροσολύμων τον σκεπτότανε και του έφερνε ... τα σάβανά του!
‘Η πως αποτελούσε εξαιρετική τιμή και δείγμα υπέρτατης θεοσέβειας να κηδευτεί κάποιος σαβανωμένος με τέτοια νεκρικά ρούχα και μάλιστα φερμένα από τους Αγίους Τόπους..

● Τα κεριά
Στα πλαίσια της προετοιμασίας του για το «μεγάλο ταξίδι» ξέχωρα από τα σάβανα ο κάθε χριστιανός ετοίμαζε και τα κεριά της κηδείας του... και όχι μόνο.
Προέβαινε, λοιπόν, στην αγορά των κεριών λευκού χρώματος, τριάκοντα τρία τον αριθμό, σταμπαρισμένα ή φιλοτεχνημένα σύμφωνα με το βαλάντιό του. Παρατηρήθηκαν λοιπόν και καταγράφηκαν κεριά απλά με στάμπες της Αναστάσεως, αλλά και αντίστοιχες γλυπτές...
Βεβαίως τα καλύτερα σε απόδοση αλλά και «ιερότητα» ήταν αυτά των Αγίων Τόπων, που μετά περισσής αγωνίας και επιμονής ζητούσαν όλοι από τους επισκέπτες του χώρου...

● Το ψυχορράγημα ή ψυχομάχημα
Μέσα στην πληθώρα των αντιλήψεων περί του θανάτου υπήρχε και μια άλλη η οποία είχε να κάμει με την έναρξή του... Και περισσότερο συγκεκριμένα με τον επιθανάτιο ρόγχο.
Σπεύδουμε μάλιστα να τονίσουμε πως εκείνος που πέθαινε άμεσα χωρίς «πολλά πολλά», θεωρείτο «καλός άνθρωπος που τον πήρε έτσι απλά και ωραία ο Μιχαήλ χωρίς τυράννια», ενώ εκείνος που αργούσε και δυσκολευόταν να παραδώσει την ψυχή του είχε λόγους... υπονοώντας τις περισσότερες φορές πως μάλλον είχε πολλές αμαρτίες.
Σε αυτήν κυρίως την περίπτωση έσπευδε ευεργετικά η εκκλησία δια του ιερέως της κοινότητος. Προσερχόμενος στο δωμάτιο του βαριά και ψυχορραγούντος ασθενούς «τοποθετούσε την εικόνα του Χριστού και της Παναγιάς στο στήθος και διάβαζε σχετικές ευχές για τη συχώρεσή του, τον θυμιάτιζε, του έδιδε αγιόνερο...»
Για τούτη τη δύσκολη στιγμή είναι αλήθεια πως υπήρχαν και άλλες «παραλλαγές», όπως για παράδειγμα αυτής του Προκοπίου. Εκεί λοιπόν αν η ψυχή δεν έβγαινε εύκολα φώναζαν δυο μαθητές... τους τοποθετούσαν σύμφωνα με τα πρέποντα, δηλαδή τον ένα στο προσκέφαλο και τον άλλο στα πόδια... τους εφοδίαζαν με εικόνες και το ψαλτήρι και για ένα χρονικό διάστημα τού διάβαζαν διάφορες περικοπές...
Φώναζαν επίσης και τους συχωριανούς του με τους οποίους είχε έρθει σε οποιαδήποτε σύγκρουση, έτσι για άφεση των αμαρτιών... μια καλή κουβέντα.
Αν παρόλα αυτά και πάλι η ψυχή αρνιόταν την έξοδό της από τα φθαρτό σώμα, τότε καλούσαν τον ιερέα της κοινότητας... Τούτη η διαδικασία του θανάτου, η πόλη του ασθενούς με το χάρο, θεωρείτο αφενός μεν αποτρόπαια, αφετέρου δε απετέλεσε και την αιτία για τη δημιουργία σχετικής κατάρας. Έτσι όταν θέλανε κάποιος να τιμωρηθεί και μάλιστα να βασανιστεί λέγανε, «τζαν βερεμιγιεσίν» δηλαδή «να μη μπορέσεις να παραδώσεις τη ψυχή σου ή ας παραταθεί επ’ άπειρο η αγωνία σου».
Παρατήρηση
Επίσης υπήρχαν και άλλες αντιλήψεις- πρακτικές για το τέλος.
Σύμφωνα με μια κατά το ψυχορράγημα οι φίλοι της οικογένειας «έδιωχναν» από το δωμάτιο του ασθενούς τους συγγενείς. Οι οποίοι, κατά την άποψη ορισμένων, αποτελούσαν εμπόδιο στο να βγει η ψυχή εξαιτίας του συναισθηματικού δεσμού που υπήρχε με τα αγαπημένα πρόσωπα... τη λαχτάρα για τη ζωή. Σύμφωνα με κάποια άλλη επίσης για να «διευκολύνουν» την έξοδο της ψυχής «γύριζαν» το σώμα προς την ανατολή,..

● Η διανομή
Λίγο προ του τέλους και κατά τη διάρκεια του ψυχορραγήματος, οι οικείοι φρόντιζαν και διένειμαν στους άπορους συντοπίτες, σιτάρι, λάδι (μπεζιρζέλαιο), τα ρούχα του... Επίσης, «έτσι για να τον θυμούνται» διάφορα μικροαντικείμενα, προσωπικά του είδη, στους φίλους και τους συγγενείς... Κάποιο ζωνάρι, μια φανέλα, ένα κομπολόι...


ΤΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

● Το άγγελμα
Η Πληροφορία τρέχει σαν τον αγέρα, ιδιαίτερα μάλιστα στις μικρές κοινότητες... και όταν μάλιστα λίγο πολύ όλοι τους ήταν υποψιασμένοι και ενημερωμένοι μιας και οι «σχέσεις» και η «καθημερινότητα» αποτελούσε το αντικείμενο του «χελεσέ» στα σπίτια και στα καφενεία του χωριού. Άρα γνώριζαν, περίμεναν. Βεβαίως υπήρχαν και τα «ξαφνικά».
Ένας μοιραίος θάνατος από καρδιακό επεισόδιο, ένα εγκεφαλικό, κάποιος φόνος, ένα ατύχημα κατά τη διάρκεια της εργασίας κλπ.
Αλλά και πάλι η πληροφορία μεταδιδότανε αστραπιαία.
Από στόμα σε στόμα, αλλά κυρίως με τους ήχους της καμπάνας της τοπικής εκκλησίας. Που βαρούσε πένθιμα για αρκετό χρονικό διάστημα, σκορπίζοντας το «άγγελμα» παντού...

● Οι πρώτες ενέργειες
Σύμφωνα με την υπάρχουσα παράδοση αλλά και τα ειωθότα ο νεκρός τοποθετείται σε ύπτια στάση με τα χέρια δεμένα μεταξύ τους επί του σώματος... Θεωρείτο σημαντική και βεβαίως απαραίτητη τούτη η στάση για λόγους πολλούς τους οποίους βεβαίως εξηγούμε παρακάτω. Όπως επίσης πως καταβαλλόταν κάθε δυνατή προσπάθεια για «διόρθωση» των τυχόν «δυσμορφιών» του σώματος που οδηγούσαν σε λανθασμένες δοξασίες και δεισιδαιμονίες. Για παράδειγμα πρώτιστο μέλημα των οικείων, μόλις «τελείωνε» ο άνθρωπός τους, ήταν να του σφαλίσουν τα μάτια γιατί...
Μα γιατί θεωρείτο κακό έως και πρόξενος μελλοντικών κακών τα ανοιχτά μάτια, πως ο νεκρός θέλει και άλλον κλπ. Επίσης οι τυχόν αγκυλώσεις από τη ψύξη έπρεπε και αυτές να «θεραπευτούν» με κάθε τρόπο γιατί ο νεκρός κάτι ήθελε... και επειδή αυτό το κάτι κανείς δεν το ήξερε το μυαλό στριφογύριζε πάντοτε προς το κακό με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Μια άλλη δεισιδαιμονία και μάλιστα του χειρίστου είδους ήταν αυτή που είχε να κάμει με τους μορφασμούς του πόνου... που αποτυπώνονταν στο πρόσωπο και λαμβάνονταν ως χαμόγελο... Ο νεκρός χαμογελά, συνεπώς κάποιον θα πάρει μαζί του...
Τώρα η στάση «προσοχής» είχε να κάμει με την αντιμετώπιση του άλλου κόσμου... που έπρεπε να είναι στητός, ολόρθος, σαν τον βρει ο Χάροντας...
Παρατήρηση
Μια από τις βασικές ενέργειες ήταν και η τοποθέτηση ιδιαίτερων δοχείων νερού σε ευδιάκριτα σημεία του περιβάλλοντος χώρου τα οποία χρησιμοποιούσαν αυτοί που εξέρχονταν από το σπίτι για να «…καθαριστούν από το μαγάρισμα της επαφής με το νεκρό...» Παράδοση διατηρούμενη από αιώνων μιας και οι Αθηναίοι χρησιμοποιούσαν κάτι το παρόμοιο. «Ετοποθέτουν αγγείον πλήρες ύδατος το οποίο εκομίζετο εξ άλλης γειτονικής οικίας, ονομαζόμενον Αρδάνιο, δια να νίπτονται οι εξερχόμενοι, διότι η οικεία εθεωρείτο μεμολυσμένη»

● Ο στολισμός
Γιατί έτσι πρέπει... γιατί ο Χάροντας θα πρέπει να τον υποδεχθεί όμορφα ντυμένο και καλλωπισμένο... γιατί ο νεκρός θα συνεχίσει να ζει και μάλιστα αιώνια...
Τούτο το ιερό καθήκον, λοιπόν, ήταν υποχρέωση κυρίως των παρισταμένων γυναικών, αδιακρίτως ηλικίας και πάντως όχι εγκύου ή λεχώνας, για τους λόγους που εξηγήσαμε προηγούμενα… Πρώτη τους ενέργεια... το ξεγύμνωμα του νεκρού ή της νεκρής και ο καθαρισμός του σώματος. Με νερό ή νερό και κρασί «εσπόγγιζον το άψυχον σώμα... από της κεφαλής έως και των ποδών», έτοιμο για τον «έξω από δω», Ότι απέμενε το ‘χυναν στην άκρη της αυλής ή στα λουλούδια για να μην πατηθεί... Ήταν κακό.
Στη συνέχεια έντυναν το νεκρό σώμα με ότι καλύτερο είχε. Καινούργιο «ρούχο της ντροπής», χιτώνα, φανέλα, το σάβανο... Βεβαίως εάν επρόκειτο για νέα γυναίκα ή νεόνυμφη, ο Χάροντας την έπαιρνε με το νυφικό της...
Του ‘δεναν επίσης τα χέρια με το «σάανουν», ειδικό μεταξωτό μαντίλι και τα ‘λυναν λίγο πριν το τέλος... ποιος να ξέρει το γιατί... Όμως πάντοτε, όσα και αν φαίνεται περίεργο, φρόντιζαν να το ντύσουν με καινούργιες κάλτσες και αφόρετα υποδήματα... Και βεβαίως να γίνει ο σχετικός εξωτερικός καλλωπισμός από κουρέα που του έκοβε τα μαλλιά και τον ξύριζε, ή κομμώτρια δια την τακτοποίηση των μαλλιών αντίστοιχα...
Παρατήρηση
Τα βρώμικα ρούχα του νεκρού ή καλύτερα τα ρούχα με τα οποία «έφευγε», τα παίρνανε και όλα μαζί τα καίγανε σε μια γωνιά της αυλής για να φύγει το κακό. Όπως επίσης ότι έμενε από το νερό και το κρασί το έχυναν στην άκρη του κήπου...

● Το κιουμρούκ
Πρόκειται περί μιας αρχέγονης πίστης που διατηρήθηκε αλώβητη στο διάβα του χρόνου. Είναι δηλαδή το ίδιο έθιμο των προγόνων μας οι οποίοι έβαζαν στον τάφο μαζί με τον νεκρό και νομίσματα για τον Χάροντα... Πληρωμή των σχετικών διοδίων για τη μεταφορά του με τη βάρκα από την Αχερουσία λίμνη στα Ηλύσια πεδία…
[στο συγκεκριμένο και πανάρχαιο έθιμο ο Κος Νίγδελης αφιερώνει δυο σελίδες για την περιγραφή του]

● Το φέρετρο
Όπως όλα τα πράγματα εξαρτώνται από την οικονομική επιφάνεια του ανθρώπου έτσι και το φέρετρο ήταν και πιστεύουμε εξακολουθεί ακόμα και σήμερα, να αποτελεί αντικείμενο οικονομικής δοσοληψίας. Βεβαίως στις απομεμακρυσμένες κοινότητες της Καππαδοκίας, πλην των μεγάλων αστικών κέντρων, δεν υπήρχαν οργανωμένα γραφεία κηδειών και κατά συνέπεια η κατασκευή τους ανήκε αποκλειστικά στον τοπικό ξυλουργό.
Αλλά και σε αυτή την περίπτωση έχουν παρατηρηθεί διαφοροποιήσεις... στην ποιότητα και επένδυσή τους. Έτσι άμεσα ειδοποιείτο ο ξυλουργός που έσπευδε, μετρούσε και σχεδόν αστραπιαία κατασκεύαζε το κιβούρι του νεκρού... Από ξύλο πεύκου, οξιάς, πλατανιού, ή όπως επιθυμούσαν οι δικοί του άνθρωποι και άντεχε το βαλάντιό τους. Με καρφιά κοινά ή πολυτελείας …με άσπρη κεφαλή ή χρυσού χρώματος... με εσωτερική επένδυση απλή με κοινό ύφασμα άσπρο ή μελανό, ανάλογα με την ηλικία του συχωρεμένου ή υφάσματα πολυτελείας στολισμένο σιρίτια που σχημάτιζαν σταυρούς κλπ. Σε ορισμένες πάλι περιπτώσεις η κατασκευή του φέρετρου ήταν υπόθεση της οικογένειας και των οικείων. Που στην αυλή του σπιτιού με όσα ξύλα είχαν και φρόντιζαν πάντοτε να έχουν, κατασκεύαζαν το «σουντούκι», δηλαδή την κάσα - φέρετρο, επενδύοντας το εσωτερικό με υφάσματα ανάλογα με την ηλικία...
Παρατήρηση
-Το σύνολο των κοινοτήτων έπαιρνε πάντοτε μέτρα για τους «εν πενία ευρισκόμενους» συχωριανούς... Γινόταν η εγγραφή σχετικού κονδυλίου για την κατασκευή κοινοτικού φέρετρου αλλά και για την κάλυψη των απαραιτήτων λοιπών εξόδων.
-Σε ορισμένες εξ αυτών πάλι για την εκφορά του νεκρού χρησιμοποιούνταν το κοινοτικό κιβούρι, όχι όμως και η ταφή του. Δηλαδή μετά την Εξόδιο Ακολουθία και τη μεταφορά του νεκρού στα μνήματα τον «έθαπταν δίχως φέρετρον, αυτό δε οι οικείοι το επέστρεφον εις την κοινότητα».

● Στο σπίτι
Μετά το πέρας των παραπάνω απαραιτήτων ενεργειών το λείψανο εντός του φέρετρου τοποθετούνταν στο μεγάλο δωμάτιο του σπιτιού σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες συνήθειες...
Δηλαδή η κεφαλή προς Δυσμάς «για να μπορεί να βλέπει την Ανατολή... το φως, να δει τον Δημιουργό όπως πρέπει...», ελάχιστα λουλούδια, μια εικόνα της Αναστάσεως επί του στήθους, ένα δοχείο γεμάτο στάχτη για τα κεριά δίπλα του και τρία θυμιατά με μπόλικο κάρβουνο και λιβάνι για άμεση χρήση από τους παριστάμενους. Τώρα είναι γεγονός πως η χρήση λουλουδιών διαφέρει από κοινότητα σε κοινότητα. Σε ορισμένες οι προσερχόμενοι μόλις έμπαιναν τοποθετούσαν τα λουλούδια στο «κιβούρι», μετά άναβαν ένα κερί και θυμιάτιζαν τον νεκρό γύρω, γύρω. Φυσικά μετά το πέρας τούτων των διαδικασιών κλαίγοντας έπεφταν στην αγκαλιά των οικείων για τα συλλυπητήρια και τα σχετικά... Σε κάποιες άλλες κοινότητες η χρήση των λουλουδιών είναι παντελώς άγνωστη. Τώρα, να σημειώσουμε πως οι συγγενείς κάθονταν γύρω από το νεκρό σώμα κατά τάξη συγγενείας... Μητέρα σύζυγος, αδελφές, παιδιά,.. εξαδέλφες από τη μια μεριά... Από την άλλη οι αρσενικοί της οικογένειας και πάλι κατά την αυτή τάξη.

● Το μοιρολόι
«Οι γυναίκες του μαχαλά δίπλα και αυτές στου θρήνου το κάλεσμα πρώτες... το θρήνο κρατούν καλά λες και τα μαστόρεψε έτσι η φύση να ταιριάζει. Γύρω από το νεκρό οι χαροκαμένες μαυροφόρες μοιρολογούσαν. Μαύρο τσεμπέρι στο κεφάλι, ένα δεύτερο διαγώνια διπλωμένο και περασμένο στο λαιμό, μαλλιά τραβηγμένα, κίνηση του κεφαλιού ανεπαίσθητη, σχεδόν μηδαμινή δεξιά αριστερά. Το κλάμα δυναμώνει, το κορμί πάει μπρος πίσω
η πιο δύσκολη ώρα έφτασε…»
Μια από τις πλέον παλαιές συνήθειες, αρχέγονη παράδοση, που κρατά ίσα με τα σήμερα, είναι τα μοιρολόγια. Βγαλμένα από της καρδιάς τα κατάστηθα μέσα από τη λαϊκή ευαισθησία αποτελούν σημαντικά μα και αξιόλογα έργα... θρηνητικά για το θάνατο κάποιου αγαπημένου προσώπου.. μιλούσαν για τις αρετές, τα καλά του νεκρού, το άδικο του θανάτου σε περίπτωση που ήταν νέος, τι άφηνε πίσω του κλπ. Τα πρώτα είναι γνωστά από τα τότε... και σώζονται στα Ομηρικά έπη. Ο θρήνος της Ανδρομάχης, του Αχιλλέα, της Εκάβης...
Στο διάβα του χρόνου παρέμεναν αναλλοίωτα μιας και ήταν αυτοσχέδια, της στιγμής, καθ’ όπως το ένιωθαν εκεί και τότε... και πάντοτε στο γλωσσικό ιδίωμα του χώρου...
Ιδιαίτερα μάλιστα για την περιοχή της Καππαδοκίας και στην τουρκική γλώσσα, μιας είχαν τουρκοφωνίσει εδώ και αιώνες...
Θρήνος... ένα διαρκές και ατέλειωτο κλάμα...
Ξεκινούσε άμεσα και σχεδόν καθολικά. Κάθε κυρά που προσερχότανε «έκαμνε μετάνοια - γονυκλισία, ασπάζονταν το λείψανο και το αγκάλιαζε θρηνολογούσα, απ’ όπου δεν αποσπόταν παρά μονάχα με την επέμβαση των τρίτων... Μετά ριχνόταν διαδοχικά στην αγκαλιά των πλέον οικείων και προσέθετε και το δικό της μοιρολόι μαζί με των άλλων... διαδικασία που συνεχίζονταν καθ’ όλη την παραμονή του νερού στο σπίτι».
Συνήθως οι πλέον στενοί συγγενείς κρατούσαν μαζί τους κάτι ή κάποιο αντικείμενο του νεκρού «που τροφοδοτούσε κατά κάποιο τρόπο ή κράταγε αμείωτη την ένταση του θρήνου…
Βεβαίως ο θρήνος των ανδρών ήταν πλέον αξιοπρεπής και πάντως σύμφωνος με το φύλο παρά τα δυνατά κτυπήματα της μοίρας. Σε κάθε διαφορετική περίπτωση, έστω και αν επρόκειτο για το πλέον προσφιλές του πρόσωπο, γίνονταν αντικείμενο κακού σχολιασμού.

[στο βιβλίο θα βρείτε επίσης λεπτομέρειες όπως τα σχετικά με τον τάφο του νεκρού, τον νεκροθάφτη, την διάρκεια παραμονής στο σπίτι, καθώς για την εκφορά της σωρού, την κηδεία, την πίττα της ψυχής, τα «μαρτυριάτικα» κ.α.]

ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΑΦΗ

● Τα σαρανταρίκια
Την ίδια μέρα με την ταφή δίδοντας στους ιερείς της εκκλησιάς ποσό ανάλογο με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας για να μνημονεύεται ο νεκρός καθημερινά για χρονικό διάστημα σαράντα ημερών...
Στη Μαλακοπή «επί του τάφου ο ενορίτης ιερεύς επί 40 ημέρας ανεγίνωσκε πρωίας τε κι εσπέρας νεκρώσιμον τρισάγιον κατά δε τας Κυριακάς Τετάρτας και Παρασκευάς του τεσσαρακονθημέρου, καθ’ ας ετελείτο λειτουργία, ετελούντο υπό της οικογένειας ένδεκα μικρά λεγόμενα μνημόσυνα και την 40ην ημέραν Κυριακήν ή εορτήν εν συλλειτουργία το μέγα τεσσαρακονθήμερον μνημόσυνον.. »

● Το γεύμα της παρηγοριάς
Αρχέγονη συνήθεια η οποία είχε να κάμει με τη συμπαράσταση της κοινότητας προς τους οικείους και τη «θεραπεία», όσο το ανθρωπίνως δυνατόν, των παρενεργειών και του πόνου...
Πρακτικές τις οποίες είχε «υιοθετήσει» και το μουσουλμανικό στοιχείο σε ανάλογες καταστάσεις. Έτσι όταν ο Χάροντας έπληττε μια οικογένεια, οι συγγενείς, οι φίλοι, οι γείτονες, παράθεταν το «γεύμα της παρηγοριάς» στα μέλη της οικογένειας που πενθούσε. Το αξιοπρόσεκτο είναι πως τούτο δίδονταν στην οικία του νεκρού.
Μετά από συνεννοήσεις αυτοί που αναλάμβαναν τούτη την υποχρέωση μετέφεραν τα υπό κατανάλωση προϊόντα στο σπίτι του... Προϊόντα εκλεκτά, γιατί έτσι έπρεπε, τιμή στο νεκρό, που περιελάμβαναν τα πάντα εκτός φυσικά του κρέατος, αν και σε ορισμένες κοινότητες κατανάλωναν και αυτό. Η διαδικασία αυτή κρατούσε μέχρι και τα σαραντάμερα.

● Το πένθος
(Από Το πάσχω. Ψυχική οδύνη, μεγάλη θλίψη για συμφορά ή δυστυχία, το διάστημα που πενθηφορεί κάποιος, μαύρη ταινία σε ένδυμα που δηλώνει πένθος...)

Οι άνδρες:
Αποφυγή του ξυρίσματος επί σαράντα ημέρες.
Τούτη η συνήθεια, η οποία υπάρχει ακόμα και σήμερα σε ορισμένες περιοχές της χώρας, εφαρμοζότανε ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας ή και φιλίας προς το νεκρό. Δηλαδή διαφορετική ήταν η «συνήθεια» εάν επρόκειτο για συγγενή πρώτου βαθμού από αυτή του τετάρτου ή πέμπτου βαθμού... Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις οι συγγενείς άφηναν τη γενειάδα τους για το υπόλοιπο της ζωής τους...
Μαύρο περιβραχιόνιο στο δεξί χέρι για χρονικό διάστημα σαράντα ημερών.
Αποφυγή οινοποσίας και γενικά κάθε είδους διασκέδασης για το ίδιο χρονικό διάστημα και εάν επρόκειτο για στενό συγγενή μέχρι το χρόνο.
Αποφυγή ερωτικής συνεύρεσης στο προαναφερόμενο χρονικό διάστημα.
Εάν και εφόσον έχανε τη σύντροφό του δεν ξαπαντρεύονταν παρά μετά την παρέλευση ικανού χρονικού διαστήματος που διέφερε κατά περίπτωση...

Οι γυναίκες
Ένδυση με μαύρα ρούχα για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα.
Χρησιμοποιούσαν ειδικό τσεμπέρι που το λέγανε «τοστίκ». Τετράγωνο που κάλυπταν τα μαλλιά, μέρος του μετώπου, αυτιά και τμήμα του λαιμού.
Εάν επρόκειτο περί του συζύγου, και ήταν νέα και άτεκνος, έπρεπε να περάσει πολύς χρόνος για να παντρευτεί και πάλι. Αν υπήρχαν παιδιά, μάλλον, ή τις περισσότερες φορές, απέφευγε νέο γάμο...
Αποφυγή της όποιας διασκέδασης.
Δεν έβγαιναν, παρά σε εξαιρετικές περιπτώσεις που περιελάμβανε και τον εκκλησιασμό, από το σπίτι για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σταματούσαν την οποιαδήποτε περιποίηση τους, το κόψιμο μαλλιών...
Δεν παίρνανε μέρος σε αρραβώνες και γάμους.
Δεν βάφανε τα πατροπαράδοτα αυγά.
Παρατήρηση
Ο ερευνητής Τσαλίκογλου Εμμ. στα «Λαογραφικά των Φλαβιανών» καταγράφει ένα εξαιρετικά δυσάρεστο και τα μάλα αποκρουστικό έθιμο της εποχής του που εφαρμοζότανε από πλευράς των γυναικών.
Έτσι αφενός μεν οι γυναίκες για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν λούζονταν, συνήθεια όχι και τόσο σπάνια, αφετέρου όμως «δια τον χαμό των πλησιεστέρων οικείων των δεν ήλλαζον τα εσώρουχά των...».
Αναφέρει μάλιστα και περιπτώσεις κατά τις οποίες υπήρχαν γυναίκες οι οποίες παρά τις οποιασδήποτε παρακλήσεις των στενών τους συγγενών και φίλων «δεν είχον αλλάξει τα εσώρουχα επί εξ και πλέον μήνας...»... Σύμφωνα μάλιστα και με δικούς του πληροφορητές «...ουκ ολίγαι βαρυπενθούσαι, εν τη απελπισία των δια τον χαμόν νεαρού υιού, ή νεαράς κόρης ή συζύγου των, είχον αφήσει να σαπίσουν στο σώμα των τα εσώρουχα...»
Παραθέτουμε επίσης και δυο άλλες «παράξενες» πληροφορίες τις οποίες συλλέξαμε από μαρτυρίες, χωρίς να γνωρίζουμε περί του αν επρόκειτο περί πρακτικής ή μεμονωμένων περιστατικών.
Μέσα το κιβούρι του νεκρού η χήρα «προσέφερε» - τοποθετούσε τμήμα της πλεξούδας της...
Σε μεγάλο πένθος από πλευράς, κυρίως των γυναικών, παρατηρήθηκε «μάδημα» των μαλλιών της κεφαλής τους...

Τα μνημόσυνα γενικά

(Μνημόσυνο = θρησκευτική τελετή σε ανάμνηση του νεκρού και για ανάπαυση της ψυχής του...)
Αν και τα θρησκευτικά δρώμενα τηρούνταν απόλυτα και απαρέγκλιτα σε όλη την έκταση του ερευνόμενου χώρου σύμφωνα με τους διαμορφωμένους κανόνες από αιώνες, εν τούτοις έχουν παρατηρηθεί αρκετές διαφοροποιήσεις από χωριό σε χωριό.
Έτσι έχουμε:
● Τα μικρά άμωμα.
● Τα κανίσκια.
Παρατήρηση
Και στα δυο έχουμε διανομή στους απόρους φαγώσιμων ειδών διαφορετικών κατά περίπτωση και περιοχή...
● Μνημόσυνα
Από την εποχή των Αποστόλων η εκκλησία «επέβαλε» μια συγκεκριμένη μορφή των μνημόσυνων... Μια ολάκερη λατρευτική παράδοση με χρονική διάκριση, τακτές ημερομηνίες αλλά και απαραίτητες- συγκεκριμένες ευχές. Με αρχιερατική λειτουργία ή συλλείτουργου ιερέων, με την παροχή κόλλυβων στο χώρο της εκκλησίας και γεύματος στην οικία στους στενού συγγενείς. Τα τριήμερα... που συμβόλιζαν την 3ήμερη παραμονή του Κυρίου στον Τάφο. Τα εννιάμερα... κατά την παράδοση την ενάτη ημέρα δημιουργείται η σάρκα ή διαλύονται τα μέλη της. Τα σαρανταήμερα, ... η Ανάληψη του Κυρίου, αλλά και τότε, κατά την παράδοση, αποσυντίθεται η καρδιά.
* Τα τρίμηνα * Τα εξάμηνα * Τα εννεάμηνα * Τα χρονιάτικα * Τα δίχρονα — Τα τρίχρονα
Κατά τα σαρανταήμερα έχουμε το έθιμο του «κανισκίου», τη διανομή δηλαδή πιττών, ελαιών, λαδιού, χαλβά σε περιόδους νηστειών, ψαριών κ.λπ. Βεβαίως και μεταξύ των προαναφερθέντων σε ανάλογες περιπτώσεις δίδονταν το «τζαν ασή» ή «τζαν πιλαφί», δηλαδή το πιλάφι της ψυχής...
Παρατήρηση
Σχεδόν εξ ολοκλήρου η χριστιανική πρακτική υιοθέτησε τα παραπάνω, δηλαδή τις «ιερές» συνήθειες προς τους νεκρούς σε τακτές ημερομηνίες… από το απώτερο παρελθόν.
Έτσι είχαμε:
● «Τρίτα», δηλαδή, την τρίτη ημέρα από την ταφή γίνονταν θυσία επί του τάφου.
● «Ενάτα», δηλαδή την ένατη ημέρα από τη ταφή λάβαιναν χώρα επισκέψεις των οικείων εις τον τάφο...
● «Τριακάς», δηλαδή οι συνήθειες περί τον τάφο την τριακοστή ημέρα...
Παρατήρηση
Στις σχετικές διαφοροποιήσεις να υπενθυμίσουμε πως στην Ανακού, για παράδειγμα, και όχι μόνο, τα «τριήμερα αφού τα διάβαζε ο ιερέας στην εκκλησιά μετά τα έχυναν πάνω στον τάφο και σπάζανε το πιάτο. Τα θρύψαλα μένανε μέχρι τα εννιάμερα...Τα εννιάμερα πάλι αφού τα κόλλυβα τα διάβαζε ο παπάς τα μοίραζαν στο εκκλησίασμα ή στο δρόμο..
Στο Σουβερμέζ, πάλι, υπήρχε μια τελετουργική διαδικασία παρασκευής των κόλλυβων στην οποία συμμετείχε όλη σχεδόν η γειτονιά.
«…Άρχιζε από την προηγούμενη μα το πιο σημαντικό ήταν πως τοποθετούσαν δίπλα στα κόλλυβα τα ρούχα που είχαν κρατήσει... το φέσι του, τα παπούτσια του, τα καλά του... φέρνανε μια φωτογραφία, και άναβαν τις λαμπάδες…»


ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙ ΗΘΩΝ ΚΑΙ ΕΘΙΜΩΝ

Ο κανονισμός που παρατίθεται συντάχθηκε από τη Σχολική Εφορεία της Κοινότητος Συλλάτων της Καππαδοκίας, φέρει την ημερομηνία 10η Σεπτεμβρίου του έτους 1897 και αναφέρεται στα ήθη και τα έθιμα του τόπου... Επιβάλλοντας συγκεκριμένες πρακτικές, τρόπους συμπεριφοράς, σύμφωνους με τα «πατρώα» και τα από αιώνιων ισχύοντα.
Με βάση μια λογική επηρεασμένη από τους θρησκευτικούς κανόνες, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, τη συνοίκηση με το μουσουλμανικό στοιχείο και τον επαπειλούμενο κίνδυνο για σημαντικότατες αποκλίσεις... Που οδηγούσαν στην αποξένωση, την διαφορά, την απειθαρχία των νέων αλλά και την υιοθέτηση «ξένων» συνηθειών που κατά την άποψή τους διέλυαν ή υπήρχε κίνδυνος διάλυσης των κοινωνικών δομών του χωριού...
Έτσι με βάση τα παραπάνω διερεύνησαν, μελέτησαν, κατέγραψαν και κωδικοποίησαν τις «πρέπουσες» συμπεριφορές.
Ένα παράξενο κράμα θρησκευτικού πουριτανισμού των δυο μεγάλων θρησκειών επενδυμένο με ψήγματα αστικής νοοτροπίας, πλουτισμού, και μιας νέας αντίληψης για τη ζωή...
Ενός κανονισμού που δεν επιβάλλει το τι «δέον γενέσθαι», αλλά το τι «δέον αποφεύγειν» και μόνο κανείς σε θέματα όπως, του αρραβώνος, του γάμου, της βάπτισης, της κηδείας...
Επιβάλλοντάς τες δημόσια, με την απειλή μάλιστα φοβερών απειλών... Απειλών, «Δαμόκλειος σπάθη», όπως του αφορισμού, της κατάρας, των χρηματικών ποινών και της διαπόμπευσης.
Εμείς με τη σειρά μας τον παραθέτουμε αμέσως με την επισήμανση πως πρόκειται περί ενός πολυτιμότατου μνημείου του γραπτού λόγου, ενός από τα πλέον σπάνια έγγραφα που διασώθηκαν στη λαίλαπα του ’22.

Κανονισμός συνταχθείς παρά της αυτόθι Σχολικής Εφορίας, περί των ηθών και εθίμων της εν επαρχία Ικονίου χώρας ημών Σήλλης (Συλλάτων τω 1897 τη 10η Σεπτεμβρίου).

Επειδή παλαιόθεν ευλογία Χριστού επικρατούν τε και γίνονται απρεπή και πολυδάπανα τινα ήθη εν τη χώρα ημών, εν διαφόροις περιστάσεσιν, ήτοι εν γάμοις και ονομασία και άλλοις τοιούτοις καιροίς ους θέλομεν αναφέρει κατωτέρω υμάς συν οι Σχολικοί Έφοροι ψηφισθέντες και συστηθέντες κατά τον κανονισμόν της χώρας μας, με μιαν και την αυτήν γνώμην και απόφασιν όλων, των ενθάδε ευρισκομένων πατριωτών και δια μέσου αυτού του Αρχιερέως ημών ούτος παρών ως επιστάτης και διοικητής της πατρίδος μας και βλέποντας την εποχήν και τον δυσχερή τούτον καιρόν, καθ’ ον ευρισκόμεθα, και λυπηθέντες τους συγκατοίκους μας και μάλλον τους πτωχούς μας αδελφούς χριστιανούς, εσπεύσαμεν όπως μετά φιλοπατριωτικής μερίμνης, σε όφελος και το συμφέρον και προς καλλωπισμόν και ευπρέπεια της πατρίδος μας απαλλάξωμεν και ελαφρόσωμεν αυτήν τε και αυτούς τους ιδίους συμπατριώτας μας από τον ζυγόν και το βάρος των τοιούτων απρεπών και πολυδαπάνων θυσιών,

ΕΠΕΚΥΡΩΣΑΜΕΝ

Δια μέσου κατάρας και αφορισμού παρά της Σεβασμιότητας ημών και εθέσαμεν μεγίστην τιμωρίαν τε και παιδείαν εις τους μη φυλάξαντας τα παρά της Εφορίας κατωτέρω απαγορευθέντα ενάρθρως ήθη τε και έθιμα, διότι όστις παραβεί εκ των απαγορευθέντων τούτων άρθρων αφ’ ενός μεν θέλει μείνει υπό κατάρας και αφορισμού, αφ’ ετέρου δε θέλει υποστεί μεγάλην χρηματικήν ποινήν εν τη ιερά ημών σχολή οιοσδήποτε, έστω είτε πλούσιος, είτε πένης είτε μικρός, είτε μέγας και εν γένει άπαντες κοινώς.


[και παρακάτω ο συγγραφέας Κος Νίγδελης παραθέτει τα τέσσερα (4) σχετικά άρθρα]




Σημείωση του αντιγραφέα: Είναι απίστευτος ο αριθμός των παρατηρήσεων, των σημειώσεων, των παραπομπών, των μαρτυριών που σώζει στο αρχείο του ο συγγραφέας, αλλά και του πλήθους των θεμάτων που έχουν σχέση με τα ταφικά έθιμα που επεξεργάζεται στο βιβλίο του.
Δεν τα μεταφέρουμε για λόγους προφανείς, πρέπει οπωσδήποτε να το διαβάσετε…


Πηγή: Το πανέμορφο βιβλίο του Κωνσταντίνου Νίγδελη, Καππαδοκία Ταφικά, έκδοση του Κέντρου Ιστορίας του δήμου Συκεών.



 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com