ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Αρέθουσα
Από την Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Η λέξη Αρέθουσα είναι το θηλυκό της μετοχής του ρήματος αρέθω, που σημαίνει την πηγή που αναβλύζει με πολύ νερό. Χρησιμοποιηθηκε απο τους αρχαίους σαν όνομα πηγών, πόλεων και μιας νύμφης της μυθολογίας, σε τοποθεσίες της Ελλάδος και της Μεγάλης Ελλάδος στην νότιο Ιταλία. Το όνομα συναπτόμενο ετυμολογικά με το ρήμα άρδω που έφεραν πηγές της Βοιωτίας και της αρχαίας Μυγδονικής Αρέθουσας σημαινει ενεργώ άρδευση, ποτίζω γή, ανθρώπους, ζώα, πίνω, διατηρώ σε κατάσταση δροσερή, ρουφώ και θεραπέυω.
Με το όνομα Αρέθουσα επίσης αναφέρονται:
• Αρέθουσα Νηρηίδα νύμφη, θεότητα ομβρίων υδάτων.
• 'Αρέθουσα πηγή: Πλείστες πηγές στην αρχαιότητα (Ιθάκης, Χαλκίδας, Λευκάδας, Ίλιδας, Σμύρνης και η γνωστότερη της νήσου Ορτυγίας στις Συρακούσες).
• Αρέθουσα Πόλη στη Μυγδονία της Μακεδονίας.
• Αρέθουσα Αρχαία Ελληνική Πόλη στη Συρία.
• Αρέθουσα (του Λαγκαδά) πρώην ελληνική επαρχία σήμερα Δήμος του Λαγκαδά.
• Αρέθουσα Κοινότητα στη ν. Ικαρία στο Νομό Σάμου.
• Αρέθουσα Γένος φυτών.
• Αρέθουσα Πλοίο τορπιλλοβόλο ελληνικού πολεμικού ναυτικού.
• Αρέθουσα Πετρελαιοφόρο ελληνικού πολεμικού ναυτικού.


Μυθολογία
Η Αρέθουσα είναι νύμφη των πηγών και των δασών συνοδός της Θεάς Άρτεμης, θυγατέρα του Νηρέα (εξ ου Νηρηίδα νύμφη) και της Δωρίδας. Αυτήν αγάπησε ο ποτάμιος θεός Αλφειός τον οποίο για να αποφύγει η Αρέθουσα διαπέρασε τη μεταξύ Πελοποννήσου και Σικελίας θάλασσα και φθάνοντας στη παρά τις Συρακούσες νήσο Ορτυγία μεταμορφώθηκε από την Άρτεμη σε "πηγή" πλούσια σε γάργαρο νερό. Τότε ο Αλφειός μεταμορφώθηκε σε ισχυρό υποθαλάσσιο ποταμό (θαλάσσιο ρεύμα) την ορμητικότητα του οποίου δεν μπόρεσε να εμποδίσει ούτε ο Αδρίας (Αδριατικό πέλαγος) ώστε να ενώσει τα ύδατά του με εκείνα της πηγής της Αρέθουσας.
(Αρχαιοελληνική συνειρμική ιδεατή ανθρωπόμορφη παράδοση της "ένωσης" των γλυκέων υδάτων ποταμών και πηγών που ρέουν στη θάλασσα (δια της Μεσογείου).


Γεωγραφία
Με το όνομα Αρέθουσα αναφέρονται:
• Νομός Θεσσαλονίκης
• Δήμος του νομού Θεσσαλονίκης, με πληθυσμό 3.522 κατοίκων κατά την απογραφή του 2001. Περιλαμβάνει τα δημοτικά διαμερίσματα Αρέθουσας, Μαυρούδας, Σκεπαστού, Στεφανινών και Φιλαδελφίου.
• Δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Αρέθουσας του νομού Θεσσαλονίκης, με πληθυσμό 1.094 κατοίκων κατά την απογραφή του 2001. Περιλαμβάνει τις κοινότητες Αρέθουσας και Λευκούδας.
• Κοινότητα που ανήκει στο δημοτικό διαμέρισμα Αρέθουσας, του δήμου Αρέθουσας, του νομού Θεσσαλονίκης, με πληθυσμό 929 κατοίκων κατά την απογραφή του 2001.
• Νομός Σάμου
• Δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Ευδήλου, του νομού Σάμου, στο νησί της Ικαρίας, με πληθυσμό 187 κατοίκων κατά την απογραφή του 2001. Περιλαμβάνει την κοινότητα Αρέθουσας (116 κάτοικοι) και τους οικισμούς Κυπαρίσσι Αρεθούσης (16 κάτοικοι), Πέρα Αρέθουσα (44 κάτοικοι) και Φοίνικα (11 κάτοικοι).



Αρχαιολογία
Η αρχαία Αρέθουσα απο της τις μέχρι σήμερα αρχαιολογικές μελέτες εντοπίζεται απο την περιοχή της Ρεντίνας (μακεδονικά Τέμπη )μέχρι τη σημερινή κοινότητα Αρέθουσας (10 χλμ βόρεια ). Δύο χιλίομετρα ανατολικά της σημερινής Αρέθουσας, κοντά στην περιοχή που οι ντόπιοι ονομάζουν Παλιόκαστρο, πρόσφατα αποκαλύφθηκε δάπεδο ναού του 6ου π.χ.αιώνα. Σε ακτίνα δε τριών χιλιομέτρων βρέθηκαν πολλά αρχαιολογικά ευρήματα, νομίσματα και της κλασικής περιόδου καθώς και των Βυζαντινών χρόνων. Μέχρι τα πρώτα Βυζαντινά χρόνια η αρχαία Αρέθουσα εντοπίζεται 10 χιλιόμετρα νότια της σημερινής κοινότητας κοντά στον ποταμό Ρηχίου μεταφέρει απο τις περιοχές Αρέθουσας και Στεφανινών απο τους πρόποδες δηλαδή των Κερδυλίων. Η μετάθεση της Αρέθουσας στη σημερινή της θέση πιθανολογείται στα Βυζαντινά χρόνια όταν μετά απο αλλεπάλληλες επιδρομές και καταστροφές οι κάτοικοι για λόγους ασφαλείας μετοίκισαν κοντά στους πρόποδες τών Κερδυλιών.
Ιστορία
Η αρχαία Αρέθουσα ιδρύθηκε απο Βοιωτούς ή απο Χαλκιδείς στην είσοδο της κοιλάδας κοντά στη σημερινή Ρεντίνα. Η περιοχή αναφέρεται απο τον Θουκιδίδη όταν ο Βρασίδας βάδιζε κατά της Αμφίπολης. Η περιοχή ήταν εύφορη είχε ναυπηγήσιμη ξυλεία, καθώς και μεταλλεία χρυσού και αργύρου.Ο Περικλής, κατά προτροπή του Δημοσθένη, έστειλε 2.000 αποίκους έτσι ώστε η Αθήνα να έχει προσβάσεις στον πλούτο της περιοχής. Η αρχαία Αρέθουσα αναφέρεται μεταξύ των συμαχών πόλεων των Αθηνών που πληρώναν φόρο στο ταμείο της σύμμαχίας. Απο τον Αριστοτέλη {Πολιτικά 3.8.13.} αναφέρεται ότι ο Βασίλιας της Μακεδονίας Αρχέλαος φιλοξενούσε την Αρέθουσα τον τραγικό ποιητή Ευριπίδη. Ο Ευριπίδης κατασπαράχτηκε απο σκυλιά και ετάφη στην Αρέθουσα με βασιλικές τιμές. Διασώθηκε το επίγραμμα που χαράκτηκε στον τάφο του Ευριπίδη {Ανθολογία, Ελληνικά 7,51} και ανεγράφεται τα εξής Ου σε κυνών γένος είλ 'Ευριπίδη, ουδέ γυναικός οίστρος, τον σκοτίης Κύπριδος αλλότριον, Αλλ Αίδης και γήρας υπαί Μακέτη δ' Αρεθούση Κείσαι, εταιρεί η τίμιος Αρχέλεω Σον δ'ου τούτον εγώ τίθεμαι τάφον αλλά του Βάκχου βήματα και σκηνάς ενβάδι πειθόμενας. Κενοτάφιο του Ευριπίδη αναγέρθηκε στην Πέλλα και στην Αθήνα, ενώ το σώμα του ποιητή αναπαύθηκε για πάντα στην Αρέθουσα το 407-- 6 π.χ Στην περιοχή της Αρέθουσας ο Αριστοτέλης ίδρυσε την περίφημη σχολή του όπου αργότερα η Ολυμπιάδα εμπιστεύθηκε την ανατροφή του Αλεξάνδρου μακριά απο τους κινδύνους του παλατιού της Πέλλας. Ήδη απο τα Βυζαντινά χρόνια η Αρέθουσα μεταφέρθηκε στη σημερινή της θέση. Κατάτην περίοδο της Τουρκοκρατίας η περιοχή ονομαζόταν Μασλάρ, απο τα τουρκικά αμά --σουλάρ, που σημαίνει, τα ωραία και πολλά νερά που τρέχουν.
Ανακτήθηκε από "http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%AD%CE%B8%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B1"





Αρέθουσα (Βοτανική)
Από την Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Αρέθουσα: Γένος φυτών της οικογένειας των ορχεοειδών, των μονάνδρων, που περιλαμβάνει τέσσερα είδη ιθαγενή της Ιαπωνίας και των προς Ατλαντικό Βορείων περιοχών της Αμερικής.
 

 

ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΡΕΝΤΙΝΑΣ
Υπεύθυνος Έργου
Ν.  Μουτσόπουλος
Ομ. Καθ.
Τμήμα Αρχιτεκτονικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

 

 

 



 

Ήδη από τα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού έχουμε περιγραφή του μαγευτικού τοπίου της κοιλάδας του Ρήχιου ποταμού, που είναι ο φυσικός εκχειλιστής των νερών της λίμνης Βόλβης προς το Στρυμονικό κόλπο. Εκεί στη δυτική είσοδο των Στενών, επάνω στην κορυφή ενός λόφου είχε ανεγερθεί το κάστρο της Ρεντίνας που προστάτευε το βυζαντινό οικισμό και παράλληλα διαφέντευε την κρίσιμη δίοδο.

Από τους βορινούς πρόποδες του λόφου διερχόταν και η ρωμαϊκή Εγνατία οδός ακολουθώντας πανάρχαια ίχνη προσπελάσεων, γνωστών από τα χρόνια των πολέμων ανάμεσα σε Αθηναίους και Σπαρτιάτες για την κατάκτηση της Αμφιπόλεως και τον έλεγχο του χρυσοφόρου Παγγαίου.

Στις αρχαιολογικές στρωματογραφικές τομές όμως που επιχειρήσαμε σε διάφορα σημεία της δυτικής πλευράς του λόφου βρήκαμε στα κατώτατα στρώματα άφθονα εργαλεία και αντικείμενα της νεολιθικής περιόδου, αλλά και αρχαϊκά ειδώλια και όστρακα αγγείων, που συνεχίζουν να εμφανίζονται σε διάφορες θέσεις του λόφου και καλύπτουν μιαν ευρύτατη χρονική περίοδο, από την κλασική μέχρι τη ρωμαϊκή και την παλαιοχριστιανική.

Βρισκόμαστε επομένως σε ένα ιστορικό τόπο που κατοικήθηκε συνεχώς από τα αρχαιότατα χρόνια μέχρι τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας, οπότε εγκαταλείφθηκε γιατί είχε υποβαθμιστεί πια η στρατηγική σημασία του και οι Τούρκοι επέλεξαν για τόπο εγκαταστάσεώς τους τη γειτονική Βόλβη (Μπεσίκι).

Σε ένα χαμηλό πλάτωμα απέναντι ακριβώς και ΝΔ του λόφου απλωνόταν η ιστορική πόλη της Μυγδονίας Αρέθουσα, όπου φιλοξενήθηκε στα χρόνια του βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαου ο μεγάλος ποιητής Ευριπίδης και όπου, κατά την παράδοση, κατασπαράχθηκε από τα κυνηγετικά σκυλιά του Αρχέλαου και τάφηκε στο ίδιο μέρος.

Η μνήμη της θέσεως του ταφικού μνημείου διατηρήθηκε για αιώνες και πολλοί περιηγητές και προσκυνητές που κατευθύνονταν στους Αγίους Τόπους και ακολούθησαν τη χάραξη της Εγνατίας, το αναφέρουν.

Η ζωή στη θέση αυτή συνεχίσθηκε, όπως δείχνουν τα ευρήματα και οι τάφοι με τα αξιόλογα κτερίσματα, και κατά τα παλαιοχριστιανικά χρόνια.

Στα μέσα περίπου του 10ου αιώνα μεταφέρεται στη Ρεντίνα η υπό τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης επισκοπική έδρα της Λητής και ο πρώην τιτουλάριος επίσκοπος μετονομάζεται σε επίσκοπο "Λητής και Ρεντίνης". Η νέα επαναδραστηριοποίηση του οικισμού επιβεβαιώνεται και από την ανίδρυση της βασιλικής στην ακρόπολη του οικισμού, ορισμένων πύργων, κινστερνών και από τα άφθονα νομίσματα της περιόδου αυτής.

Η ζωή συνεχίζεται και κατά τους επόμενους αιώνες, όπως μαρτυρούν τα βυζαντινά κείμενα και επαληθεύουν τα κτίσματα που αποκάλυψαν οι ανασκαφές μέσα στον οικισμό, καθώς και η κεραμική από την οποία μπορέσαμε να συναρμολογήσουμε έναν αριθμό αγγείων, όπως και τα νομισματικά ευρήματα, τα εργαλεία, τα όπλα και τα αντικείμενα καθημερινής χρήσεως.

Η αναγέννηση που επισημαίνεται στα χρόνια των Παλαιολόγων έχει τον αντίκτυπό της και στο βυζαντινό κεφαλοχώρι του Κατεπανικίου πλέον της Ρεντίνας. Επισκευάζονται τα τείχη και χτίζεται ο ναός σε σχήμα ελεύθερου σταυρού, με αξιόλογα κεραμοπλαστικά κοσμήματα στην τοιχοποιία του, στο ανατολικότερο τμήμα του κάστρου.

Αυτό που έχει σημασία και επιβεβαιώθηκε και από τις ανασκαφές είναι η συνέχεια της παρουσίας του ελληνισμού στην ενδοχώρα της Μακεδονίας και μάλιστα σε ένα κρίσιμο σημείο, όπως είναι η οχυρή δίοδος των Στενών της Ρεντίνας. Οι έρευνές μας τα τελευταία είκοσι χρόνια στον οχυρό βυζαντινό οικισμό βοήθησαν να αποκαταστήσουμε, όσο τούτο ήταν δυνατό, τον κοινωνικό και στρατηγικό ρόλο που διαδραματίζουν τα βυζαντινά "κάστρα" που διαφεντεύουν "Κλεισούρες", όπως και την καθημερινή ζωή σ' ένα τέτοιο οχυρό οικισμό, στον οποίο ακόμα και τα σκεύη καθημερινής χρήσεως καθόλου δεν υστερούν σε ποιότητα από τα αντίστοιχα των αστικών βυζαντινών κέντρων.

Οι ανασκαφές στον οχυρωμένο βυζαντινό οικισμό της Ρεντίνας ξεκίνησαν το 1976 από το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με εποπτεία της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και με επιστημονική ευθύνη του καθηγητή Ν.Κ. Μουτσόπουλου και συνεχίζονται έως σήμερα.

 

Εφυαλωμένη κεραμική βυζαντινής εποχής

Σπάραγμα τοιχογραφίας

Τμήμα μαρμάρινης σαρκοφάγου

 

 


 


Άποψη του λόφου της Ρεντίνας από ΝΑ.

 


Ο Ρήχιος Ποταμός

 


Η πηγή Αρεθούσα

 


Υπόσκαφο κλιμακοστάσιο

 


Χρυσό νόμισμα Ιω. Βατάτζη

 

 


Ασημένια βυζαντινά κοσμήματα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο γεωγράφος Σκύλακας για την ευρύτερη περιοχή μας.

 

 

Αρχαίο Κείμενο

Μεταφράση στα Νέα Ελληνικά

Σκύλαξ, Περίπλους- περί Μακεδονίας:

MAKEΔONIA: Από δε Πηνετού ποταμού Μακεδόνες εισίν έθνος και κόλπος Θερμαίος. Πρώτη πόλις Μακεδονίας Ηράκλειον, Δίον, Πύδνα πόλις Ελληνίς. Μεθώνη πόλις Ελληνίς και Αλιάκμων ποταμός, Αλωρός πόλις και ποταμός Λυδίας, Πέλλα πόλις και βασίλειον εν αυτή και ανάπλους εις αυτήν ανά τον Λυδίαν. Άξιος ποταμός, Εχέδωρος ποταμός, Θέρμη πόλις. Αίνεια Ελληνίς, Παλλήνη άκρα μακρά εις το πέλαγος ανατείνουσα, και πόλεις αίδε εν τη Παλλήνη Εληνίδες. Ποτίδαια εν τω μέσω το ισθμόν εμφράττουσα, Μένδη, Άφυτις, Θραμβηϊς, Σκιώνη, Κανάστραιον της παλλήνης ιερόν ακρωτήριον.

Έξω Δε του ισθμού πόλεις αίδε. Όλυνθος Ελληνίς, Μηκύβερνα Ελληνίς, Σερμυλία Ελληνίς και κόλπος Σερμυλικός, Τορώνη πόλις Ελληνίς και λιμήν, Δίον Ελληνίς, Θυσσός Ελληνίς, Κλεωναί Εληνίς. Άθως όρος, Ακρόθωοι Ελληνίς, Χαραδρούς Ελληνίς, Ολόφυξος Ελληνίς, Άκανθος Ελληνίς, Άλαπτα Ελληνίς, Αρέθουσα Εληνίς, Βολβή λίμνη, Απολλωνία Ελληνίς. Εισί και άλλαι αν μεσογεία πολλαί. Εισί Δε και άλλαι Μακεδονίας εν μεσογεία πολλαί. Έστι δε κολπώδης. Παράπλους Δε περί τους κόλπους δύο ημερών. Μετά Δε Μακεδονίαν Στρυμών ποταμός' ούτος ορίζει Μακεδονίαν και Θράκην.

Σκύλακας, Περίπλους- περί Μακεδονίας:

MAKEΔONIA: Από τον Πηνετό ποταμό και τον Θερμαϊκό κόλπο αρχίζει το Μακεδονικό έθνος. Πρώτη πόλις της Μακεδονίας (είναι το) Ηράκλειον, το Δίον, η Πύδνα πόλις Ελληνική. Η Μεθώνη πόλη Ελληνική, και ο Αλιάκμονας ποταμός, η πόλη Αλωρός και ο ποταμός Λυδίας, η Πέλλα πόλη με βασίλειο και πλέοντας αντιθέτως από το ρευμα, πηγαίνει κανείς στον Λυδίαν. Ο Άξιος ποταμός, ο Εχέδωρος ποταμός και η πόλη Θέρμη. Η Ελληνική Αίνεια, το μακρύ ακρωτήριο της Παλλήνης που στο πέλαγος ανατείνει, και πόλεις στην Παλλήνη Εληνικές. Η Ποτίδαια στο μέσον του ισθμού παρεμβάλλει η Μένδη, η Άφυτις, η Θραμβηϊς, η Σκιώνη, και το Κανάστραιον ιερό ακρωτήριο της Παλλήνης.

Έξω από τον ισθμό υπάρχουν οι εξής πόλεις: η Ελληνική Όλυνθος, η Ελληνική Μηκύβερνα, η Ελληνική Σερμυλία με τον Σερμυλικό κόλπο, η Ελληνική Τορώνη με το (ομώνυμο) λιμάνι, το Ελληνικό Δίον, η Ελληνική Θυσσός, οι Ελληνικές Κλεωνές. Το Ελληνικό βουνό Άθως με τους Ακρόθωους, η Ελληνική Χαραδρούς, η Ελληνική Ολόφυξος, η Ελληνική Άκανθος, η Ελληνική Άλαπτα, η Ελληνική Αρέθουσα, η Ελληνική λίμνη Βολβή, η Ελληνική Απολλωνία. Υπάρχουν κι άλλες πολλές Μακεδονικές πόλεις μη παραθαλάσσιες αλλά και κοντά στους κόλπους. Επίσης με πλοίο, (υπάρχουν πόλεις) σε απόσταση δύο ημερών από τους κόλπους. Μετά από την Μακεδονία ο ποταμός Στρυμώνας θέτει τα όρια ανάμεσα σε Μακεδονία και Θράκη.


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com