ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ



Β.Α. ΣΙΚΕΛΙΑ

ΖΑΓΚΛΗ • ΜΕΣΣΗΝΗ
Βρισκόμαστε στη Μεσίνα, γνωστή στην αρχαιότητα επί 200 περίπου χρόνια, ως Ζ ά γ κ λ η, πριν μετονομαστεί σε Μ ε σ σ ή ν η.
Η Ζάγκλη ιδρύθηκε το 725 π.Χ. από Χαλκιδέους κυρίως αποίκους, υπό τους οικιστές Κρατιμένη από τη Χαλκίδα και Περιώρη από την Κύμη, που με ξεχωριστή διορατικότητα επέλεξαν την εξαιρετικά επίκαιρη θέση της, αντίστοιχη με εκείνη του Ρήγιου, στο επίκεντρο των Στενών. Τα πολυάριθμα ναυάγια αρχαίων πλοίων, θυμίζουν τη συχνή από εκεί διέλευσή τους.
Ανάμεσα τους και το αρχαίο ελληνικό ναυάγιο, το οποίο έχει περιγράψει ο γράφων στο περιοδικό ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ στο τεύχος Σεπτεμβρίου 1984 (υπό τίτλο «Αρχαίο Ελληνικό ναυάγιο στις Λιπάρες νήσους» καθώς και το ναυάγιο του αρχαίου πλοίου που μετέφερε τους δύο περίφημους πολεμιστές του Ριάτσε).
Το παλαιότερο όνομα της αποικίας (Ζάγκλη) προήλθε από τη σικελιώτικη λέξη ζάγκλο, που σημαίνει δρέπανο, εξαιτίας της σχετικής ομοιότητας του σχήματος των ακτών του κόλπου, όπου η αποικία κτίστηκε. Η τοποθεσία, που επέλεξαν οι άποικοι, τους πρόσφερε θαυμάσιο φυσικό λιμάνι. Αργότερα ήλθαν στη Ζάγκλη και άλλοι άποικοι από την Εύβοια.
Με την ίδρυση της δεύτερης αυτής ευβοϊκής αποικίας στα Στενά, που θύμιζαν στους Ευβοείς αποίκους τον Εύριπο, η κυριαρχία του περάσματος περιήλθε στους Ευβοείς, γεγονός που αποτέλεσε και τη βάση της ακμής, στην οποία στηρίχτηκε η ανάπτυξη των δύο αποικιών (Ρήγιου και Ζάγκλης). Μετά την άλωση της Μιλήτου από τους Πέρσες, πολλοί Μιλήσιοι, μαζί με Σαμίους, εγκαταστάθηκαν στη Ζάγκλη. Αργότερα, γύρω στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. Μεσσήνιοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην αποικία, μετά την ήττα τους από τους Σπαρτιάτες. Το 396 π.Χ. η πόλη καταστράφηκε ως σύμμαχος των Συρακουσών από τους Καρχηδόνιους, αλλά ξανακτίστηκε από τον τύραννο Δ ι ο ν ύ σ ι ο, τον π ρ ε σ β ύ τα ε ρ ο.
Μετά την καταστροφή της από τον Αμίλκα οι κάτοικοι της Μεσσήνης εγκαταστάθηκαν δυτικότερα στις ακτές της Σικελίας, όπου έκτισαν την αποικία Τ υ ν δ α ρ ί δ α. Στο χώρο της Τυνδαρίδας έχουν διενεργηθεί σπουδαίες αρχαιολογικές ανασκαφές. Ανακαλύφθηκαν θέατρο του 3ου αι. π.Χ. με 24 σειρές καθισμάτων, κτήριο της αγοράς και τείχη. Μέρος της αρχαίας πόλης βρίσκεται τώρα στο βυθό της θάλασσας. Ίσως γι’ αυτό δεν βρέθηκαν ναοί ως τώρα.
Στους Μεσσήνιους αποίκους οφείλεται και η νεότερη ονομασία της πόλης, που διατηρήθηκε ως σήμερα. Ελληνικές αρχαιότητες δεν έχουν αποκαλυφθεί στη Μεσίνα, γιατί η σύγχρονη πόλη επεκτάθηκε πάνω από την αρχαία.
Ανασκαφές έχουν γίνει στην άκρη μόνο του φυσικού κυματοθραύστη, στο νότιο μέρος του λιμανιού, όπου υπήρχε αρχαίο ιερό. Η περιορισμένη αυτή ανασκαφή απέδωσε ευβοϊκά και κορινθιακά αγγεία του τέλους του 8ου αι. π.Χ. Ανάμεσά τους ήταν και αρκετά αττικά. Τα ευρήματα φανερώνουν ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων της αποικίας με την Αθήνα και την Κόρινθο. Όσο όμως και αν στερείται η Μεσίνα μνημείων ελληνικών, (περισσότερο τα τοπωνύμιά της θυμίζουν το ελληνικό παρελθόν της, όπως ο Παράδεισος, η Πανωραία -Panarea-, νησί της συστάδας των Νήσων του Αιόλου και το Σαλβατόρε ντέι Γκρέκι), δεν στερείται ενδιαφέροντος. Από τα πιο αξιόλογα κτίσματά της είναι ο καθεδρικός ναός της, δείγμα νορμανδικής αρχιτεκτονικής, όπως αναπτύχθηκε στη Σικελία, με ανάμεικτα βυζαντινά στοιχεία. Άρχισε να κτίζεται στους χρόνους του Ρογήρου του Β’ και εγκαινιάστηκε στα 1197. Στολίζεται με βυζαντινά ψηφιδωτά, γιατί οι Νορμανδοί κυρίαρχοι της Σικελίας, παρά τις εχθρικές σχέσεις τους με το Βυζάντιο, δεν δίσταζαν να μετακαλούν εξαίρετους βυζαντινούς καλλιτέχνες, σαν κι’ αυτούς που έφτιαξαν τα μεγαλόπνοης τέχνης ψηφιδωτά του Μονρεάλε στο Παλέρμο ή εκείνα του παρεκκλησίου του Νορμανδικού Παλατιού, στην ίδια πόλη. Εντυπωσιακό είναι και το παλιό ρολόι της Cathedrale της Μεσίνας. Σε κάθε κτύπημά του, ανά 15 λεπτά, βγαίνει και ένα αγαλματάκι του και κάθε μεσημέρι κινούνται όλα. Ανάμεσά τους το λιοντάρι, που όταν το ρολόι κτυπήσει ακριβώς δώδεκα, βρυχιέται τρεις φορές, ενώ ο κόκκορας λαλεί και κτυπάει τις φτερούγες του.
Στο προαύλιο της εκκλησίας ορειχάλκινο άγαλμα, έργο του γλύπτη Calamecca, στήθηκε στα 1587, σε ανάμνηση της νίκης των Χριστιανών στη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571).
Στην Πλατεία της Cathedrale βρίσκεται και μια Φοντάνα (βρύση) περίφημης τέχνης, έργο του Montorsoli, μαθητή του Μιχαήλ Αγγέλου. Ενδιαφέρον έχει και το Μουσείο της Μεσίνας, όπου βρίσκονται αξιόλογα βυζαντινά ψηφιδωτά.

ΝΑΞΟΣ, ΤΖΙΑΡΝΤΙΝΙ
Ακολουθούμε τώρα την εκπληκτική Ωτοστράντα Μεσίνας- Κατάνιας. Δεκάδες διπλών τούνελ - με 2 καταστρώματα για κάθε κατεύθυνση - εναλλάσσονται με ατέλειωτες γέφυρες. Έτσι περνάει κανείς κάτω από βουνά και από κοιλάδες χωρίς στροφές και χωρίς ανηφοριές ή κατηφοριές. Ανάλογη είναι και η οδός, που συνδέει την Κατάνη και το Παλέρμο και ακόμη εντυπωσιακότερη, ως προς τις γέφυρες που έχει, η οδός από τις Συρακούσες προς τη Γέλα και τον Ακράγαντα. Ωστόσο η συντόμευση των αποστάσεων ή η ταχύτητα, που μπορεί κανείς να αναπτύξει, με το αυτοκίνητο, πληρώνεται με τίμημα βαρύ. Τα βαριά πλήγματα, δηλαδή, που έχει δεχτεί από την τεχνολογική πρόοδο το φυσικό τοπίο.
Κατευθυνόμαστε τώρα στη Νάξο (Τζιαρντίνι - Νάξος), την αρχαιότερη ελληνική αποικία της Σικελίας.
Κτίστηκε από Χαλκιδέους αποίκους, υπό τον οικιστή Θουκλή το 735/4, στα ανατολικά παράλια της νήσου, στους πρόποδες της Αίτνας. Στον αποικισμό της Νάξου έλαβαν μέρος και Μεγαρείς και Νάξιοι. Στους τελευταίους αποίκους οφείλεται και το όνομα της αποικίας, που διατηρήθηκε ως την εποχή μας, με την προσθήκη Giardini, λόγω των ωραίων κήπων της σύγχρονης πόλης, που αποτελεί γνωστό θέρετρο, όπου κάνουν τις διακοπές τους και γνωστοί ηθοποιοί (παλιότερα του Χόλλυγουντ). Ο Θουκυδίδης (6,3) λέει τα εξής για την ίδρυση της αποικίας: «Ελλήνων δε πρώτοι Χαλκιδείς εξ Ευβοίας πλεύσαντες, μετά Θουκλέους οικιστού, Νάξον ώκισαν και Απόλλωνος αρχηγέτου βωμόν, όστις νυν έξω της πόλεως εστίν, ιδρύσαντο, εφ’ ώ, όταν εκ Σικελίας θεωροί πλέωσι, πρώτον θύουσι». Η ανέγερση από τους αποίκους της Νάξου βωμού στο θεό Απόλλωνα, τον αρχηγέτη των αποίκων, στον οποίο θυσίαζαν και οι επίσημοι εκπρόσωποι των άλλων πόλεων της Ιταλίας, δείχνει πως η θέση της αποικίας υποδείχθηκε από χρησμό του Μαντείου των Δελφών. Είναι γνωστό πως το Μαντείο των Δελφών άσκησε πανελλήνια πολιτική στο Β’ ελληνικό αποικισμό, γιατί με τους χρησμούς του κατεύθυνε τους αποίκους έτσι, ώστε και να μη συγκρούονται μεταξύ τους, αλλά και να κτίζουν τις αποικίες σε επίκαιρες θέσεις, που ευνοούσαν την ανάπτυξη του εμπορίου, της ναυτιλίας και της γεωργίας. Εξαιτίας της ανωτερότητας του ελληνικού πολιτισμού πολλοί ντόπιοι συγχωνεύτηκαν με τους αποίκους και η συγχώνευση ενδυνάμωσε βέβαια τους Έλληνες, που συχνά ωστόσο αντιμετώπιζαν την απειλή των ιθαγενών, όπως φανερώνει η ανέγερση εντυπωσιακού αρχαϊκού τείχους του 6ου αι. π.Χ.
Αλλά ο κίνδυνος για τους Ναξίους προήλθε από απροσδόκητη πλευρά, εκείνη δηλαδή των ομοεθνών τους. Το 476 π.Χ. οι κάτοικοι της Νάξου διώχτηκαν από τον ισχυρό τύραννο των Συρακουσών Ιέρωνα. Αργότερα όμως κατόρθωσαν να επανέλθουν, για να παραμείνουν πιστοί σύμμαχοι των Αθηναίων ως το 413, όταν έληξε άδοξα και καταστρεπτικά γι’ αυτούς η εκστρατεία τους στη Σικελία εναντίον των Συρακουσών (415- 413 π.Χ.). Δέκα χρόνια αργότερα κυρίευσε και κατέστρεψε τη Νάξο ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος.
Κύριο προϊόν της αποικίας, που η επίκαιρη θέση της της επέτρεψε να έχει για ένα διάστημα και τον έλεγχο της εισόδου στο στενό της Μεσσήνης, ήταν το κρασί της. Και ήταν αυτό εξαίρετης ποιότητας, γιατί τα αμπέλια της φύονταν στα πλούσια ηφαιστειογενή εδάφη των υπωρειών της Αίτνας, του μεγαλύτερου ζωντανού ηφαίστειου της Ευρώπης. Ήταν λοιπόν επόμενο να έχουν οι κάτοικοι της Νάξου ως κύριο θεό τους το Διόνυσο και να τον εικονίζουν και πάνω στα νομίσματά τους. Στην Πίσω πλευρά τους τα νομίσματα εικόνιζαν κλήμα. Λάτρευαν επίσης οι Νάξιοι και τη θεά Αφροδίτη. Ανασκαφές, που έγιναν από Ιταλούς αρχαιολόγους και την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή (συμμετέσχε σ’ αυτές και η ελληνίδα αρχαιολόγος Έλλη Αναγνώστου, που διαμένει μόνιμα στην Ελβετία), έφεραν στο φως ναό της Αφροδίτης, το αρχαίο τείχος που είχε καταστρέψει ο τύραννος Διονύσιος, και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα της αρχαίας αποικίας. Στις ανασκαφές βρέθηκαν και αγγεία αθηναϊκά, ντόπια και κορινθιακά, των τελευταίων κυρίως γεωμετρικών χρόνων.
Η Νάξος, παρά την εφήμερη ευημερία της και τη σύντομη ζωή της, αποτέλεσε τη βάση για την εξάπλωση και διείσδυση των Χακιδέων αποίκων και σ’ άλλες περιοχές της Σικελίας, κτίζοντας άλλες, πολύ σπουδαίες αποικίες. Την Τ α ο ρ μ ί ν α, την Κ α τ ά ν η και τους Λ ε ο ν τ ί ν ο υ ς. Αιτία της περαιτέρω εξάπλωσής της πρέπει να ήταν και η αλίμενη ακτή της.
Οι δημοτικές αρχές της σύγχρονης ιταλικής πόλης έχουν δείξει εξαιρετική ευαισθησία και σεβασμό στο θέμα της ίδρυσης και του αρχαίου παρελθόντος της και θα έπρεπε τούτο να αποτελέσει παράδειγμα για κάθε ελληνική πόλη. Δεν θα ήταν ίσως υπερβολή να λεχθεί πως τιμούν και σέβονται τη Χαλκίδα της Εύβοιας ως μητρόπολή τους, το ίδιο όπως θα τιμούσαν την Ευβοϊκή μητρόπολη και οι αρχαίοι Νάξιοι. Έτσι, όχι μόνο έχουν προχωρήσει στην αδελφοποίηση των δύο πόλεων, αλλά ονομάζουν την κύρια παραλιακή και ωραιότατη λεωφόρο τους οδό Χαλκίδας της Εύβοιας (Via Calcida Eubea). Σε κύρια θέση έχουν ανεγείρει χάλκινο άγαλμα Νίκης, αντίγραφο του πρωτότυπου έργου του Ιταλού γλύπτη Μεντόλα, το οποίο ο δήμος της Νάξου, Τζιαρντίνι, έχει δωρίσει στο δήμο της Χαλκίδας. Το καλλιτέχνημα τούτο κοσμεί σήμερα τη Χαλκίδα και έχει στηθεί στην ευβοϊκή πλευρά της γέφυρας του Ευρίπου. Εκπρόσωποι του δήμου και πολίτες της ιταλικής πόλης, όπου υπάρχει και «Σύλλογος των Φίλων της Ελλάδας και της Μ. Ελλάδας», έχουν, επίσης, επισκεφθεί τιμητικά τη Χαλκίδα και παιδιά από τη Νάξο φιλοξενήθηκαν στη Χαλκίδα επί 4 τώρα συνεχή καλοκαίρια.
Ο Δήμος Χαλκίδας είχε ειδοποιήσει με γράμμα του το δήμαρχο της Νάξου για την επικείμενη επίσκεψή μας. Από την παραμονή είχαμε τηλεφωνικά ενημερώσει το φιλέλληνα καθηγητή Allegro Catena, πρωτεργάτη της ανάπτυξης φιλικών σχέσεων με τη Χαλκίδα, για την άφιξή μας στη Νάξο. Του είχαμε πει πως υπολογίζαμε, ότι θα φτάναμε εκεί γύρω στις 10 π.μ. Μας είχε απαντήσει πως θα μας περίμενε στην Ωτοστράντα 114, στην πρώτη είσοδο προς την πόλη. Είχαμε όμως ξεχάσει, πάνω στη δυσκολία της τηλεφωνικής επικοινωνίας μας, πως η επομένη ήταν η Πρωτομαγιά. Έτσι η τροχαία κίνηση ήταν εξαιρετικά αυξημένη στην Ωτοστράντα (στη Σικελία τώρα οι περισσότερες οικογένειες έχουν διπλά αυτοκίνητα) και ο εκνευρισμός μας ανάλογος, γιατί είχαμε καθυστερήσει σε 3 διόδια, 3 περίπου ώρες. Αντί στις 10 λοιπόν, φτάσαμε στις 1 το μεσημέρι (!) στην πρώτη είσοδο της Νάξου, αλλά και εκεί, στην παρέκκλιση δηλαδή από την Ωτοστράντα, βρεθήκαμε πίσω από μεγάλη ουρά αναμενόντων αυτοκινήτων.
Είχαμε αρχίσει να απελπιζόμαστε και πιστεύαμε πως το ραντεβού μας δεν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί, όταν αστυνομικός ενός περιπολικού, που βρέθηκε δίπλα μας, μας ενημέρωσε, αφού μας ρώτησε, αν είμασταν το ελληνικό πούλμαν, ότι πενήντα μέτρα πιο κάτω μας περίμεναν εκπρόσωποι των αρχών της πόλης. Σπεύσαμε να τους συναντήσουμε και στις συστάσεις και τους χαιρετισμούς που ακολούθησαν είδαμε πως μας περίμεναν καταμεσής στην άσφαλτο, επί τρίωρο τουλάχιστο, ο αντιδήμαρχος, εκπροσωπώντας τον απουσιάζοντα δήμαρχο, ο καθηγητής Κατένα, ο διευθυντής Τουρισμού και δημοτικοί σύμβουλοι της πόλης. Με προπομπή 4 αυτοκινήτων μας οδήγησαν στο χώρο της ανασκαφής, όπου Ιταλός αρχαιολόγος μας ξενάγησε στα ερείπια του αρχαϊκού τείχους, του ναού της Αφροδίτης και της αρχαίας πόλης.
Ίχνη, επίσης, αρχαίων οδών και πολλών οικοδομικών τετραγώνων έχουν έλθει στο φως από τη σκαπάνη των αρχαιολόγων. Ασυνήθιστο ενδιαφέρον παρουσίαζε η επίσκεψη σε κλιβάνους κεραμεικής, που διατηρήθηκαν σε καλή κατάσταση. Όλη αυτήν την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αρχαιολογική περιοχή, που είναι σημαντικής έκτασης, την προστατεύει από την υγρασία της θάλασσας ένας πανύψηλος τοίχος, που ανεγέρθηκε γι’ αυτόν ακριβώς το σκοπό, ανάμεσα στις αρχαιότητες και στην παρακείμενη ακτή.
Σε όλη τη διάρκεια της ξενάγησης οι Ιταλοί που ανέμεναν, για να μας προϋπαντήσουν από το πρωί στην άσφαλτο, περίμεναν δίπλα μας. Όταν η ξενάγηση τελείωσε, μας οδήγησαν στο αρχαιολογικό Μουσείο της Νάξου. Στον προθάλαμο του Μουσείου ανταλλάξαμε τότε προσφωνήσεις και δώρα. Τους προσφέραμε προτομή της Αθηνάς με πλακέτα που στη βάση της, ανέγραφε «Κολλέγιο Αθηνών». Μας αντιπρόσφεραν ασημένιο αντίγραφο αρχαίου νομίσματος της ευβοϊκής αποικίας με παράσταση Σειληνού σε φόντο από λάβα του ηφαίστειου της Αίτνας. Ο γράφων υπό την ιδιότητά του και ως Γεν. Γραμματέα της Εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών απεύθυνε εκ μέρους της Εταιρείας, χαιρετισμό.
Ανάλογη ήταν και η ιταλική αντιφώνηση, εξαιρετικά θερμή σε αισθήματα φιλίας. Μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψης του Μουσείου, στο οποίο εκτίθενται εξαιρετικού ενδιαφέροντος παλαιότατα κεραμεικά και γλυπτικά ευρήματα, οδηγηθήκαμε στην παραλιακή λεωφόρο «Χαλκίδας της Εύβοιας», στο άγαλμα του γλύπτη Μεντόλα, που όμοιό του στολίζει και τον Εύριπο και από εκεί σε δεξίωση. Δεν σταμάτησε όμως εδώ η φιλοξενία των Ιταλών. Αλλά και μετά την αναχώρησή μας από τη Νάξο, ο καθηγητής Κατένα μας οδήγησε με το αυτοκίνητό του μέχρι τον επόμενο σταθμό, την Ταορμίνα (το αρχαίο ελληνικό της όνομα ήταν Ταυρομένιο), όπου ζήτησε από τους φύλακες της εισόδου του αρχαίου ελληνικού θεάτρου (ήταν Πρωτομαγιά και εκατοντάδες Ιταλών επισκέπτονταν το θέατρο πληρώνοντας τσουχτερό εισιτήριο) να μας επιτρέψουν να μπούμε χωρίς εισιτήριο, «τιμής ένεκεν», ως ερχομένους από τη Χαλκίδα, τη μητρόπολη και των δύο αποικιών (Νάξου και Ταυρομένιου). Μεταφέροντας δηλαδή αίτημα του δημοτικού συμβουλίου της Νάξου, ζήτησε να μας αντιμετωπίσουν ως επίσημους επισκέπτες. Με δικαιολογημένη λοιπόν απορία Ιταλοί και άλλοι ξένοι επισκέπτες έβλεπαν πενήντα περίπου Έλληνες να μπαίνουν, χωρίς ουρά και εισιτήριο, στο χώρο του θεάτρου, που φημίζεται για ένα πολύ γνωστό, στην Ιταλία αλλά και στην Ευρώπη, ετήσιο φεστιβάλ αρχαίας τραγωδίας.

ΤΑΥΡΟΜΕΝΙΟ (TAORMINA)
Το αρχαίο ελληνικό θέατρο, που έκτισαν οι άποικοι του Ταυρομένιου, σώζεται στη μορφή στην οποία μετασκευάστηκε, στη διάρκεια των Ρωμαϊκών χρόνων. Λαξευμένο στη πλαγιά του λόφου έχει χωρητικότητα 15.000 θεατών. Σώζεται σε εξαίρετη κατάσταση η ορχήστρα, το προσκήνιο, η σκηνή, οι πάροδοι, τα διαζώματα, οι κερκίδες και ο περίπατος (ο διάδρομος πίσω από τις ψηλότερες σειρές καθισμάτων). Εκείνο όμως, που το κάνει να ξεχωρίζει, είναι η μοναδική θέα που έχει ο θεατής προς το ηφαίστειο της Αίτνας και τη θάλασσα, όταν κάθεται στις κερκίδες του, ή η επίσης αλησμόνητη θέα των βορειοτέρων παραλίων της Σικελίας, όταν βρίσκεται στον «περίπατο» του θεάτρου. Τη θέα του προς τα πλευρά της Αίτνας ο Γκαίτε έχει χαρακτηρίσει ως το ωραιότερο τοπίο του κόσμου. Γιατί τόσο το ωραίο θέατρο, όσο και η πόλη, βρίσκονται στην κορυφή καταπράσινων και ολάνθιστων λόφων, από όπου η θέα είναι, προς κάθε κατεύθυνση, μοναδική. Η σύγχρονη πόλη φημίζεται ακόμη για τα γραφικά δρομάκια της, τα ωραία κτίσματά της και την παλιά ατμόσφαιρα που, σε αντίθεση με μας, οι Ιταλοί ξέρουν να διατηρούν. Έτσι ένας περίπατος στα στενά δρομάκια της Ταορμίνας αποτελεί εμπειρία πραγματικά αλησμόνητη.
Το Ταυρομένιο κτίστηκε το 358 π.Χ. ανάμεσα στην Κατάνη και στη Ζάγκλη από αποίκους που προέρχονταν από τη δεύτερη (ευβοϊκή αποικία και συνάμα μητρόπολη για το Ταυρομένιο), υπό τον οικιστή Ανδρόμαχο, πατέρα του ιστορικού Τίμαιου. Υπήρξε μικρή αλλά ευημερούσα πάντα αποικία. Εξελίχτηκε παράλληλα με τη Νάξο και ανέπτυξε ισάξιο πολιτισμό. Αργότερα αποτέλεσε μέρος του κράτους των Συρακουσών, μέχρις ότου κυριεύθηκε από τους Ρωμαίους, που την κήρυξαν όμως Civitas Federata (ομοσπονδιακή πόλη).
Στα χρόνια του Οκτάβιου (Καίσαρα Αυγούστου) χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτική αποικία, εξαιτίας της εξαιρετικά επίκαιρης θέσης της.
Με εξαίρεση το θέατρο και το ωδείο των Ρωμαϊκών χρόνων, που είναι μερικώς καλυμμένο από το ναό της Santa Caterina‚ δεν υπάρχουν στην Ταορμίνα άλλες αρχαιότητες, αφού η σύγχρονη πόλη έχει χτιστεί πάνω ακριβώς στην αρχαία.

ΛΕΟΝΤΙΝΟΙ (LENTINI)
Ένδεκα χιλιόμετρα προς το εσωτερικό της Σικελίας βρίσκονται τα ίχνη άλλης αρχαίας ευβοϊκής αποικίας, των Λεοντίνων, γνωστών σήμερα ως Λ ε ν τ ί ν ι. Κτισμένη επί δύο λόφων, δέσποζε σε ευφορότατη πεδιάδα, είκοσι χιλιόμετρα προς το εσωτερικό της Κατάνης. Σώζεται σήμερα ένα τμήμα του αρχαίου τείχους της και η ανεσκαμμένη νεκρόπολή της. Στους τάφους της βρέθηκαν ωραιότατα αγγεία του λεγόμενου Χαλκιδικού (Χαλκιδέϊκου) ρυθμού.
Τα αγγεία αυτά, όσο κι αν ονομάζονται έτσι, είναι γνωστά μόνο από τις αποικίες της μητρόπολης και όχι από την ίδια τη Χαλκίδα. Τούτο πιθανό να οφείλεται στις περιορισμένες ανασκαφές, που έχουν ως τώρα πραγματοποιηθεί στην ευβοϊκή μητρόπολη, δεν παύει ωστόσο να παραμένει ένα «μυστήριο». Πολύ ενδιαφέρον το αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης. Από τα κυριότερα εκθέματά του είναι τα πήλινα αρχιτεκτονικά μέλη ναού αρχαιότατου, που ανήκει στον 7ο αιώνα π.Χ.
Οι Λεοντίνοι ιδρύθηκαν 6 χρόνια μετά την ίδρυση της Νάξου (το 729/8 Π.Χ.) στην πεδιάδα του ποταμού Τερία, πλωτού τότε (σήμερα San Leonardo). Οι άποικοι διάλεξαν τη θέση αυτή, επειδή ήταν οχυρή, αφού διέθετε 2 ακροπόλεις. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, εκεί κατοικούσαν οι Λαιστρυγόνες της Οδύσσειας. Η αποικία ήταν κυρίως γεωργική. Τα νομίσματά της εικόνιζαν στάχυ από τη μια πλευρά και κεφάλι λιονταριού από την άλλη. Άλλα νομίσματα των Λεοντίνων αντί σταχιού εικόνιζαν άρμα, κατά το πρότυπο των νομισμάτων των Συρακουσών.
Οι ανασκαφές που έγιναν στο αρχαίο νεκροταφείο της αποικίας των Λεοντίνων απέδωσαν αγγεία χρονολογούμενα μέχρι του 6ου αι. Βρέθηκε, επίσης, εκεί και ωραιότατο χάλκινο αγγείο με ανάγλυφη διακόσμηση.
Ενδιαφέρουσα είναι και η επίσκεψη στην εκκλησία της «Μητέρας», όπου βρίσκεται και μια εξαιρετικά πολύτιμη βυζαντινή εικόνα του 9ου αι. μ.Χ.

ΚΑΤΑΝΗ (ΚΑΤΑΝΙΑ)
Η Κατάνη (γνωστή σήμερα ως Κατάνια) ευβοϊκή αποικία κι αυτή, όπως προαναφέρθηκε, ιδρύθηκε από Ναξίους υπό τον οικιστή Εύαρχο, σύμφωνα με το Στράβωνα, στην πεδινή περιοχή, που διέσχιζε ο ποταμός Σύμεθος (σήμερα Σιμέτο). Η στάχτη του ηφαίστειου της Αίτνας έκανε τους αγρούς της εύφορους και κατάλληλους προπάντων για σιτοκαλλιέργειες. Τα εύφορα εδάφη της και το ασφαλές λιμάνι που διέθετε την έκαναν σύντομα πλούσια γεωργική αποικία. Ωστόσο η ακμή της δεν επρόκειτο να διαρκέσει. Το 476 π.Χ. φοβερός σεισμός και έκρηξη του ηφαίστειου της Αίτνας σκότωσαν τους περισσότερους κατοίκους της. Οι σεισμοί δυόμιση χιλιάδων ετών, που συμπλήρωσαν την καταστροφή της αρχαίας πόλης και η λάβα του ηφαίστειου που την σκέπασε είχαν ως αποτέλεσμα να εξαφανιστούν εντελώς τα αρχαία κτίσματά της. Αλλά οι ανασκαφές αποκάλυψαν αρχαία Χαλκιδική κεραμεική, που ανήκει στους μετά το 600 π.Χ. χρόνους. Υπάρχουν όμως στο Δημοτικό Μουσείο της Κατάνια και άλλα αξιόλογα αρχαιοελληνικά εκθέματα, όπως ωραίο κεφάλι αθηναίου εφήβου, του 5ου αιώνα π.Χ. άγαλμα που παριστάνει τον τυφλό Πολύφημο και άγαλμα του Ηρακλή, του 4ου αιώνα π.Χ. Από τα κτίσματα της ρωμαϊκής περιόδου σώζεται το Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο με αρένα, που το μέγεθός της ξεπερνούσε μόνο εκείνη του Κολοσσαίου. Το αμφιθέατρο της Κατάνης χωρούσε 16.000 θεατές. Έχει αποκαλυφθεί, τέλος, και το αρχαίο ελληνικό θέατρο της πόλης, που παρά τη μετασκευή που του έκαναν στους ρωμαϊκούς χρόνους, διατηρεί πολλά ελληνικά του στοιχεία. Το 415 π.Χ. σ’ αυτό το θέατρο μίλησε ο Αλκιβιάδης προς τους κατοίκους της Κατάνης προσπαθώντας να τους πείσει να συμμαχήσουν με τους Αθηναίους κατά των Συρακουσίων.
Από τη σύγχρονη πόλη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η επίσκεψη στην Πιάτσα ντέλ Ντουόμο, (Piazza del Duomo), που κοσμείται με όμορφα κτήρια του 18ου αιώνα. Στο κέντρο της κυριαρχεί ένα μνημείο άχαρο μάλλον, δηλαδή βρύση με ελέφαντα, που στηρίζει αιγυπτιακό οβελίσκο, έργο του γλύπτη Βακαρίνι (Vaccarini), του 17ου αιώνα. Στον ίδιο γλύπτη ανήκει και η διακόσμηση της Cathedrale, της οποίας όμως η αρχική μορφή είναι του 11ου αιώνα. Στον αιώνα αυτόν ανήκουν και πολλά αγάλματα, καθώς κι τοιχογραφίες που σώζονται στον καθεδρικό ναό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επίσκεψη στο επιβλητικό φρούριο Ουρσίνο, του 13ου αιώνα μ.Χ, που διατηρείται σε τέλεια κατάσταση.
Η πόλη έχει και πολλά κτίρια ρυθμού μπαρόκ και διατηρεί θαυμάσια την παλιά της ατμόσφαιρα. Στις περιοχές της όμως, όπου πρόσφατα επεκτάθηκε, έχει σύγχρονα κτίρια και φαρδιές λεωφόρους.
Στην ευρύτερη περιοχή της Κατάνης, η Νάξος είχε κτίσει, όταν άρχισε ο υπερπληθυσμός της, άλλες δυο ευβοϊκές αποικίες, την Καλλίπολη και την Εύβοια (σήμερα Eubati).


Πηγή: Το μοναδικό έργο του Επαμεινώνδα Βρανόπουλου (Δρ. ιστορικού αρχαιολόγου), Οδοιπορικό στη Μεγάλη Ελλάδα, των εκδόσεων Πελασγός, Αθήνα 1999.



 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com