ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ


Ο ΚΟΛΠΟΣ ΤΟΥ ΤΑΡΑΝΤΑ
ΤΑΡΑΣ
Βρισκόμαστε περί τα 30 χλμ. προς το εσωτερικό της παραλίας της μοναδικής αυτής αποικίας που ίδρυσαν οι Σπαρτιάτες, όταν περνώντας από την κωμόπολη Μ α ν τ ο ύ ρ ι α (την αρχαία μεσαπική Μαντουρία) βλέπουμε ένα μεγάλο αρχαίο ελληνικό τείχος. Ο προχωρημένος σταθμός αυτός των Ελλήνων προς την ενδοχώρα της περιοχής του Τάραντα μας Θυμίζει, ότι η διείσδυση των αποίκων στις περιοχές της Μαύρης Θάλασσας, της Μ. Ασίας, της Ιταλίας και ευρύτερα στη Δ. Μεσόγειο, καθώς και στις ακτές της Β. Αφρικής και της Εγγύς Ανατολής δεν ήταν πάντα ειρηνική. Πως υπήρχαν, δηλαδή, κίνδυνοι και πολεμικές αναμετρήσεις, που απειλούσαν τους πρώτους ιδίως αποίκους, παρά τον εκπολιτιστικό χαρακτήρα της αποικιακής εξάπλωσης των Ελλήνων.
Στις ακτές της Δ. Μεσογείου είχε ιδιαίτερα προσελκύσει τους Έλληνες ο κόλπος του Τάραντα, που τον αποίκισαν κυρίως Αχαιοί από την Πελοπόννησο ιδρύοντας πρώτα τη Σ ύ β α ρ η το 721 π.Χ. και μετά τον Κρότωνα και το Μεταπόντιο. Μόνο ο Τάρας υπήρξε δωρικός. Ιδρύθηκε από Λακεδαιμόνιους το 707 π.χ., μετά το τέλος του Α’ Μεσσηνιακού πολέμου. Τον ίδρυσαν συγκεκριμένα οι γνωστοί ως «Παρθενίες», δηλαδή Σπαρτιάτες που κατάγονταν από άγαμους Σπαρτιάτες γονείς. Όταν, μετά τη νίκη της Σπάρτης, μοιράστηκαν στους πολίτες της τα κτήματα της κατακτημένης Μεσσηνίας, οι Παρθενίες ετοίμασαν συνωμοσία, γιατί δεν δόθηκαν κτήματα και σ’ αυτούς. Επειδή όμως η συνωμοσία αποκαλύφθηκε, κατέφυγαν στην Ιταλία και ίδρυσαν την αποικία του Τάραντα, που είχε στην αρχή μορφή αγροτική. Σύντομα όμως εξελίχθηκε στον Τάραντα βιομηχανία αγγείων και μάλλινων υφασμάτων, που οι Ταραντίνοι εξήγαν σε ολόκληρη την Ιταλία. Παράλληλα εξελίχθηκε και το εμπόριο. Οι Ταραντίνοι εξουσίασαν μεγάλη έκταση, όπου τα δημητριακά ήταν άφθονα και όπου τρέφονταν πρόβατα ονομαστά για το λεπτό μαλλί τους. Στον κόλπο του Τάραντα αλίευαν μεγάλες ποσότητες πορφυρούχων κοχυλιών που αφθονούσαν και χρησιμοποιούσαν την πορφύρα τους, για να βάψουν με ωραίο χρώμα, βαθύ κόκκινο, τα εκλεκτά έριά τους.
Ολόκληρος πληθυσμός καταγινόταν με την ύφανση του ερίου και τη βαφή των υφασμάτων. Έτσι τα ενδύματα από το λεπτό μαλλί του Τάραντα ήταν περιζήτητα. Στην αποικία γνώρισε εξαιρετική ακμή και η χρυσοχοΐα.
Η οικονομική ανάπτυξη του Τάραντα βοήθησε την καλλιέργεια των τεχνών και των γραμμάτων.
Ταραντίνος ήταν ο ονομαστός πυθαγόρειος φιλόσοφος Α ρ χ ύ τ α ς (4ος αιώνας π.Χ.), φίλος του Πλάτωνα. Δύο φημισμένα αγάλματα είχε κατασκευάσει για τον Τάραντα ο διάσημος γλύπτης Λ ύ σ ι π π ο ς.
Οι Σπαρτιάτες, που ίδρυσαν την πόλη, είχαν φέρει μαζί τους τα ήθη και τα έθιμά τους. Διατήρησαν ακόμη και το πολιτικό τους σύστημα. Έτσι οι Ταραντίνοι ήταν διαιρεμένοι σε 5 φυλές, είχαν εφόρους και λάτρευαν τον Ποσειδώνα. Με την πολεμική τους παράδοση διατήρησαν και σπουδαία στρατιωτική δύναμη, που οι πηγές της εποχής ανεβάζουν σε 50.000 πεζούς και 3000 ιππείς. Στον υπέρ της ανεξαρτησίας Ιταλικό πόλεμο οι Ταραντίνοι βοήθησαν οικονομικά τους συμμάχους κατά της Ρώμης. Δεν μπόρεσαν όμως τελικά να αντισταθούν στη Ρώμη, όταν ανέπτυξε τη δύναμή της. Ωστόσο για αρκετό διάστημα ο Τάραντας υπήρξε υπολογίσιμος αντίπαλος της. Το 303 π.Χ. υπογράφτηκε συνθήκη ανάμεσα στη Ρώμη και στον Τάραντα. Σύμφωνα με τους όρους της απαγορευόταν στα ρωμαϊκά πλοία να πλέουν πέραν του ακρωτηρίου της Βρουττίας Λακινίου, δηλαδή αποκλείονταν από την Αδριατική. Η Ρώμη αναγκάστηκε να υπογράψει τη συνθήκη από το φόβο μήπως εξεγείρει ο Τάραντας εναντίον της τους Έλληνες της Μ. Ελλάδας. Αλλά όταν οι Ρωμαίοι νίκησαν τους συμμάχους ιταλικούς λαούς, κατέβηκαν στα όρια της Μ. Ελλάδας. Οι Θούριοι, οι Λοκροί, ακόμη και ο Κρότων και το Ρήγιο, αναγκάστηκαν να δεχτούν ρωμαϊκές φρουρές. Δεν άργησε να έλθει και η στιγμή της αναμέτρησης με τον Τάραντα. Τούτο έγινε, όταν δέκα ρωμαϊκά πλοία παραβίασαν το καθορισμένο από τη συνθήκη του 303 π.Χ. όριο και έπλευσαν ανατολικά. Ο στόλος του Τάραντα δεν δίστασε τότε να επιτεθεί εναντίον τους, βύθισε τέσσερα και αιχμαλώτισε ένα ρωμαϊκό σκάφος.
Αναμένοντας έπειτα οι Ταραντίνοι την επίθεση των Ρωμαίων προσκάλεσαν τον περίφημο Πύρρο, βασιλιά της Ηπείρου. Μέσα σε ατμόσφαιρα γενικού ενθουσιασμού ο Πύρρος αποβιβάστηκε στην παραλία του Τάραντα. Έφερνε μαζί του 20.000 πεζούς, 3.000 ιππείς και 20 πολεμικούς ελέφαντες, που πρώτη φορά τους έβλεπαν στην Ιταλία, αρκετά χρόνια πριν οδηγήσει ο Καρχηδόνιος Αννίβας στη χώρα αυτή τους πολεμικούς του ελέφαντες. Το 280 π.Χ., κοντά στην Ηράκλεια, για πρώτη φορά βρέθηκαν αντιμέτωπες οι ρωμαϊκές λεγεώνες και η μακεδονική φάλαγγα. Το ελληνικό ιππικό και οι ελέφαντες μετέδωσαν πανικό στις τάξεις των Ρωμαίων. Το επόμενο έτος στη μάχη και πάλι ο Πύρρος νίκησε.
Αλλά και στις δύο αναμετρήσεις οι απώλειές του ήταν βαρειές (Πύρρειος νίκη). Έτσι αναγκάστηκε να υποχωρήσει στον Τάραντα. Αργότερα στράτευσε στη Σικελία κατά των Καρχηδονίων, αλλά αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Ιταλία, επειδή οι σύμμαχοί του κινδύνευαν. Κοντά στο Βενεβέντο (275 π.Χ.) ο βασιλιάς της Ηπείρου έδωσε την
τελευταία μάχη και ηττήθηκε. Αφού άφησε φρουρά στον Τάραντα, επέστρεψε στην
Ελλάδα. Αλλά μετά το θάνατό του αρχηγός της φρουράς Μίλων παρέδωσε τον Τάραντα στους Ρωμαίους (272 π.Χ.). Με την υποταγή του Τάραντα συμπληρώθηκε η ρωμαϊκή κυριαρχία σε ολόκληρη την Ιταλική χερσόνησο.

ΜΕΤΑΠΟΝΤΙΟ
Αφήνουμε τον Τάραντα και λίγο μετά σταματούμε στο Μεταπόντιο, την πόλη που έζησε και δίδαξε ο Πυθαγόρας. Ιδρύθηκε στα τέλη του 8ου αι. π.Χ. σε εύφορη κοιλάδα του κόλπου του Τάραντα και γνώρισε ακμή σημαντική. Στην εκστρατεία των Αθηναίων εναντίον των Συρακουσών, στη Β’ φάση του Πελοποννησιακού πολέμου, συμμάχησε με την Αθήνα. Το Μεταπόντιο (που σημαίνει την πόλη που βρίσκεται μετά τον Πόντο, δηλαδή τη θάλασσα), υπήρξε και καταφύγιο για τον Πυθαγόρα, όταν εξορίστηκε από τον Κρότωνα, δίδαξε μάλιστα επί αρκετό διάστημα ο σοφός εκεί. Αργότερα, στα χρόνια της εξέγερσης του μονομάχου Σπάρτακου, το Μεταπόντιο λεηλατήθηκε από τους άνδρες του. Από την αρχαία πόλη σώζονται σήμερα μόνο τα ερείπια του ναού του Απόλλωνα και το Π υ θ α γ ό ρ ε ι ο, ένα μνημείο διαστάσεων επιβλητικών.
Δίπλα στις αρχαιότητες υπάρχει μικρό αλλά ενδιαφέρον Μουσείο με ωραία αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής και επεξηγηματικά διαγράμματα. Ο φύλακάς του, καταγόμενος από το Κατατζάρο, πρώην πρωτεύουσα της Καλαβρίας, όπου ξέσπασαν φοβερά επεισόδια, όταν η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στο Ρέτζιο ντι Καλάβρια, γνώριζε και λίγα ελληνικά.
Κοντά στο Μεταπόντιο βρίσκονται και τα ερείπια της Ηράκλειας, με αρχαιότητες που ανήκουν από τον έβδομο ως τον τέταρτο αιώνα π.Χ. Η Ηράκλεια έκοψε και θαυμάσια νομίσματα.

ΣΥΒΑΡΙΣ
Κατευθυνόμαστε τώρα προς τη Σ ύ β α ρ η και τους Θ ο υ ρ ί ο υ ς. Αρκετά ονόματα χωριών της περιοχής από όπου περνούμε, ακολουθώντας πάντα τον παραλιακό δρόμο, δείχνουν καθαρή ελληνική προέλευση. Διαβάζουμε στις πινακίδες: ΠΟΛΙΧΩΡΟ — ΜΙΡΤΟ ΠΑΠΑΝΙΚΑ. Κατοικήθηκαν από Έλληνες, που κατέφυγαν στην Ιταλία στους χρόνους της Τουρκοκρατίας, όταν στις αρχές του 19ου αιώνα οι Σουλιώτες, μετά την τελική ήττα τους από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να μεταναστεύσουν ομαδικά στην Ιταλία.
Νοτιότερα οι ευφορότατες πεδιάδες του τόπου μας θυμίζουν τον πλούτο της φημισμένης αρχαίας Σύβαρης. Μέρος της ανασκάφτηκε περί τα 16 χρόνια πριν. Οι μεγάλοι πλακόστρωτοι δρόμοι και οι άνετες κατοικίες, που ερείπιά τους έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη, φέρνουν στη μνήμη του επισκέπτη τις ιστορίες που διηγούνταν για τους Συβαρίτες οι Κροτωνιάτες, οι δωρικής καταγωγής αντίπαλοί τους, ειρωνευόμενοι τη μαλθακότητα των κατοίκων της πλούσιας Ιωνικής αποικίας, που αν και είχε ιδρυθεί περί το 721 π.Χ. από Αχαιούς προερχόμενους από την Ελίκη της Πελοποννήσου, αργότερα δέχτηκε Ίωνες αποίκους από την Τροιζήνα. Η πόλη δεν είχε λιμάνι, ωστόσο ανέπτυξε πολύ το εμπόριο και τη γεωργία. Οι άποικοι μετέτρεψαν τα νοσηρά έλη της πεδιάδας της σε εκπληκτικά γόνιμους αγρούς στην παραγωγή σταριού και αμπελιού. Το κρασί που παρήγαν, ήταν τόσο άφθονο, ώστε κατασκεύασαν πελώρια κατώγεια, για να το αποθηκεύουν και υπόγειο αγωγό, για να το διοχετεύουν στην παραλία προς φόρτωση στα φορτηγά πλοία. Η πόλη αυξήθηκε τόσο, ώστε αρχαίες πηγές έκαναν λόγο για πληθυσμό κυμαινόμενο ανάμεσα σε 100 και 300 χιλιάδες, για αριθμό δηλαδή δύσκολα πιστευτό προκειμένου για πόλη της αρχαιότητας. Η Σύβαρη ανέπτυξε εμπορικές σχέσεις με τη Μίλητο. Οι Συβαρίτες προμηθεύονταν τα είδη της όχι μόνο για τους εαυτούς τους, αλλά και για να τα πωλούν στους Τυρρηνούς και στους άλλους Ιταλιώτες. Το εμπόριο ανάμεσα στη Μίλητο και στη Σύβαρη έγινε πυκνότερο, όταν ο πορθμός της Σικελίας περιήλθε στους Χαλκιδέους αποίκους με την ίδρυση των αποικιών Ρ η γ ί ο υ και Ζ ά γ κ λ η ς, αργότερα γνωστής ως Μεσσήνης.
Η Σύβαρη έγινε ονομαστή σ’ ολόκληρο τον ελληνισμό για τα πλούτη της. Η παράδοση λέει πως εξουσίαζε 25 πόλεις και 4 λαούς.
Με τον καιρό οι Συβαρίτες, επειδή ζούσαν μέσα στα πλούτη και στη χλιδή, απόκτησαν φήμη μαλθακών και θηλυπρεπών ακόμη ανθρώπων. Έτσι η ιστορία που διηγείται ο Ηρόδοτος (6, 126-127) για το Συβαρίτη, που ήλθε στη Σικυώνα, για να συναγωνιστεί τους άλλους υποψήφιους μνηστήρες με τα πλούτη και τη χλιδή στην οποία ζούσε, όταν ο τύραννος της Σικυώνας Κλεισθένης διαλάλησε με κήρυκα στην Ολυμπία, μετά την εκεί νίκη του σε αγώνα αρματοδρομίας, πως θα έδινε την κόρη του στον άριστο των Ελλήνων, απηχεί ακριβώς τη φήμη των Συβαριτών που προαναφέραμε.
Να τώρα και μερικές ιστορίες που έλεγαν για τους Συβαρίτες οι Κροτωνιάτες, υπερβάλλοντας ή και επιστρατεύοντας τη φαντασία τους, για να τους χλευάσουν.
«Οι Συβαρίτες δεν επέτρεπαν στην πόλη τους σιδηρουργούς και λεβητοποιούς αλλά ούτε και πετεινούς, για να μη τους ενοχλούν. Η πόλη στεφάνωνε με χρυσό στεφάνι τον πολίτη εκείνο, που παρέθετε το πλουσιότερο δείπνο και άμειβε τους μάγειρους που παρασκεύαζαν τα νοστιμότερα φαγητά. Ένας πλούσιος Συβαρίτης περιλουζόταν με ιδρώτα, όταν έβλεπε δούλο του να κόβει ξύλα με τον πέλεκυ». Παραμένει άγνωστο αν όλα αυτά αποτελούσαν επινοήσεις ή υπερβολές των γειτόνων των Συβαριτών. Ένα, ωστόσο, γεγονός είναι προς τιμή τους και δείχνει το επίπεδο του πολιτισμού τους. Οι Συβαρίτες είναι οι πρώτοι στην παγκόσμια ιστορία, που πήραν μέτρα κατά του θορύβου, απαγορεύοντας την κυκλοφορία των αρμάτων στις προχωρημένες νυκτερινές ώρες. Να και ένας άλλος τομέας, όπου αντί προόδου η ανθρωπότητα σημείωσε υποχώρηση.
Η Σύβαρη ίδρυσε με τη σειρά της και άλλες αποικίες, μεταξύ των οποίων και την Π ο σ ε ι δ ω ν ί α (σήμερα γνωστή ως Paestum).Το 510 π.Χ. περιήλθε σε σύγκρουση με τον Κρότωνα, που νίκησε και την κατέστρεψε με εκτροπή του ποταμού Κράτη. Σήμερα η αρχαία πόλη βρίσκεται κάτω από τα έλη και θεωρείται μια από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές περιοχές -ζώνες- της Ιταλίας.

ΘΟΥΡΙΟΙ
Το 444 π.Χ. στη θέση της καταστραμμένης αυτής πόλης, της Σύβαρης, κτίστηκε με πρωτοβουλία του Περικλή η αποικία Θούριοι. Ο Αθηναίος πολιτικός θέλησε να ιδρύσει με τους Θουρίους μια πανελλήνια αποικία στην Ιταλία με σχέδιο του πολεοδόμου Ι π π ό δ α μ ο υ του Μ ι λ ή σ ι ο υ (του πρώτου πολεοδόμου στην παγκόσμια ιστορία), ο οποίος μάλιστα μετέσχε στην ομάδα των αποίκων.
Τους πρώτους αποίκους συνόδευσαν και άλλοι επιφανείς άνδρες, μεταξύ των οποίων ήταν ο σοφιστής Π ρ ω τ α γ ό ρ α ς, ο Ε μ π ε δ ο κ λ ή ς και ο «πατέρας της ιστορίας» Η ρ ό δ ο τ ο ς.
Η επισημότητα, που πρόσδωσε η Αθήνα στην ομάδα των αποίκων, απέβλεπε στην εξασφάλιση της αθηναϊκής επιρροής στη Δύση. Επρόκειτο, δηλαδή, για προσπάθεια μεταφοράς στην Ιταλία της πανελλήνιας πολιτικής, που εφάρμοζε τότε ο Περικλής στην Αθήνα, που φιλοδοξούσε να την κάνει κέντρο ολόκληρης της Ελλάδας. Αντίστοιχες βλέψεις είχε ο μεγάλος Αθηναίος πολιτικός και για τους Θούριους στην Ιταλία. Συνέχεια και επέκταση της πολιτικής αυτής θα αποτελέσει αργότερα και η εκστρατεία των Αθηναίων στη Σικελία, που επρόκειτο ωστόσο να απολήξει στην καταστροφή τους και στο θάνατο πολλών χιλιάδων από αυτούς στις μάχες, στην τελική υποχώρηση των Αθηναίων αλλά και στα περίφημα λατομεία των Συρακουσών.
Κοντά στους Θουρίους και βορειότερα υπήρχε και η μοναδική καθαρή Ιωνική αποικία, που είχε ιδρυθεί από Ίωνες (Κολοφώνιους της Μ. Ασίας). Η αποικία αυτή καταστράφηκε το 450 π.Χ. από το συνασπισμό της Σύβαρης, του Μεταπόντιου και του Κρότωνα. Οι κάτοικοί της έκτισαν τότε βορειότερα την Η ρ ά κ λ ε ι α, νότια του Μεταπόντιου, όπου το 280 π.Χ. ο Πύρρος νίκησε τους Ρωμαίους. Στη θέση της Ηράκλειας, που απείχε αρκετά από τη θάλασσα, βρίσκεται σήμερα το Πολύχωρο (Policoro).

Πηγή: Το μοναδικό έργο του Επαμεινώνδα Βρανόπουλου (Δρ. ιστορικού αρχαιολόγου), Οδοιπορικό στη Μεγάλη Ελλάδα, των εκδόσεων Πελασγός, Αθήνα 1999.


 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com