ΘΡΑΚΗ

ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΩΝ ΘΡΑιΚΩΝ
Ποίους θεούς ελάτρευον και εσέβοντο οι Θράκες;
Η θρησκεία εν γένει των Θρακών και η λατρεία των θεών ήτο η αυτή περίπου με την των Ελλήνων. Κατά τους Ομηρικους μάλιστα χρόνους εταυτίζετο εις τοιούτον βαθμόν, ώστε οι θεοί κατά σκανδαλώδη προτίμησιν ελάμβαναν άλλοι μεν το μέρος των Ελλήνων, άλλοι δε πάλιν υπεστήριζαν τους Τρώας, Θρακοφρύγας και λοιπούς συμμάχους.
Ο Ζευς καθήμενος επί της υψηλής κορυφής της Σαμοθράκης έβλεπεν από εκεί την Τροίαν και τα στρατόπεδα των αντιμαχομένων.
Η λατρεία του Διός εις την Θράκην ανάγεται εις τους πανάρχαιους χρόνους, καθώς και εις τους Πελασγούς.
Εξ όλων των θεών μόνον το όνομα του θεού τούτου ανήκει είς την αρίαν—arya—γλώσσαν, ως κατ' εξοχήν θεού.
Ο θεός Dieus, εις την Σανσκριτικην Dyaus και εις την Ελληνικην Ζευς και Λατινικήν deus, ήτο ανέκαθεν γνωστός εις την Θράκην.
Εις τον Ησύχιον οφείλομεν, ότι ο Ζευς εκαλείτο και Δεύς, δηλαδή θεός 981
Η Ήρα, η φιλόνικος σύζυγος του Διός, επροτίμα να έχη ως προσφιλή της διαμονήν τον πανύψηλον Άθω.
Η Ήρα ελατρεύετο μετά του Διός προ πάντων εις την βόρειον Θράκην ή μόνη, καθώς φαίνεται εις ανακαλυφθείσας επιγραφάς της Βησσαπάρας και άλλων πόλεων 982.
Η Ήρα κατά τους ιστορικούς προ πάντων χρόνους ελατρεύετο εις την Θράκην ευρύτατα, γνωστή υπο το όνομα ιδίως ως Αρτακηνή, ωνομάζετο δε και Ρησκινθίς από το Ρήσκινθον, όρος της Θράκης, όπου υπήρχε και ιερόν αυτής, ή Ρησκινθίς .
Ο δε Απόλλων, θεότης Θρακοπελασγική, ελατρεύετο ευρύτατα κατά τους πανάρχαιους ακόμη χρόνους εις την Θράκην. Ο διάσημος μύθος του βασιλέως των Ηδωνών Θρακών Λυκούργου, περί του οποίου γράφομεν εις άλλο μέρος του βιβλίου, φανερώνει, ότι οι Θράκες ελάτρευον τον Απόλλωνα κατά προτίμησιν πριν ή εισαχθή εις την Θράκην επισήμως η λατρεία του Διονύσου.
Ο Απόλλων θεωρείται ως θεός της Δωρικής φυλής .
Εις τα Άβδηρα μάλιστα, παναρχαίαν Θρακικήν πόλιν, υπήρχε και μαντείον του Απόλλωνος
Καθώς δε εξάγεται από διαφόρους ανευρεθείσας επιγραφάς, η λατρεία του Απόλλωνος ήτο γενικευμένη εις όλα τα μέρη της Θράκης .
Ο Λύκιος (λύκη) Απόλλων δεικνύει την σχέσιν του Απόλλωνος προς το ηλιακόν φως. Ως εκ τούτου από την απ' αρχαιοτάτων χρόνων λατρείαν του εις την χώραν των Τερμίλων ωνόμάσθη αυτή Λυκία.
Ό Απόλλων ελατρεύετο και εις την Φρυγίαν, όπου απεδίδοντο εις αυτόν ιδιαίτεραι τιμαί και το χαρακτηριστικόν επίθετον αρχηγέτης, ως γίνεται φανερον από τας εις την Φρυγίαν ανακαλυφθείσας διαφόρους επιγραφάς.
Απόλλωνι αρχηγέτη.
Ίλεως υμείν Απόλλων αρχηγέτης 983
Ο Ηρόδοτος λέγει, ότι οι Θράκες εσέβοντο ως θεούς μόνον τον Άρην, τον Διόνυσον και την Άρτεμιν. Οι δε Θράκες βασιλείς κατ' εξαίρεσιν από τους πολίτας εσέβοντο προ πάντων τον Έρμήν και εκαυχώντο, oτι κατήγοντο απ' αυτόν, ώμνυον δε εις το όνομα του.
Αι πληροφορίαι αυταί του Ηροδότου περί των θεών, τους οποίους ελάτρευον οι Θράκες, βεβαίως δεν είνε εντελώς ακριβείς. Διότι εις την Θράκην και προ πάντων εις την βόρειον εκτός των θεών τούτων, οίτινες είνε οι κατ' εξοχήν Θρακικοί θεοί, ελατρεύοντο ευρύτατα ο Ζευς, η Ήρα, ο Απόλλων, ο Παν και προ πάντων ο Διόνυσος, ως εικάζεται από τα ανευρεθέντα πολλά ανάγλυφα, ιδίως δε του Διός, της Ήρας και του Απόλλωνος.
Επίσης ελατρεύοντο η Αφροδίτη, ο Ασκληπιός και η Υγίεια.
Η λατρεία του Διονύσου εις την Θράκην πιθανολογείται από τους πανάρχαιους Πελασγικούς χρόνους. Από την Πιερίαν δε Θράκην μετεφέρθη εις πρωτογενή μορφήν από τους μεταναστεύσαντας Θράκας εις την Βοιωτίαν και τον Παρνασσόν, εκείθεν δε εις όλην την Ελλάδα. Ο ποιητής Ευριπίδης λέγει, ότι ο ίδιος ο Διόνυσος καθιέρωσεν επι της κορυφης του Παρνασσού την τελετην της λατρείας του και εδίδαξεν εκεί τους ιερούς χορούς
Κατά τον Ηρόδοτον εις το υψηλότατον όρος της χώρας των Βησσών υπηρχε μαντείον του Διονύσου, εις το οποίον οι προφητεύοντες έδιδον χρησμούς σύμφωνα με το μαντείον των Δελφών 984
Εις το μαντείον τούτο λέγεται, ότι εθυσίασε κατά το 355 π. Χ. ο μέγας Αλέξανδρος. Επίσης εις τούτο εθυσίασε και ο Οκτάβιος. Ο δε Κράσσος αφήρεσε τούτο από τους Βησσους και το έδωκεν εις τους Οδρύσας και δια λόγους πολιτικης φιλίας προς αυτόν εκ μέρους των Οδρυσών, αλλά και διότι ούτοι εσέβοντο πάρα πολύ τον Διόνυσον
Έξωθεν των Κρηνίδων (Φιλίππων) υπήρχε λόφος, όστις εκαλείτο λόφος του Διονύσου, διότι ήτο αφιερωμένος εις αυτόν.
Ο δε Ευριπίδης μας ομιλεί ενθουσιωδώς δια την Παγγαίου πέτραν τον Βάκχου
Μαζι με την λατρείαν του Διονύσου εις την Θράκην είνε αναποσπάστως συνδεδεμένη η λατρεία του Ηφαίστου.
Ο Όμηρος πάλιν μας πληροφορεί, ότι ο Ήφαιστος είχεν ως προσφιλή του διαμονήν την Θράκην, όπου ανεχώρησέ ποτέ από την Τροίαν, αποκαλεί δε την Θρακικήν νήσον Λήμνον κραναόν πέδον Ηφαίστου
Ο Ήφαιστος, ως θεός των ηφαιστείων και των ηφαιστειογενών γαιών, και ο Διόνυσος, ως θεός του οίνου, ευδοκιμώτατα παραγομένου εις την Θράκην και μάλιστα αυτοφυώς, ήσαν αμφότεροι θεοί Θρακικοί, συνδεδεμένοι με στενωτάτην φιλίαν. Ο στενώτατος δε ούτος σύνδεσμος των δύο θεών εξηγείται φυσικώς, ότι αι ηφαιστειογενείς χώραι ευνοούν κατ' εξοχήν την ανάπτυξιν και ευδοκίμησιν της αμπέλου. Η δε Θράκη, ως είπομεν, ήτο χώρα του οίνου.
Εις την Θράκην ήτο πολυ διαδεδομένη η λατρεία του Σαβαζίου Διονύσου.
Ό Σαβάζιος εκαλείτο και Σαουάζιος, Σαυάζιος, Σαράζιος, Σαβάζιος, Σαβάδιος, Σεβάδιος, Σεβάζιος και Σάβος.
«Σαβάζιος επώνυμον Διονύσου. Οι δε υιόν Διονύσου. Και Σάβον ενίοτε καλούσιν αυτόν. Φρυξ δε ο Σαβάζιος» .
Και ο Αριστοφάνης αποκαλεί τον Σαβάζιον Φρυγίλον.
«Τον Φρύγα, τον αυλητήρα, τον Σαβάζιον».
«Φρυγίλω Σαβαζίω, επεί Φρυγών ο θεός»
Ό Σαβάζιος Διόνυσος ήτο θεός Θρακοφρυγικός, εθεωρείτο δε υιός του Διός και της Περσεφόνης.
Ο Kretschmer θεωρεί πατρίδα του Σαβαζίου την Θράκην
Την γνώμην του Kretschmer ασπάζεται και o Franz Cumont όστις λέγει ότι αι Θρακικαί φυλαι έφερον εις την Μικράν Ασίαν την εθνικήν λατρείαν του Σαβαζίου 985
Ό Lenormant όμως, όστις θεωρείται ότι έγραψε την τελειοτέραν περί Σαβαζίου μελέτην, λέγει ότι ο Σαβάζιος μετεφέρθη από την Φρυγίαν εις την Θράκην. Πράγματι δε τούτο ήτο το όνομα, το οποίον έφερεν o μέγας θεός της Έλλησποντιακης Θράκης αφομοιωθείς υπό των Ελλήνων εις Διόνυσον.
Άλλα ο Σαβάζιος εις την Θράκην, μολονότι η παράδοσίς του κατά μέγα μέρος έμεινεν η ιδία, δεν συνεδυάζετο προς την Φρυγικήν Μητέρα, η οποία εν τούτοις ελατρεύετο εκεί με το αρχικόν της όνομα Μα.
Κατά τον Ηρόδοτον ο Διόνυσος της Θράκης είχεν ως σύντροφον την Αρτέμιδα. Δηλαδή ο Σαβάζιος εκεί ήτο ενωμένος με την θεάν της σελήνης, ήτις ωνομάζετο οτέ μεν Κότυς ή Κοτυττώ, οτέ δε Βενδίς.
Εις την πρώτην σειράν των πηγών επί της λατρείας του Θρακός Σαβαζίου, της φύσεως του και των θεοτήτων, προς τας οποίας συνήπτετο, πρέπει να τοποθετήσωμεν την σειράν των επί του ανάγλυφου εγκεχαραγμένων θείων εικόνων επί των βράχων των Φιλίππων, των οποίων δεσπόζει λόφος, ονομαζόμενος Διονύσου λόφος. Τρεις κύριαι θεότητες εμφανίζονται εις αυτάς. Ο Σαβάζιος με μέτωπον ωπλισμένον με δύο μικρά κέρατα, ως του ταύρου, σύμφωνα με την ένδειξιν Διόδωρου του Σικελιώτου, ή κυνηγέτις Άρτεμις, ήτις αντικαθιστά βεβαιότατα την Βενδίδα, έπειτα δε γηραιότερα τις θεά εις στάσιν και αμφίεσιν ματρώνας, υπενθυμίζουσα δια της όψεως της την Δήμητρα ή Ήραν, ήτις μεταξύ των ονομάτων του Θρακικού εθνικού Βάκχου δικαιούται να λάβη την ονομασίαν Κότυς ή Κοτυττώ, την πλησιεστέραν προς την Φρυγικην θεάν Κυβέλην.
Είνε πιθανόν, ότι ο ασιατικός μύθος είχε διέλθει τον Ελλήσποντον και εφαρμοζόμενος εις τας θεάς των θρακών απέδιδεν εις την Κότυν και την Βενδίδα τους ρόλους, εις τους οποίους η διήγησις Κλήμεντος του Αλεξανδρέως και του Αρνοβίου εφαρμόζει τα Ελληνικά ονόματα της Δήμητρος και της Περσεφόνης. Και δια τούτο προσωμοίασαν την Βενδίν προς την Εκάτην λόγω του σεληνιακού αυτής χαρακτήρος.
Επομένως μεταξύ των μύθων, των αναλογούντων εις την γέννησιν του Ζαγρέως, πρέπει κατ' ανάγκην να σταθώμεν εις τον της Θράκης, τον μόνον, εις τον οποίον η Περσεφόνη, αντικείμενον της επιχειρήσεως του Θεού, του Διός, υπηρξε μία Άρτεμις, εκείνον, κατά τον όποιον προς αντικατάστασιν των ονομασιών ο Σαβάζιος ενώνετο προς την Βενδίν ι.
Ό Σαβάζιος, θεός καθαρώς Θρακοφρυγικός, αφωμοιώθη κατόπιν και συνεταυτίσθη ταχέως με τον Ελληνικόν Διόνυσον, θεόν του οίνου, ώστε δεν ήτο δυνατόν να διακριθη ο εις από τον άλλον. Έμεινε δε Θρακικός μόνον υπό έποψιν λατρείας. Και ενώ κατ' αρχάς ήτο θεός του φωτός, προσέλαβε κατόπιν την ιδιότητα του Διονύσου.
Προς τον Σαβάζιον διεσώθησαν ύμνοι, εις τον Ορφικόν δε ύμνον προς τον Σαβάζιον υπάρχει δι' αυτόν ο χαρακτηρισμός΄
Σαβάζιε, ος Βάκχον Διόνυσον, ερίβρομον, ειραφιώτην,
μηρώ εγκατέραψας, όπως τετελεσμένος έλθοι
Φρυγίας μεδέων 986
Εκτός δε του ύμνου τούτου του Σαβαζίου Διονύσου διεσώθησαν και ο ύμνος Διονύσου Βασσαρέως του Τριετηρικού, Διονύσου του Τριετηρικού, είνε δε ο 45 και 52 εκ των καλουμένων Ορφικών ύμνων.
ΕΙς τον 52 υπάρχει ο στίχος΄
βακχέων αγίας τριετηρίδων,
εκ του οποίου, καθώς και του επιθέτου Τριετηρικού, φαίνεται ότι ο Σαβάζιος ελατρεύετο δι' ιδιαιτέρων εορτών κατά πασαν τριετίαν. Ό Σαβάζιος εκαλείτο εις την Φρυγίαν και Βαγαίος.
Άλλα κατά τον Ήσύχιον, «Βαγαίος' ο Ζευς Φρύγιος (μέγας, πολύς, ταχύς) .
Σημαίνει δηλαδή η λέξις Βαγαίος μάλλον τον Δία, ως μέγαν, τον κατ'εξοχήν θεόν.
Διαφωτιστική είνε πάρα πολύ, δια τούτο δε και σπουδαιότατη, η επιγραφή '
Διί Ηλίω μεγάλω Κυρίω Σαβαζίω
εις την οποίαν καταφαίνεται, ότι ο Σαβάζιος συνεταυτίζετο εις την Φρυγίαν όχι μόνον με τον Δία, αλλά και με τον Ήλιον. Γενικώς δε άνευ τίνος διακρίσεως ελέγετο εις την Φρυγίαν και Θράκην Ζευς Βάκχος, Ζευς Διόνυσος, Ζευς Σαβάζιος.
Άγνωστος κατά την γνώμην μου η προέλευσις της λέξεως Σαβάζιος.
Η λέξις Σαβάζιος ετυμολογείται κατά τινάς από την Ελληνικήν λέξιν σέβας, εν τοιαύτη δε περιπτώσει σημαίνει κατ' αυτους σεβάσμιος. Εν γένει όμως εις τους αρχαίους εσήμαινε φωνάζειν ενθουσιωδώς, ως αι Βάκχαι, σαβοί, σαβοί.'
Αι Βάκχαι ως εκ τούτου εκαλούντο και Σαβαί, ήσαν δε, ως είπομεν, ιέρειαι του Βάκχου.
Γενικώς Σαβάζιος Διόνυσος εθεωρείτο ο Φρυγιακός, εις τιμήν του οποίου ετελούντο ιδιαίτερα μυστήρια, ανεξάρτητα των λοιπών Διονυσιακών μυστηρίων.
«Και ο Σαβάζιος δε των Φρυγιακών έστι και τρόπον τίνα της μητρός το παιδίον, παραδούς τα του Διονύσου και αυτός».
«Οι Φρύγες τον Σαβάζιον τιμώσι. Ποίος δε είνε ο θεός ούτος, ο Ηρακλεώτης εις το περί Ηράκλειας δεύτερον βιβλίον του λέγει΄ φαίνεται δηλαδή από όσα ευρίσκομεν συλλογιζόμενοι πολλαχόθεν, ότι Διόνυσος και Σαβάζιος είνε εις και ο ίδιος θεός, έλαβε δε την προσηγορίαν αυτήν από τον εκθειασμόν, ο οποίος γίνεται προς τιμήν του. Διότι το ευάζειν οι βάρβαροι το λέγουν σαβάζειν. Όθεν και των Ελλήνων τινές ακολουθούντες αυτούς τον ευασμόν τον λέγουν σαβασμόν» 987.
«Σαβοί. Δημοσθένης υπέρ Κτησιφώντος. Οι μεν Σαβούς λέγεσθαι τους τελούμενους τω Σαβαζίω, τουτέστι τω Διονύσω, καθάπερ τους τω Βάκχω Βάκχους. Τον δε αυτόν είναι Σαβάζιον και Διόνυσον φασιν άλλοι τε και Αμφίθεος β' περί Ηράκλειας. Ούτω δε φασι και τους Έλληνας τινέζ (ο Σουΐδας διορθώνει των Ελλήνων τινές) τους Βάκχους Σαβούς καλείν. Μνασέας δε ο Πατρεύς είναί φησιν υιόν του Διονύσου τον Σαβάζιον»
«Ευοί σαβοί». Μυστικά μεν εστίν αποφθέγματα, λέγουσι δε ότι εις την γλώσσαν των Φρυγών σημαίνει τους μύστας• από δε τούτου ωνομάσθη και ο Σαβάζιος Διόνυσος»
«Σαβαί' ευοϊ σαβαί»
«Σάβους έλεγον και τους αφιερωμένους εις τον Διόνυσον τόπους και τους Βάκχους αυτούς»
«Τους παρά τω Σαβαζίω βακχεύοντας καλούσι σαβούς»
«Σαβούς και Σαβάς και Σαβαζίους τους βακχεύοντας τω Σαβαζίω. Το γαρ σαβάζειν τω θεώ τούτω.
«Υπό δε τίνων ο Διόνυσος Σαβός καλείται»
Εκαλείτο δε ο Διόνυσος και Εύας, κατ' αναλογίαν δε τούτου η Δημήτηρ εκαλείτο Ευάνασσα 7.
Ό Διόνυσος εκαλείτο και Ύης κατά τον Κλείδημον.
Επειδή αι θυσίαι ετελούντο καθ' ον χρόνον ο θεός υεί (βρέχει). Ο δε Φερεκύδης λέγει, ότι και η Σεμέλη ελέγετο Ύη, αι δε τροφοί του Διονύσου ελέγοντο Υάδες. Ο δε Αριστοφάνης συγκαταλέγει εις τους ξενικούς (Φρυγικούς) θεους τον Ύην. Εν γένει όμως Ύης ήτο επίκλησις προς τον Σαβάζιον 988
Υεύς΄ο Σαβάζιος
Υή΄ η Σεμέλη (από της ύσεως)
Ύης΄ο Ζευς όμβριος
(Υετός΄όμβρος, δρόσος, ύδωρ)
Υιήν ή υιόν=την άμπελον
Τα μυστήρια και εν γένει η λατρεία του Σαβαζίου Διονύσου κατ' αρχάς ετελούντο με έξαιρετικην παραφοράν και οργιαστικήν έξαρσιν από άνδρας και προ πάντων από γυναίκας, απρεπώς και μέχρις ακολασίας σύμφωνα με το Θρακοφρυγικόν θρησκευτικόν σύστημα, είνε όμως βέβαιον, οτι κατά τους μεταγενεστέρους χρόνους, δηλαδή από την κλασικήν πλέον εποχήν και κατόπιν, περιωρίσθησαν αι κατά την λατρείαν του Σαβαζίου υπερβολικαί ασχημίαι και ακρότητες.
Ο Δημοσθένης, δια να εξευτελίση τον αντίπαλόν του Αισχίνην, του οποίου η μήτηρ ήτο από την Φρυγίαν, λέγει τον τρόπον,, κατά τον οποίον ο Αισχίνης μαζί με την μητέρα του προσηύχετο και ετέλει με τους μύστας τα Σαβάζια, ως έξης.
«Ο Αισχίνης, έχων καταγωγήν και ανατροφήν δούλου και όχι ελευθέρου παιδός, ανήρ γενόμενος ανεγίνωσκε τας βίβλους εις την μητέρα του, τελούσαν τα μυστήρια, και τα άλλα παρεσκεύαζε, την μεν νύκτα νεβρίζων και κρατηρίζων και καθαίρων τους τελούμενους και σπογγίζων και τρίβων με τον πηλόν και τα πίτυρα και έπειτα σηκωνώμενος από τον καθαρμόν και προστάζω να λέγουν «έφυγον κακόν, εύρον καλλίτερον»... τας ημέρας δε οδηγών από τους δρόμους τους καλούς θιάσους, τους στεφανωμένους με τον μάραθρον και την λεύκην, τους όφεις τους παρειάς θλίβων και κουνών αυτούς υπεράνω της κεφαλής και φωνάζων ευοί σαβοί και χορεύων ύης άττης άττης ύης, αρχηγός της συνοδείας και οδηγός αυτής και κιστοφόρος και λικνοφόρος και τα τοιαύτα υπό των γραϊδίων προσαγορευόμενος» .
Αλλά η μυστηριώδης των Σαβαζίων τελετή φαίνεται, ότι μάλλον ετελείτο την νύκτα, εξ ου και ο χαρακτηρισμός΄
"Σαβάζια θύσθλα νύχτερα"
Περί τούτου άλλως τε μας πληροφορεί και ο ιστορικός. «Φασί δε εκ Διός και Περσεφόνης έτερον Διόνυσον γενέσθαι, τον υπό τινων Σαβάζιον ονομαζόμενον, ου την τε γένεσιν και τας θυσίας και τιμάς νυκτερινάς και κρυφίους παρεισάγουσι» 989
Έτελείτο δε η λατρεία του Σαβαζίου με βακχείας και όργια, απέβλεπε δε, όπως και τα Ορφικά, εις αποκαθάρσεις των ψυχών και αφέσεις παλαιών ανομημάτων και αμαρτιών.
«Άλλ' επεί των Κορυβάντων φρουρητική πώς έστιν η δύναμις και επιτελεστική, του Σαβαζίου δε εις βακχείας και αποκαθάρσειςί των ψυχών και λύσεις παλαιών μηνυμάτων οικειότητα παρεσκεύασται, δια ταύτα δη και επίπνοιαι αυτών τω παντί διεστήκασι»
Ό εξαγνισμός άλλως τε με βαπτίσεις υπάρχει και εις την Θρακοφρυγικην λατρείαν της Κοτυττούς.
Οι ιερείς και οι αγύρται του Σαβαζίου εβεβαίωνον, ότι τα μυστήρια των και οι καθαρμοί των είχον την ιδιαιτέραν ιδιότητα να καθαιρούν τας ψυχάς και να αποτρέπουν τας ουρανίους ποινάς δια τας παλαιάς αμαρτίας.
Η θρησκεία του Θρακός Σαβαζίου εμπεριείχεν αληθή μυστήρια με καθωρισμένας μυήσεις, αι οποίαι αναπαρίσταναν πολλά χαρακτηριστικά των Σαβαζιανών μυστηρίων της Φρυγίας, αλλ αι οποίαι διεκρίνοντο απ' αυτά κατά τούτο, ότι ανυψούντο εις υψηλοτέραν ηθικήν σφαίραν παρά την παραδοξότητα των συμβόλων δια μιας ενεργητικής διαβεβαιώσεως της αθανασίας της ανθρωπινής ψυχής.
Η λατρεία του Σαβαζίου Θρακος με τα υπό των γυναικών εορταζόμενα όργια, εις τα οποία δε ο μυστικός όφις έπαιζε τον κυριώτερον ρόλον, διηλθέν ενωρίς είς την Μακεδονίαν και ήτο πολύ διαδεδομένη εκεί. Είνε τα όργια κατ' απομίμησιν των Μιμαλλόνων, ως λέγει ο Πλούταρχος περί αυτών 990
Καθώς δε ο Διόνυσος, τοιουτοτρόπως και ο Θρακικός Σαβάζιος ήτο κατ' αρχάς ο θεός της βλαστήσεως και τα μυστήρια, τα οποία κατ' έτος ετελούντο προς τιμήν του, είχον την κεντρικήν έννοιαν της αναγεννήσεως• Άλλως τε η ιδέα της αθανασίας της ψυχής, ως λέγομεν και αλλαχού του βιβλίου, είνε αρχαιοτάτη εις την Θράκην. Οι λαοί της Θράκης επίστευον εις την αθανασίαν της ψυχης, όπως κατόπιν και οι Αχαιοί.
Αλλά πρέπει να προσθέσωμεν, ότι ο Σαβάζιος ως θεός της φύσεως και της παράγωγης έχει ευρύτερον χαρακτηρα από τον Διόνυσον. «Σαβαζίων μυστηρίων σύμβολον τοις μυουμένοις ο δια κόλπου θεός» .
Έτιμάτο δε ο Σαβάζιος θρησκευτικώς εξίσου, ως φαίνεται, με τον Διόνυσον. ΕΙς τας Αθήνας ελατρεύετο ευρύτατα, ως εις την Θράκην.
Ευχηθήτε πάλιν τόρα είς τον Βάκχον,
που τον λέγουν Σαβάζιον εις τους τόπους της Φρυγίας 3.
Έτελούντο δε, ως είπομεν, τα όργια ταύτα με παραφοράς και ακολασίαν υπό τους βαρείς και πυκνούς κρότους των τυμπάνων και με αληθή κραιπάλην.
Έξέλαμψε λοιπόν η τρυφη των γυναικών
και οι τυμπανισμοί και οι πυκνοί Σαβάζιοι ...
Μ' έπιασε μια νύστα φοβερη
από την μέθην και κραιπάλην του Σαβαζίου 4.
Περί του Διονύσου και της Διονυσιακής λατρείας αφιερώνομεν ιδιαίτερον κεφάλαιον.
* * *
0 δε Άρης ήτο ο εθνικός των Θρακών θεός, έχων ως διαμονήν του την τραχείαν και ψυχράν Θράκην. Ο φοβερός και αλλοπρόσαλλος θεός του πολέμου είνε ο κατ' εξοχήν Θρακικός θεός, ελατρεύετο δε ευρύτατα από τας μαχιμωτάτας Θρακικας φυλάς. Ο Όμηρος μάλιστα τον χαρακτηρίζει ως σκανδαλωδώς προστατεύοντα κατά τον Τρωϊκόν πόλεμον τους Τρώας και τον κατατάσσει εις την τάξιν των θεών εκείνων, οι οποίοι έλαβον το μέρος των Τρωών. Είνε δε γνωστόν, ότι άλλοι εκ των θεών είχον ταχθή με τους Έλληνας. Εις τίνα μάλιστα μάχην ο Άρης μετεμορφώθη εις Ακάμαντα, τον Θράκα βασιλέα, και παρώτρυνε τους Τρώας κατά των Αχαιών.
Ό Άρης εις την Θράκην ελατρεύετο με τον Διόνυσον και την Άρτεμιν.
Η αρχή της λατρείας του Άρεως και του Διονύσου πρέπει να αποδοθη κατά πάσαν πιθανότητα εις τας πολεμικάς Θρακικας φυλάς, απ' αυτάς δε και εις τας Ελληνικάς χώρας.
«Θεός δε της Θρακικής ο Άρης, ότι πολεμικόν το παλαιόν οι Θράκες» . Εκαλείτο δε ο Άρης ως θεός του πολέμου και Στράτιος.
Ούτως εκαλείτο όμως και ο Ζευς2.
Ό Όμηρος λέγει, ότι πατρίς του Άρεως είνε η Θράκη και απ' αυτήν πηγαινοέρχεται εις την Τροίαν. Κατά τίνα παράδοσιν εγεννήθη εις την Θράκην. Οι Θράκες εθυσίαζον είς τον Άρην τους αιχμαλώτους των. Εις την Θράκην υπήρχε και Άρειον πεδίον, αλλά και η Θράκη εκαλείτο Αρία.
Κατά τον Ευριπίδην η Θράκη ήτο «Άρεως οικητήριον».
Από τους Θράκας η λατρεία του Άρεως μετεδόθη εις την Θεσσαλίαν και Βοιωτίαν. Εις τας Θήβας ελατρεύετο εις αρχαιοτάτην εποχήν' επίσης ελατρεύετο και εις τας Αθήνας.
«Ο θεός ούτος έχει επί της γης σημαντικήν διαμονήν, την Θράκην. Η διαμονή αυτή του Άρεως υπέδειξεν εις το πνεύμα των Ελλήνων την κοιτίδα της θρησκείας αυτού, μετενεχθείσης ίσως εις Βοιωτίαν υπό των βαρβάρων και πολεμικών αποίκων της βορείου Ελλάδος. Άλλ', ως ορθώς παρατηρεί ο Ρreller, η Θράκη εις την μυθολογικήν γλώσσαν φανερώνει δια γενικού τρόπου την τραχείαν χωράν του Βορρά, από την οποίαν έρχονται αι πάχναι του χειμώνος, χωράν του Βορέου και των τρικυμιών. Δι' αυτό ο Άρης αγαπά να διαμένη εκεί, ενώ ο Απόλλων, θεός του φωτός, του οποίου η λάμψις έχει ως όρον την ατμοσφαιρικην γαλήνην, κατοικεί πέραν της πατρίδος ταύτης των καταιγίδων» 991
Κατά τον Ηρόδοτον εις την χώραν των Θυνών και Βιθυνών Θρακών της Μ. Ασίας ύπηρχε και χρηστήριον του Άρεως 992
Είνε γεγονός, ότι αι θρησκείαι της Θράκης, αν και είνε ατελώς γνωσταί, επέδρασαν σημαντικώτατα επί των Ελληνικών δοξασιών, αι οποίαι παρέλαβον απ' αυτάς κυρίως δύο θεότητας, τον Διόνυσον και τον Άρην. Η λατρεία του θεού των μαχών και η του θεού τού οίνου δεν είνε άλλως τε τα μόνα στοιχεία, ότι να τα έθνη της Θράκης, μετανάστευσαν τα προς νότον και αποκατασταθέντα εις την Βοιωτίαν και Αττικήν, έφερον μαζί των εις πάλαιαν εποχήν εις την κυρίως Ελλάδα
Η δε Άρτεμις ήτο μία από τας προσφιλεστέρας εις την Θράκην θεότητας, τάς λατρευομένας εις αυτήν. Εις τον Ηρόδοτον οφείλομεν μίαν περίεργον πληροφορίαν, ότι αι γυναίκες της Θράκης και της Παιανίας, όταν εθυσίαζον εις την βασίλισσαν (θεάν) Άρτεμιν, ποτέ δεν προσέφεραν τας θυσίας χωρίς άχυρα σίτου.
Ποίαν σημασίαν είχον δε τα στάχυα του σίτου κατά τας θυσίας προς την Άρτεμιν, δεν μας τα εξηγεί ο εξ Ιωνίας ιστορικός.
Και η Εκάτη, δηλαδή η Άρτεμις, κατά τον Deharme ανήκει εις την θρησκείαν των Θρακικών φυλών του Βορρά, θρησκείαν θλιβεράν, σκυθρωπού μυστικισμού και φανατικού ενθουσιασμού.
Κατά τον Τζέτζην υπήρχε Θρακικον σπήλαιον, το οποίον εκαλείτο Ζήρινθον άντρον, της κυνοσφαγούς θεάς Εκάτης. Εθυσίαζον δε εις αυτό προς τιμήν της Εκάτης κύνα, καθώς λέγει ο Σώφρων εν τοις Μίμοις. Διότι ο κύων γαυγίζων απομακρύνει τα φάσματα, καθώς ο χαλκός κρατηθείς ή άλλο τι τοιούτο.
Ό βωμός, εις τον οποίον εθυσίαζον είς το σπήλαιον Ζήρινθον, εθεωρείτο ότι εκτίσθη από τους Κορύβαντας, όταν ούτοι κατείχαν την Σαμοθράκην. Το σπήλαιον τούτο εκαλείτο και Σάον, σπήλαιον Θρακικόν της Ρέας ή της Εκάτης, δεχόμενης τους κύνας εις θυσίαν.
Σάον δε ήτο και το όνομα όρους Θρακικού, ως λέγει ο Νίκανδρος.
Ο ίδιος Τζέτζης λέγει, ότι εις το σπήλαιον Ζήρινθον ελατρεύετο και η θεά Αφροδίτη, η οποία όνομάζετο Ζηρινθία ή Θρακική 993
Κατά τον Τζέτζην η Βενδίς (Άρτεμις, Εκάτη) εκαλείτο από τους Θράκας και Ούπις' «Ούπις παρά Θραξίν επίθετον της Αρτέμιδος» .
Η Εκάτη ήτο γενικώς θεά λατρευομένη όχι μόνον εις την Θράκην αλλά και εις όλα τα συγγενή με τους Θράκας εις την Μικράν Άσίαν εύρισκομενα έθνη. Εκτός της Θράκης και Σαμοθράκης ελατρεύετο εις την Καρίαν, ένθα ετελούντο προς τιμήν αυτής αγώνες, τα Εκατήσια, εις την Λυκίαν, Παμφυλίαν, Φρυγίαν, Λυδίαν, Μυσίαν και Παφλαγονίαν.
Η Βενδίς εκαλείτο δίλογχος, διότι ως κυνηγετικη φέρει δύο λόγχας ή διότι έχει δύο φώτα, το ιδικόν της και το του ηλίου. Την σελήνην δηλαδή Βενδίν και Άρτεμιν ενόμιζον
Εκαλείτο δε η Εκάτη υπό των θρακών Βενδίς, ήτο δηλαδή η Βένδεια Άρτεμις. Η δε Βενδίς και Μενδίς'
«Βενδίς' η Άρτεμις Θρακιστί. Παρά δε Αθηναίοις εορτή Βενδίδεια. Βούσβατον' την Άρτεμιν Θράκες»
«Μεγάλη θεος' Αριστοφάνης έφη την Βενδίν. Θρακία γαρ η θεός». Η Βενδίς ήτο θεότης πένθιμος, λατρευομένη υπό των Θρακών με μυστικισμόν εις τα σπήλαια, εις τα βάθη αυτών. Εις παναρχαίαν ακόμη εποχήν οι εις την Βοιωτίαν και Αττικήν μεταναστεύσαντες Θράκες μετέφερον εκεί την λατρείαν της Αρτέμιδος. Η λατρεία της Αρτέμιδος ήτο γενι κευμένη εις την θράκην εις μέγιστον βαθμόν, είχε δε αυτή όχι μόνον χαρακτήρα θρησκευτικόν, αλλά, προϊόντος του χρόνου, είχε προσλάβει καΐ εΰνικον τοιούτον και κοινωνικόν, εξ ου και ίερόν Βενδίδειον ίδρύθη είς την θράκην, όπου όλοι ανεξαιρέτως, και γυναίκες ακόμη, ως ε'ίπομεν, εθυσίαζον, προς τούτοις δε ετέλουν προς τιμήν της θεάς πανηγύρεις και ήκολούθουν αυτάς εκατόμβαι.
Άλλ' είνε γνωστόν, ότι γενικώς οι θράκες εξήσκησαν μεγάλην θρησκευτικην επί των Ελλήνων επιρροήν. Και η μεν λατρεία του Διονύσου εισήχθη εις την Ελλάδα επισήμως κατά την εβδόμην εκατονταετηρίδα, ο Ορφισμός, τροποποίησις των Διονυσιακών λατρειών, κατά την έκτην, αργότερον δε, κατά την κλασικήν δηλαδή εποχήν, εισήχθη και η λατρεία της Βενδίδος και της Κοτυττούς.
Οι Ορφικοί επεξέτειναν και διερρύθμισαν τα της λατρείας της θεάς ταύτης εις επίπεδον υψηλότερον, αλλά συγχρόνως και ηθικώτερον αποκαλούντες αυτήν «Βένδιν κραταιάν».
«Και του Θρακός θεολόγου (του Ορφέως) μετά των πολλών της σελήνης ονομάτων και την Βένδιν εις την Περσεφόνην αναπέμποντας.
Πλουτώνη τε και Ευφροσύνη Βένδις τε κραταιή» .
Η Βενδίς συνεταυτίζετο εις τάς Αθήνας με την Άρτεμιν. Εις τον Πειραιά υπήρχεν ιερόν αφιερωμένον εις αυτήν, όπου ελατρεύετο ιδιαιτέρως απο των εν τη Αττική Θρακών. Το Βενδίδειον τούτο ήτο τακτικόν προσκύνημα όχι μόνον των εν τη Αττική μονίμως εγκατεστημένων Θρακών, των πάντοτε ευρισκομένων εκεί μισθοφόρων και των απειραρίθμων δούλων Θρακών, αλλά και αυτών ακόμη των Ελλήνων. Φαίνεται δε, ότι εις την Μουνυχίαν υπήρχε και Ελληνικόν ιερόν της Αρτέμιδος.
Κατά τον Πλάτωνα και ο Σωκράτης κατέβη μίαν ημέραν εορτής των Βενδιδείων εις τον Πειραιά με τον Γλαύκωνα, δια να προσευχηθή εις την θεάν Άρτεμιν, συγχρόνως δε να ιδή πώς θα διεξαχθή η Θρακική εορτή των Βενδιδείων, την οποίαν δια πρώτην φοράν επρόκειτο να πανηγυρίσουν. Πραγματικώς δε, καθώς διηγείται ο Σωκράτης, τω εφάνη ωραία η πομπή των εντοπίων, ουδόλως όμως κατά την γνώμην του υπελείφθη ως προς την μεγαλοπρέπειαν και η πομπή των Θρακών. Το εσπέρας έγινεν έφιππος λαμπαδηφορία προς τιμήν της θεάς, κατά την οποίαν οι Θράκες κρατούντες λαμπάδας τας μετέδιδον από χείρα εις χείρα και έτρεχον έφιπποι. Κατόπιν δε έκαμον παννυχίδα.
Τα Βενδίδεια από τον Πειραιά μετεφέρθησαν εις την Σαλαμίνα, ως βλέπομεν εις το ψήφισμα των θιασωτών της Βενδίδος εις την Σαλαμίνα.
Έδοξε τω κοινώ
Επειδή οι επιμεληταί οι κατασταθέντες επεμελήθησαν των τε θυσιών και των άλλων απάντων των περί το ιερόν της Βενδίδος, δεδόχθαι τω κοινώ των θιασωτών επαινέσαι αυτούς και στεφανώσαι έκαστον αυτών, μερίσαι δε τον ταμίαν : ΔΠ : δραχμάς. Τούτο δε λαβόντες οι επιμεληταί αναθέτωσαν εις το ιερόν της Βενδίδος.
Οι Έλληνες και πρώτοι πάντων οι Αθηναίοι παρέλαβαν από τους Θράκας τα Βενδίδεια .
Άλλως τε οι Έλληνες μετά τους Περσικούς προ πάντων πολέμους κατηγορούντο δια την ξενολατρείαν και ιδίως οι Αθηναίοι 994
Ούτοι δε, καθώς εφιλοξένησαν και παρεδέχθησαν τόσα άλλα ξένα ήθη και έθιμα, τοιουτοτρόπως εισήγαγαν και ξενικά ιερά και μάλιστα με τόσον υπέρμετρον ζήλον, ώστε κατήντησαν εις το σημείον να τους διακωμωδήσουν δια τούτο. Εισήγαγαν δηλαδη τα λεγόμενα Φρυγία και τα Θράκια, καθώς αυτοί ωνόμαζον τα Βενδίδεια. Και τα μεν Θράκια Βενδίδεια, ως είπομεν, μνημονεύει ο Πλάτων, τα δε Φρυγία ο Δημοσθένης καταφερόμενος κατά του πολιτικού του αντιπάλου Αισχίνου.
Ήσαν λοιπόν τα Βενδίδεια λατρεία και εορτή κατ' εξοχήν και αποκλειστικώς Θρακική. Πρέπει δε να δοθή εις αυτά ιδιάζουσα σημασία, διότι απ'αυτα έλαβον την αρχήν τα διάσημα Ορφικά.
Άλλη εκτός των Βενδιδείων Θρακική εορτή ήσαν τα λεγόμενα Κοτύττια.
Ήσαν δε τα Κοτύττια ή Κοτυττώ εορτή της Κότυος, έχουσα την αρχήν της μάλλον από τους Ηδωνούς Θράκας και εορταζομένη προ πάντων εις αυτούς. Μνημονεύει δε αυτήν και τα κατά την εορτήν ταύτην όργανα ο Αίχύλος ειπών
«Σεμνή Κότυς εν τοις Ηδωνοίς, ορεινά δε όργανα έχοντες οι περί τον Διόνυσον».
Προσθέτει δε αμέσως έπειτα επεξηγηματικώτερον δια τα όργανα, τα οποία μετεχειρίζοντο δια την λατρείαν της Κότυος'
«Και άλλος μεν κρατών εις τάς χείρας αυλούς, κατεργασμένους με τόρνον, γεμίζει αυτούς δια των δακτύλων του με μελωδίαν, προξενούσαν μανίαν, άλλος δε παίζει με κύμβαλα και ηχεί».
Άλλου δε προσθέτει
«Ψαλμός δε αλαλάζει, υπομυκώνται δε, ωσάν από κάποιο αφανές μέρος, φοβεραί απομιμήσεις φωνών ταύρου, ακούονται δε προς τα έξω κτυπήματα τυμπάνου, ωσάν τρομακτική βροντή, η οποία βγαίνει από υπόγειον».
Ο Στράβων, ο οποίος μας διέσωσε τα αποσπάσματα ταύτα του Αισχύλου, προσθέτει δα όλα αυτά είνε καθαρώς Φρυγιακης προελεύσεως, αλλά το τοιούτο διόλου δεν είνε παράδοξον, διότι, καθώς οι Φρύγες είνε Θρακική φυλή και άποικοι των Θρακών, τοιουτοτρόπως και τα ιερά αυτών μετρφέρθησαν από την Θράκην εις την Φρυγίαν, όπου διετηρήθησαν εις την λατρείαν της Κυβέλης, ενώ εις την Θράκην εχρησιμοποιήθησαν εις την λατρείαν της Κότυος ι.
Και αυτός ακριβώς είνε ο ουσιωδέστερος λόγος, δια τον οποίον η Θρακική θεότης Κοτυττώ εθεωρήθη όμοια με την Ρέαν ή Κυβέλην, της οποίας η λατρεία εις την Φρυγίαν ετελείτο, καθ' όν τρόπον περιγράφεται ανωτέρω, υπό των ιερέων της Κορυβάντων.
Κατόπιν όλων τούτων, κατόπιν του χαρακτηρισμού, τον οποιον ο Αισχύλος, ποιητής διακρινόμενος δια τον άκρατον πατριωτισμόν του, αλλά και δια την άκραν προσήλωσίν του εις τα θεία και τα ιερά και τους πατροπαράδοτους σεμνούς θεσμούς, δίδει εις την Κότυν αποκαλών αυτήν ευθύς εξ αρχής σεμνήν, δεν δυνάμεθα να εννοήσωμεν πώς η Κοτυττώ εθεωρήθη υπό τίνων ως θεά των ηδονών και της ακολασίας, αφού η ανωτέρω εικών της λατρείας της παρουσιάζεται απολύτως θεωρητική και μυστηριακή.
Αλλά τούτο οφείλεται πάντως εις τον χαρακτηρισμόν των αρχαίων, οίτινες αγνοούντες τα Κοτύττια εθεώρουν αυτά ως άσεμνα και μυστικά φρικτά όργια.
Ανέγνως τους Βάπτας (του Ευπόλιδος); Το δράμα όλον; Είτ' ουδέν σοι κακεί καθίκετο; Ουδ' ηρυθρίασας αναγνώσας αυτά.
Ως επίσης.
Talia secreta coluerunt orgia taeda
Cecropiam soliti Baptae lassare Cotytto.
Διά την λατρείαν της Θρακικης θεάς Κότυος δεν γνωρίζομεν περισσότερα, ει μη μόνον ότι κατ'αυτήν ήσαν εν χρήσει εκτός άλλων και καθαρμοί, δια τούτο δε οι τελούντες αυτήν εκαλούντο Βάπται.
Ο διπλούς πέλεκυς, όστις ήτο ιερόν σύμβολον του Διονύσου, ήτο επίσης σύμβολον και της Θρακικης θεάς Κότυος.
Εκτός των δύο τούτων Θρακικών θεοτήτων, της Βενδιδος και της Κότυος, μνημονεύονται και άλλαι καθαρώς εγχώριοι θεότητες, ως λ. χ. η Μολιόνη, Θράσσα μήτηρ Ώτου και Εφιάλτου.
Επίσης φέρεται ως θεά της Θράκης η Μόλις.
Προκειμένου δε περί των εγχωρίων θεοτήτων, είναι αναμφίβολον, ότι ο εθνικός των Θρακών χαρατήρ δεν εξηλείφθη εντελώς, διότι πολλαί από τας αρχαίας παραδόσεις των και ιδίως πολλά θρησκευτικά και επιχώρια θέσμια παρέμειναν, διατηρηθέντα επι πολύν και αργότερον χρόνον, Οπόταν οι Θράκες φαίνονται εντελώς εξελληνισμένοι. Τοιουτοτρόπως λ.χ. μερικοί από τους Ελληνικούς θεούς, οι οποίοι αντικατέστησαν ή αφωμοιώθησαν προς παλαιοτέρους καθαρώς Θρακικούς θεούς, λαμβάνουν πολλάκις Θρακικάς προσηγορίας, εξ ου εικάζεται, ότι αι παλαιαί του Θρακικού λαού θρησκευτικαί ιδέαι και πεποιθήσεις δεν εξηφανίσθησαν από την συνείδησιν αυτού.
Αλλά και τα ονόματα των γνησίων-εφεστίων Θρακικών θεών ή ηρώων θεοποιηθέντων απαντώσι, μολονότι σπανίως, οίον Μηδιζεύς, Σουριγέθης, Τιλθάζης, Ασδούλης, Δερζελάτης, Ιαμβοδούλης. Ενίοτε δε πλησίον του Ελληνικού ονόματος του αφομοιωθέντος Θρακικού θεού παρατίθεται και το Θρακικόν, ως Άρτεμις-Γερμεθίς, Ζευς-Ζβελσθούρδος, Απόλλων-Κενδρησσός κτλ.
Σπουδαία πηγή δια την θρησκείαν των Θρακών είνε τα πολυάριθμα ανάγλυφα των θεών, τα ανακαλυπτόμενα εις την Μοισίαν και βόρειον Θράκην.
Πολλά εκ των ανάγλυφων τούτων φέρουν Θρακικά ονόματα ή επίθετα των θεών, τα οποία δεν μας είνε γνωστά από άλλας πηγάς. Μολονότι δε αι θεότητες είνε εκδεδομέναι κατά τον Έλληνορωμαϊκόν τύπον και τέχνην, είνε φανερόν ότι υπό τον εξωτερικόν τούτον τύπον κρύπτονται οι αρχαίοι εγχώριοι θεοί, τους οποίους οι Θράκες εξηκολούθουν να τιμούν και να λατρεύουν κατά τον ιδικόν των μυστικοοργιαστικόν τρόπον.
Τράπεζα, ευρεθείσα πλησίον της Φιλιππουπόλεως, φέρει αναμνηστικην επιγραφην Θεώ Μηδυζεί.
Δεν είδον, λέγει ο Dumont, εις την Uράκην ερείπια ναών. Το μόνον άξιον λόγου iερόν ε;iνε το του θεού Μηδιζέως.
Είνε ένα παραλληλόγραμμον μήκους δεκαπέντε βημάτων επί πλά ους δέκα, κτισμένον επάνω εις ένα γήλοφον ολίγον υψηλόν, εις το μέσον δένδρων. Η περιφέρεια είνε σχηματισμένη με γρανίτας Φιλιππουπόλεως, μήκους ενός και ημίσεος μέτρου και ύψους πενήντα εκατοστομέτρων. Διατηρούν δε εντομάς εν σχήματι ουράς αλωνίου. Ο ναίσκος ούτος ήτο μόνον εις περίβολος, όστις δεν φαίνεται ότι είχε ποτέ στεγασθή.
Ή τράπεζα, η οποία φέρει την επιγραφήν, κατείχε ένα άκρον. Ουδέν ίχνος στολίσματος οιουδήποτε είδους ευρίσκει τις. Το έδαφος ήτο στρωμένον με πλίνθους. Τα ερείπια ταύτα επιτρέπουν να φαντασθή τις τί ήτο εν αγροτικόν ιερόν εις την ύπαιθρον της Ελληνορρωμαϊκης Θράκης 995
Άλλη επιγραφή, αναφερομένη εις τον Σουρεγέθην, είνε.
Θεώ Σουρεγέθη επηκόω κούροι
Μηζέος ευχαριστήριον 996
Και εις Ζβελσούρδον.
Διί Ζβελσούρδω
αυτοκράτορι Καίσαρι Δομετιανώ .
Επίσης είς αλλάς επιγραφάς.
Διί Ζιαμέγρα.
Διί Ζιαμέτρα.
θεώ Ζιαμέτραλις 4.
Διί Ζβελθυούρδω Μοκάπορις δώρον 5.
Θεώ Ζβελθούρδω και Ιαμβοδούλη 6.
Οι Θεοί των θρακών Ζβελσούρδος, Γεβελέϊζις και Ζάμολξις ήσαν ό,τι ο Ζευς Κεραυνός των Ελλήνων.
Εκ του συνόλου τούτου προκύπτει, ότι οι Θράκες, δια να παραστήσουν τον εκ των θεών των ονομαζόμενον Ζβελσούρδον, φαίνεται εξέλεξαν κατά προτίμησιν ένα τύπον ανάγλυφον ελληνικής δημιουργίας, τον του αετοφόρου Διός Κεραυνού.
Ο Ζβελσούρδος και ο Ήρως παριστάνουν με αρκετήν ακρίβειαν την εικόνα της προτιμήσεως των Ρωμαίων, επι της οποίας βλέπει τις τον κε ραυνόν άνευ του αετού.
Ό Ζβελσοΰρδος είνε προ παντός ένας θεός του κεραυνού.
Ανάγλυφον εξ Οδησσού (Βάρνης) παριστάνει την Άρτεμιν με τον Απόλλωνα, άλλο δε την Άρτεμιν.
Ανάγλυφον εκ Στάρας-Ζαγοράς, πλησίον της οποίας εκείτο η Βε ρόη, παριστάνει τον Απόλλωνα.
Ανάγλυφον εκ Σηλύμνου παριστάνει τον Θρακικον Θεόν Σβελθίου ρον ή Σβελσθούρδον ή Σβελσούρδον.
Αργυρούν μετάλλιον, ευρεθέν εις την περιφέρειαν της Φιλιππουπό λεως, ευρισκόμενον δε εις το Μουσείον της Σόφιας, παριστάνει τον Δία.
Έτερον δε τοιούτο, ευρεθέν εις την περιφέρειαν του Ορτάκιοϊ προς δυσμάς της Αδριανουπόλεως, δηλαδή εις την χώραν των Οδρυσών, πα ριστάνει επίσης τον Δία.
***
Τα περισσότερα των είς την βόρειον Θράκην και Μοισίαν ανευρισκο μένων ανάγλυφων παριστάνουν τον Ήρωα της Θράκης, θεόν της γεωρ γίας, του κυνηγίου και του χθονίου (υπογείου) κόσμου, θεόν, όστις ήτο πολύ προσφιλής εις την Θράκην και του οποίου η λατρεία ήτο πολύ λαϊκή.
Ό κύριος ούτος θεός των Θρακών, ιδίως των αγροτών, παρουσιάζε ται ως ιππεύς με όψεις ποικίλλουσας, συνήθως όμως τας ιδίας, μολονότι τα εις αυτύν αφιερωμένα μνημεία είνε πολύ συχνά. Επί μαρμάρινης πλα κός ενός υποδεκάμετρου και ημίσεος περίπου ύψους και πλάτους παριστά νεται έφιππος, ενδεδυμένος χιτώνα στενόν, φθάνοντα μέχρι των νεφρών. Η χλαμύς κολυμβά εις τους ώμους του. Βαδίζει δεξιά. Γενικώς ο ήρως ούτος κρατεί χονδροειδή λόγχην, είδος πασσάλου, δια του οποίου κτυπά ένα ζώον παριστανόμενον με φαντασιώδη χαρακτηριστικά, αλλά το οποίον ενίοτε αναγνωρίζεται ως αγριόχορος.
Η επιγραφή, η οποία συνήθως συνοδεύει το ανάγλυφον, φέρει ως αφιέρωμα τας λέξεις ΚΥΡΙΩ ΗΡΩΙ ή απλώς ΚΥΡΙΩ άνευ ενδείξεως τί νος, ήτις να μας πληροφορή συγχρόνως ποίος ήτο ο ημίθεος ούτος, το αν τικείμενον τόσων συχνών τιμών. Ακολουθεί κατόπιν το όνομα του αφιε ρώσαντος, η δε επιγραφή καταλήγει με την λέξιν ΕΥΧΗΝ.
Η έκφρασις Κύριος είνε συχνή εις τα Θρακικά μάρμαρα, όπου συ νοδεύει συνήθως το όνομα μεγάλων θεοτήτων, ΚΥΡΙΩ ΔΙΙ, ΚΥΡΙΑ ΗΡΑ, ΚΥΡΙΩ ΑΠΟΛΛΩΝΙ, ΚΥΡΙΩ ΣΑΒΑΖΙΩ κτλ.
Ο Ιππεύς ούτος είνε συχνός είς την ύπαιθρον. Απαντά γεγλυμμένος επι πλακών και συχνάκις επι ψηφισμάτων ελαχίστης διαστάσεως. Αλλ' ο ιππεύς ούτος δεν είνε μία θεότης μοναδική, πάντοτε η ιδία. Εις τινάς περιπτώσεις είνε προφανές, ότι ο γλύπτης ηθέλησε να παραστήση ένα θνητόν ηρωοποιηθέντα. Παρίσταναν επι των στηλών υπό την μορφην του ιππέως τον ηρωοποιηθέντα θνητον, όστις είχε καταστή Κύριος και ήρως, αλλ' ο ήρως ούτος εδέχετο πολυ συχνά και λιθίνας αφιερώσεις.
0 κύριος ήρως απεκαλείτο τότε ως θεός ή συνήθως εσυσχέτιζον αυ τόν προς τας μεγάλας θεότητας, ως λ. χ. προς τον Απόλλωνα, προς την Ήραν.
Η ηρωοποίησις των νεκρών και η λατρεία των θεοποιηθέντων προγό νων ήτο μία των πλέον πρωτοτύπων μορφών της θρησκείας της Θράκης.
Συνέβη επίσης και πολύ φυσικά, ώστε ο θείος χαρακτήρ του ήρωος έκαμε να λησμονηθή η θνητή καταγωγή του και η μορφή και αι ιδιότητες του ιππέως απεδόθησαν εις πρόσωπα θρυλικά, επομένως επί των άνευ επι γραφών λιθίνων αφιερώσεων είνε συχνάκις δύσκολον να γνωρίζη τις, αν έχομεν ενώπιον ημών ένα απλούν ηρωοποιηθέντα νεκρόν ή μίαν θεότητα γενικωτέρου χαρακτηρος, εισαχθείσαν εις το Θρακικόν πάνθεον παραπλεύ ρως των μεγάλων θεών και επομένως συμμετέχουσαν εις τας νενομισμενας τιμάς 1.
Τοιουτοτρόπως έχομεν'
Κυρίω θεώ επιπίο (εφιππίω ; ).
Ήρωι Ουτασπίω.
Ήρωι Βετεσπίω.
Ήρωι Βορκηιθία.
Ήρωι Μανιμάζων.
Ήρωι Σαλδοκεληνώ.
Κυραίκνη Πόπλιος Αίλιος Στατίλιος είχην ανέθηκε.
Κυρίω Πυρουμκρούρα.
θεώ μεγάλω Πυρμηρύλα 997
Εις άλλα ανάγλυφα αποκαλείται «αρχηγέτης», το οποίον είνε συνή θης επωνυμία εις τον θεόν ήρωα.
Εις την «Συλλογήν Σταμούλη» ο ήρως της Θράκης εις δεκαπέντε ε πιγραφάς φέρεται ως θεός κυνηγός και ως νεκρός ηρωοποιηθείς ».
Εις ανάγλυφαν εκ Μελενίκου, αφιερωμένον εις τον θεόν Ασδούλην, περιστάνεται και ο Ήρως
Άλλο πάλιν έχει «Θεώ Ήρωε», είνε δε αφιερωμένον τω Ζεινδρουμηνώ» θεώ 998
Άλλο του Ήρωος'
Μουκατράλις Μουκατράλεος ευχήν 1,
ως ωνομάζετο ο αφιερώσας το ανάγλυφον. Έτερον πάλιν εις τον Απόλλωνα'
Δίζας Μουκαπόρεως
κυρίω Άπόλλωνι.
Εις άλλα ανάγλυφα, αφιερωμένα εις τον Απόλλωνα, παριστάνεται ο ήρως της Θράκης. Ο τοπικός ούτος θεός είνε η περισσότερον και συχνό τερον αφομοιουμένη θεότης με τον Απόλλωνα.
Πολλάκις ο Απόλλων-Ήρως και η Άρτεμις-Βενδίς αποτελούν ζεύγος θεοτήτων του κυνηγίου, των οποίων αι ιδιότητες έχουν συγχυσθή εις την λαϊκην φαντασίαν 999
Ο ήρως της Θράκης ελατρεύετο και εκτός της Θράκης.
Εις τίνα επιγραφην της Ολύνθου μνημονεύεται είς αρχισυνάγωγος θεού Ήρωος, αρχηγός δηλαδή ενός σωματείου (αδελφότητος), συναγωγής, διατελούσης υπό την προστασίαν του ήρωος τούτου, του άνευ ονόματος 3 .
Ό Ήρως της Θράκης ελατρεύετο και εις την Θάσον και την Λήμνον .
Είνε δε εξηκριβωμένον, ότι από την Θράκην μέχρι του βάθους της Ανατολής κοινή ητο η λατρεία του Ήρωος της Θράκης, καθώς κοινός ήτο και ο οργιαστικός χαρακτήρ εις τας θρησκείας της Θράκης και της Μι κράς Ασίας.
Εις ανάγλυφον, ευρεθέν εις το χωρίον Δογάνοβο της περιφερείας Καβακλή, ο Ήρως της Θράκης συνοδεύεται από ένα κύνα. Άνωθεν δε υπάρχει η επιγραφή'
Φλαβιά Βενδίς σύνβιος ενθάδε περικ ... 6.
Επί μαρμαρίνης πλακός, ήτις εκείτο εις το παρεκκλήσιον της Αγίας Παρασκευής του Ορτάκιοϊ Αδριανουπόλεως, υπάρχει η επιγραφή'
Κυρίω Ηρακλή
Απολλόδωρος Ρισκουπόρεος
εύχαριστήριον.
Κάτωθεν ο ήρως της Θράκης .
Εις επιτύμβιον πλάκα, ευρεθείσαν εις τα Άβδηρα, ο ήρως της Θράκης φέρει στενά πανταλόνια (αναξυρίδας), τα οποία δεν μετεχειρίζοντο εις την Ελλάδα.
Τα περισσότερα των αναγλύφων του Ήρωος ανακαλύπτονται εις την μέσην και βόρειον Θράκην, από Βιζύης και Ουσκουδάμας (Αδριανουπόλε ως) μέχρι του Αίμου, είνε δε αι επιγραφαί εις την Ελληνικήν γλώσσαν εκτός τίνων εις την Λατινικήν, αλλά και αύται είνε ευσεβείς αφιερώσεις Ρωμαίων στρατιωτών, υπηρετούντων εις την Θράκην ως Deo Heroi, pro salubritate Longicius cum suis votum, solvit Thracianus-Deus sanctus Heron 2.
Είς ανάγλυφον, ευρεθέν εις την βόρειον Θράκην, κείμενον δε εις το Μουσείον Σόφιας, του δευτέρου ή πρώτου π. Χ. αιώνος ο ήρως παριστά νεται με πανταλόνια. Τούτο δε σημαίνει ότι ο Ελληνισμός αφήκεν άθικτα οικογενειακά τίνα Θρακικά στοιχεία. Το ανάγλυφον τούτο είνε από τα καλ λιτεχνικώτερα του είδους τούτου, φέρει δε επιγραφήν
ΗΡΩΙ ΤΩ ...
ΕΥTΎΧΙΟΣ ΝΕΙΚΙΟΥ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΥΙΩΝ ΝΕΙΚΙΟΥ
ΚΑΙ ΑΘΗΝΩΡΟΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟΝ.
Εις άλλο ωραίον ανάγλυφον ο ήρως της Θράκης παριστάνεται έφιπ πος, ως πάντοτε, αλλά γυμνός, με λόγχην, με αναπεπταμένον προς τα ο πίσω χιτώνα και επιγραφήν
ΚΥΡΙΩ
ΑΣΚΛΗΠΙΩ ΣΑΛΔΟ ...
ΚΗ . . . ΛΗ . . . ΝΩ
ΦΑΡΟΔΟΝΙΑΝΟΣ ΕΥΧΑΡΙΣ
ΤΗΡΙΟΝ 3.
Η Θρακική αυτή θεότης εισήχθη εις την λατρείαν των Ελληνικών του Ευξείνου αποικιών, Οδησσόν, Τόμους και Κάλλατιν, καθώς φαίνεται από τον τύπον και την απεικόνισιν των νομισμάτων.
Άλλη Θρακική θεότης, λατρευομένη εις την ανατολών ίδίως Μοι σίαν, είνε ο ΔΑΡΖΑΛΑΣ, όστις φέρεται και υπό το όνομα Δαρξάλας. Αλλά μάλλον είνε Δαρζάλας, διότι αναφέρονται προς τιμήν του θεού τούτου και αγώνες, τα Δαρζάλεια.
Ο ίδιος θεός απαντά και ως Δερξελάτης.
Εις τι ανάγλυφον της Μοισίας υπάρχει ή επιγραφή•
. . . ΔΑΡΖΑΛΑ ΟΥΡΒΕΟΝ...
ΡΟΥ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟΝ ΑΝΕ
ΘΗΚΕΝ.
Εις τι δε νόμισμα της Μοισίας η επιγραφή•
ΔΕΡΞΕΛΑΤΗΣ ΘΕΟΣ ΜΕΓΑΣ 1.
Η επίδρασις των Θρακών επί των Ελληνικών του Ευξείνου αποι κιών εξακριβώνεται και από πολλά μνημεία. Οι κάτοικοι της Οδησσού, μεταξύ των οποίων ασφαλώς υπήρχον και πολλοί Θράκες, έλαβον από τους Θράκας την λατρείαν του θεού Δερζελάτη ή Δαρζάλα και τον απεικό νισαν εις τα αργυρά των νομίσματα του δευτέρου π. Χ. αιώνος. Εις τα νο μίσματα μνημονεύονται και αγώνες, οι οποίοι φέρουν το όνομα του μεγάλου Θεού τούτου, ονομαζόμενοι Δαρζάλεια.
Εις τι δε ανάγλυφον Ρωμαϊκής εποχής, ευρεθέν εις την περιφέρειαν Σιούμεν (Μοισία), είνε απεικονισμένος ο ίδιος θεός με μακράν κόμην και γενειάδα, ενδεδυμένος μακρόν χιτώνα και κοντόν μανδύαν. Είνε δε φανε ρόν, ότι ο τύπος ούτος του θεού αυτού, δημιουργηθείς δια την Οδησσόν, διεδόθη και επολιτογραφήθη και έξω της πόλεως ταύτης.
Πρέπει να προστεθή ακόμη, ότι η Θρακική γενειάς του χθονίου εφίπ που θεού απαντά και εις τα νομίσματα των πόλεων Τόμοι, Ίστρος και Κάλλατις. Τα δε νομίσματα και εις την περίστασιν αυτήν μας δίδουν πολυτίμους πληροφορίας δια την θρησκευτικήν ιστορίαν των πόλεων και δια τας σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Θρακών 1000
Από τα νομίσματα των πόλεων τούτων του Ευξείνου διδασκόμεθα, ότι εις αυτάς ελατρεύοντο ευρύτατα οι θεοί Διόσκουροι, Άρης, Κυβέλη, Διόνυσος και διάφοροι ήρωες, ως ο Ηρακλής, Τόμος κτλ. 1001
Αι Θρακικαί φυλαί της Μοισίας εξήσκησαν πραγματική και αναμ φισβήτητον επίδρασιν επί των εκεί Ελλήνων. Οι κάτοικοι π. χ. της Οδησσού παρεδέχθησαν από τους γείτονας των Θράκας τον θεόν Δερζελά την και τον συνεδύασαν με τον ιδικόν των χθόνιον μέγαν θεόν 1.
Αλλ' από τους επιχωρίους τούτους θεούς, τους Θρακικούς, οι οποίοι ελατρεύοντο από τα Θρακικά έθνη και τας κυρίως θρακικάς πόλεις, πρέπει να διαστείλωμεν τας θεότητας, αι οποίαι ελατρεύοντο εις τας Ελληνικάς αποικίας της Θράκης.
«Εις τα αρχαιότατα Θρακικά νομίσματα δηλώνεται το θρήσκευμα της χώρας, προ πάντων δε αι άγριοι οργιαστικαί τελεταί, αι πανηγυριζόμεναι επί των ορέων της Φρυγίας και Θράκης εις τιμήν του Σαβαζίου, ήτοι του Διονύσου 2 .
Προϊόντος όμως του χρόνου, κυρίως από της πέμπτης π. Χ. εκατον ταετηρίδας, οι αρχαίοι Θρακικοί τύποι ήρχισαν να παρουσιάζουν αρκετάς παραλλαγάς, αν και διετηρήθησαν εν πολλοίς τα ίδια σύμβολα. Συνέβη δε τούτο δια τον λόγον, ότι η λατρεία των Ελληνικών αποικιών επέδρασε σημαντικώτατα επί της Θρακικής λατρείας.
Τοιουτοτρόπως εις τα νομίσματα των Ελληνικών εν Θράκη αποικιών υπάρχουν τύποι φέροντες τους θεούς της Ελλάδος, ως είνε ο Ζευς, η Δη μήτηρ και Περσεφόνη με στέφανον σταχυών, ο Άδης, η Αθηνά, η Άρτεμις, ο Ηρακλής με λεοντήν.
Εις την πεντάπολιν ελατρεύετο και η Ρέα, η μήτηρ των Θεών.
Η βουλή και ο δήμος της μητροπόλεως
Τόμεως Σόσσιαν Αφρικάναν
ίεραμένην μητρί θεών ...
και επικοσμήσασαν την θεάν αναθήμασι χρυσέοις τιμής χάριν 1002
Αλλά και εις τα νομίσματα των Θρακών βασιλέων και των καθαρώς και γνησίως Θρακικών πόλεων—Άβδηρα, Μαρώνεια, Αίνος είνε αποτυπω μένοι ο Απόλλων, ον ήδη εχαρακτηρίσαμεν ως θεόν Θρακοπελασγικόν, ο Διόνυσος πωγωνοφόρος ή κισσοστεφης ή απλή Διονύσου κεφαλή, η Ήρα, ο Ζευς σπένδων, ο Ποσειδών, η Κυβέλη επι θρόνου, ο Σειληνός με ασκόνι ο Ηρακλής καθήμενος επί βράχου ή με τύπους αναφερομένους εις τους άθλους του, ο Ασκληπιός και η Υγίεια, προς τούτοις δε και ο Σέραπις και η Ίσις. Σύμβολα δε εις τα νομίσματα ταύτα φέρονται η λύρα, ο θύρσος, ο αμφορευς δίωτος ή ανεστραμμένος, η άμπελος, η σταφυλή, ο νάρθηξ, ο πέλεκυς και άλλα πολλά.
Αλλά κατά τους δύο πρώτους π. Χ. αιώνας εις την Μοισίαν, βραδύ τερον δε κατά τους Ρωμαϊκούς (αυτοκρατορικούς) χρόνους ήρχισεν ανα φαινομένη εις την Θράκην νέα θρησκευτική περίοδος, συνέβη Θρησκευ τικη αναγέννησις.
Έχομεν ανωτέρω ειπεί, ότι εις την Οδησσόν κατά την δευτέραν π.Χ. εκατονταετηρίδα εισήχθη η λατρεία του Δακομοισικού θεού Δαρζάλα ή Δερ ζελάτη, συνδυασθείσα με την λατρείαν του μεγάλου Θεού της πόλεως ταύ της, από την οποίαν κατόπιν εισήχθη και εις τας γειτονικάς πόλεις Κάλ λατιν και Ίστρον.
Εις την Οδησόν επίσης ελατρεύετο, όπως απεικονίζεται εις τα νο μίσματα αυτής των τελευταίων π. Χ. εκατονταετηρίδων, ποτάμιος τις θεός, όστις αναμφισβητήτως θα είνε ο προς βορράν αυτής πλησίον ρέων και εις τον Εύξεινον χυνόμενος ποταμός Πάνυσος 1003.
Ήρχισε δηλαδή από την εποχήν αυτήν να εξαπλώνεται η λατρεία των εγχωρίων ποταμών. Τούτο συνέβη ιδίως εις τας πλησίον του ΕΒΡΟΥ κειμένας τεσσάρας μεγάλας πόλεις, Φιλιππούπολιν, Αδριανούπολιν, Πλω τινούπολιν και Τραϊανούπολιν.
Εις τα αυτόνομα της Φιλιππουπόλεως νομίσματα, ως και τα των αυ τοκρατορικών χρόνων, εκτός της προσωποποιήσεως του Έβρον ως θεού υπάρχει η προσωποποίησις ως Θεότητος και του όρους ΡΟΔΟΠΗΣ, καθή μενης επί βράχου.
Εις την λατρείαν, ην είχον Θρακικαί τίνες πόλεις της βορειότατης Θράκης και Μοισίας και προ πάντων της Οδησσού, είχεν εισαχθή ο Πυρ σός. Το Διονυσιακόν δε τούτο στοιχείον ήτο κατ' εξοχήν Θρακικόν και είχε καταλάβει εις την λατρείαν ωρισμένην θέσιν εν συνδυασμώ συνήθως της ιδιαιτέρως εις την παραλίαν εκείνην του Ευξείνου τιμώμενης και πολύ δια δεδομένης λατρείας των Διοσκούρων και των Καβείρων.
Εις τα νομίσματα της Οδησσού απεικονίζεται, ως είπομεν, ποτάμιος ΘΕΟΣ, κάτωθεν δε υπάρχει συντετμημένη η επιγραφή ΚΥΡΣΑ . . . Θρα κός τίνος πάντως ηγεμόνος. Εις το πεδίον των νομισμάτων τούτων υπάρχει αγγείον (αμφορεύς) ανεστραμμένον, πρυ αυτού δε και θύρσος, όπερ είνε σπουδαιότατον 1004.
Πάντα ταύτα, η παράστασις του αμφορέως, ο ποτάμιος θεός, η θρακική επιγραφή ΚΥΡΣΑ . . . οι Κάβειροι της Σαμοθράκης λατρευόμενοι και παριστανόμενοι εις τα νομίσματα της Οδησσού, δηλ. ΘΕΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΟΔΗ [ΣΙΤΩΝ], το κατ' εξοχήν Διονυσιακόν στοιχείον ο θύρσος, μαρτυρούν την αλληλεγγύην, αλλά προ πάντων την βαθυτάτην επίδρασιν της θρακικής λατρείας, η οποία εκδηλωθείσα δύο η τρεις π. Χ. αιώνας ως ιδιαίτερα θρησκευτική μεταρρύθμισις εξηκολούθησεν ισχύουσα και κατά τους αυτο κρατορικούς χρόνους αποτυπουμένη και εις τα νομίσματα, προ πάντων εις αυτά. Διότι απεικονίζεται μεν εις τα νομίσματα της Θράκης η Ελληνική λατρεία με τον Δία, Δήμητρα, Ερμήν, Απόλλωνα και Ηρακλην, αλλά ταυτοχρόνως—εκτός των ιερών συμβόλων της αρχαίας Ελλάδος—απεικονί ζονται εις αυτά τα κατ' εξοχήν θρακικά σύμβολα, ως είνε ο πέλεκυς (λα τρεία του Θρακικού θεού Άρεως) εις τα νομίσματα των θρακών βασιλέ ων Αμαδόκου και Κότυος, ο άμφορεύς (διώτον αγγείον) σύμβολον του Διονύσου και της Κοτυττούς εις τας πανάρχαιας και κατ' εξοχήν Θρακικάς πόλεις Άβδηρα, Αίνον και Μαρώνειαν και εις τα νομίσματα των Θρακών βασιλέων Ευρυζέλμιδος, Αμαδόκου Β' και Τήρη Γ,' προς τούτοις δε ο θύρσος, η Διονυσιακή άμπελος και η σταφυλή εις τα νομίσματα της Μαρώνειας, ο νάρθηξ, ο ιππεύς εις τα νομίσματα των Οδρυσών μοναρχών Σπαραδόκου, Σεύθου Α', Κότυος Α' και Σεύθου Γ' ή ο ίππος εις τα του Σπαραδόκου και Σεύθου Α'1005.
Ο ποταμός ΕΒΡΟΣ κατά τους τελευταίους π. Χ. αιώνας και ολίγον κατόπιν ελατρεύετο ως ΘΕΟΣ εις τας πλησίον του κειμένας πόλεις Φιλιπ πούπολιν, Αδριανούπολιν, Πλωτινούπολιν και Τραϊανούπολιν. Αναθημα τική πλάξ, ευρεθείσα εις το χωρίον Κορνοφωλιά Σουφλίου, αναγόμενη δε εις τα τελευταία έτη της Ελληνιστικής εποχής, πιστοποιεί τα εις τα νομί σματα των ειρημένων πόλεων απεικονιζόμενα. Η πλάξ αυτή, κατατεθειμένη τω 1928 εις το Εθνικόν Μουσεΐον, φέρει την χαρακτηριστικην επιγρα φήν ΚΥΡΙΩ ΕΒΡΩ 1006.




Πηγή: Κουρτίδης.
 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com